Arachnomorpha — Vikipediya
Arachnomorpha | ||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | ||||||||
Elmi təsnifat | ||||||||
Domen: Ranqsız: Ranqsız: Ranqsız: Ranqsız: Ranqsız: Aləm: Yarımaləm: Klad: Klad: Ranqsız: Tipüstü: Ranqsız: Ranqsız: Tip: Klad: Arachnomorpha | ||||||||
Beynəlxalq elmi adı | ||||||||
| ||||||||
|
Arachnomorpha (yun. ἀράχνη (aráchnē) 'hörümçək' və μορφή (morphḗ) 'forma'), buğumayaqlılar (Arthropoda) şöbəsinə aid olan bir kladır. Bu klad, əsasən hörümçəkkimilər (Arachnida), dəlixərçənglər (Xiphosura) və dəniz əqrəbləri (Eurypterida) kimi xeliserliləri (Chelicerata) əhatə edir.[1]
Xüsusiyyətləri
[redaktə | mənbəni redaktə et]Arachnomorpha kladının əsas xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:
Xeliserlər: Arachnomorpha üzvləri, ağızlarının önündə yerləşən və qidalanma, müdafiə və duyğu funksiyalarını yerinə yetirən bir cüt xeliser (chelicerae) adlı qısqaclara malikdir.
Pedipalplar: Arachnomorpha üzvləri, xeliserlərin arxasında yerləşən və müxtəlif funksiyaları yerinə yetirən bir cüt pedipalp (pedipalps) adlı ətraflara malikdir. Pedipalplar, duyğu, qidalanma, çoxalma və hərəkət üçün istifadə edilə bilər.
Dörd cüt ayaq: Arachnomorpha üzvləri, ümumiyyətlə, hərəkət üçün istifadə edilən dörd cüt ayağa malikdir.
Bədən bölgələri: Arachnomorpha üzvlərinin bədəni, prosoma (baş-göğüs) və opistosoma (qarın) olmaqla iki əsas hissəyə bölünür.
Təsnifatı
[redaktə | mənbəni redaktə et]Arachnomorpha kladı, aşağıdakı əsas qrupları əhatə edir:
Arachnida (Hörümçəkkimilər): Bu sinif, hörümçəklər, əqrəblər, gənələr və digər bir çox quru onurğasızını əhatə edir. Hörümçəkkimilər, əsasən quruda yaşayan yırtıcılardır.
Xiphosura (Dəlixərçənglər): Bu sinif, at nalı xərçəngi kimi tanınan dəniz heyvanlarını əhatə edir. Dəlixərçənglər, yaşayan fosillər hesab olunur və milyonlarla ildir ki, çox dəyişməmişdir.
Eurypterida (Dəniz əqrəbləri): Bu sinif, nəsli kəsilmiş dəniz əqrəblərini əhatə edir. Dəniz əqrəbləri, Paleozoyik zamanda yaşamış və bəzi növləri 3 metr uzunluğa çata bilən ən böyük buğumayaqlılar olmuşdur.
Filogenetik əlaqələr
[redaktə | mənbəni redaktə et]Arachnomorpha kladının filogenetik əlaqələri hələ tam olaraq aydınlaşdırılmamışdır. Bununla birlikdə, molekulyar və morfoloji dəlillərə əsasən, Arachnomorpha kladının Mandibulata (çənəli buğumayaqlılar) kladının qardaş qrupu olduğu düşünülür.[2]
İstinadlar
[redaktə | mənbəni redaktə et]- ↑ Regier, J.C.; Shultz, J.W.; Zwick, A.; Hussey, A.; Ball, B.; Wetzer, R.; Martin, J.W.; Cunningham, C.W. "Arthropod relationships revealed by phylogenomic analysis of nuclear protein-coding sequences". Nature. 463 (7284). 2010: 1079–1083. Bibcode:2010Natur.463.1079R. doi:10.1038/nature08742. PMID 20147900.
- ↑ Ballesteros, J.A.; Sharma, P.P. "A Critical Appraisal of the Placement of Xiphosura (Chelicerata) with Account of Known Sources of Phylogenetic Error". Systematic Biology. 68 (6). 2019: 896–917. doi:10.1093/sysbio/syz011. PMID 30929988.