Karbon qazı — Vikipediya
Karbon qazı | |
---|---|
![]() | |
Ümumi | |
Kimyəvi formulu | CO2 |
Molyar kütlə | 44,01 q/mol q/mol |
Fiziki xassələri | |
Sıxlıq | 44,01 q/sm q/sm³ |
Termik xüsusiyyətlər | |
Ərimə nöqtəsi | -78 °S |
Qaynama nöqtəsi | -57 °S |
Buxarın təzyiqi | 5.724.862,5 Pa |
Təsnifatı | |
CAS-da qeyd. nöm. | 124-38-9 |
PubChem | 280 |
RTECS | FF6400000 |
ChEBI | 16526 |
BMT nömrəsi | 1013 |
ChemSpider | 274 |
Karbon qazı CO2 ,karbon(IV) oksid, karbon dioksid.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Carbon_Dioxide_400kyr.png/300px-Carbon_Dioxide_400kyr.png)
Fiziki xassələri
[redaktə | mənbəni redaktə et]Rəngsiz, iysiz qazdır. Havadan ağırdır. Yanmır və yanmanın qarşısını alır. Atmosfer təzyiqdə -78,5 °C-dən aşağı temperaturda karbon qazı mayeləşmədən birbaşa bərk hala keçir. Ona görə də "quru buz" adlanır.
Alınması
[redaktə | mənbəni redaktə et]Sənayedə:
[redaktə | mənbəni redaktə et]- Təbii mineralların parçalanmasından:
CaCO3 □(→┴t ) CaO + CO2
- Təbii qazın yandırılmasından:
CH4 + 2O2 → CO2 + 2H2O
- Laboratoriyada karbonat turşusunun duzlarına qüvvətli turşularla təsir etməklə alınır
Na2CO3 + 2HCl → 2NaCl + CO2 + H2O
Kimyəvi xassələri
[redaktə | mənbəni redaktə et]CO2 − karbonat turşusunun anhidrididir. Turşu oksidlərinin ümumi xassələrini göstərir:
- CO2+ H2O↔ H2CO3
- Na2O + CO2→Na2CO3
- 2NaOH + CO2 → Na2CO3 H2O
Karbon qazını əhəng suyu ilə təyin edirlər:
- Ca(OH)2 + CO2 → CaCO3 +H2O
Karbon qazı ammonyakla karbamid əmələ gətirir:
- CO2 + 2NH3 □(→┴t ) CO(NH2)2 + H2O
Oksidləşdirici kimi kömür və magneziumla reaksiyaya daxil olur:
- CO2 + C □(→┴t ) 2CO
- CO2 + 2Mg □(→┴t ) 2 MgO + C
Təbiətdə bitkilərin yaşıl yarpaqlarında(xlorofildə) fermentlərin iştirakı ilə havada olan karbon qazı və torpaqdan udulmuş su hesabına fotosintez prosesi gedir, qlükoza sintez olunur:
- 6CO2 + 6 H2O □(→┴hϑ ) C6H12O6 + 6O2
Toksikliyi
[redaktə | mənbəni redaktə et]Zəhərli qaz deyil, amma havada karbon qazının normadan çox olması orqanizmə zəhərləyici təsir göstərərək hipoksiyaya səbəb olur.Tərkibində 1,5-3% CO2 olan hava ilə uzun müddət ( bir neçə gün) nəfəs aldıqda qusma və başgicəllənmə başlayır, CO2 6%-dən çox olduqda isə ürəyin fəaliyyəti zəifləyir və həyat üçün təhlükəli vəziyyət yaranır..
Tətbiqi
[redaktə | mənbəni redaktə et]Karbon qazı soda, qazlı içkilərin, karbamidin, yuyucu vasitələrin istehsalında, quru buzun alınmasında istifadə olunur. Həmçinin neftin çıxarılmasında, pensilin istehsalında, mədənlərdə partlayıcı maddələrin soyudulmasında, yanğının söndürülməsində tətbiq olunur.
Mənbə
[redaktə | mənbəni redaktə et]- Краткая химическая энциклопедия.М., изд."Советская энциклопедия", 1967, т.V, с 314-315.
- Химический энциклопедический словарь. М., изд. "Советская энциклопедия", 1983, с.602.