Naftilaminlər — Vikipediya
Naftilaminlər –üzvi maddələrdir və naftalinin törəmələridir. 143,18q/mol molekul çəkisi olan birli aminlərdir.
Nomenklaturası
[redaktə | mənbəni redaktə et]Naftilamin aromatik nüvədə aminoqrupunun vəziyyətinə görə iki izomeri olur.
Naftilaminin izomerləri
[redaktə | mənbəni redaktə et]- 1-naftilamin (∝-naftilamin)
- 2-naftilamin (β-naftilamin)
Alınması
[redaktə | mənbəni redaktə et]- ∝-Naftilamin ilk dəfə rus alimi N.N. Zinin tərəfindən 1-nitronaftalini ammonium sulfidlə reduksiya etmək yolu ilə alınmışdır (Zininin reaksiyası).
- Nitronaftalini, həmçinin turş mühitdə dəmir yaxud sinklə reduksiya etmək olar.
- ∝-naftolu sink xloridlə ammonyakın kompleksi ilə qızdırmaqla −∝-naftilamin almaq olar.
- β-naftilamini isə əksər hallarda β-naftoldan ammonium sulfid və ammonyak məhlulunu təzyiq altında qızdırmaqla alırlar (Buxerer reaksiyası). Naftilaminləri müvafiq naftoy turşularının hidroksilamin və polifosfat turşusu ilə qızdırılması yolu ilə almaq olar.
Fiziki xassələri
[redaktə | mənbəni redaktə et]Naftilaminlər havada tutqunlaşan rəngsiz kristallardır və etanolda, dietil efirində yaxşı, suda pis həll olur, sublimə olunur, su buxarı ilə qovulur.
Göstərici | 1-naftilamin | 2-naftilamin |
---|---|---|
Tərimə°C | 48,6 | 112 |
Tqay°C | 300,8; 16012 мм Hg | 306,1 |
Sıxlıq, q/sm3 | 1,1229 25 °C | 1,0614 98 °C |
pK прот | 3,96 22 °C | 4,14 27 °C |
Kimyəvi xassələri
[redaktə | mənbəni redaktə et]Naftilaminlər — kimyəvi xassəsinə görə-tipik aromatik aminlərdir:
- Qüvvətli qeyri üzvi turşularla duzlar əmələ gətirirlər (protonlaşırlar). C10H7−NH2+H+→C10H7−NH3+
- Naftilaminlər üzvi turşularla qızdırılarkən asilləşirlər. C10H7−NH2+CH3−COOH→C10H7−NH−CO−CH3
- naftilaminlər qələvi və turş məhlullarda 1800C-yə qədər qızdırıldıqda uyğun naftollara çevrilirlər.
Tətbiqi
[redaktə | mənbəni redaktə et]- 1-naftilamin-azoboyalarin sintezi zamanı yarımməhsul, aminonaftalin sulfoturşuların, 1-naftolun, bəzi herbisidlərin və piqmentlərin istehsalında isə ilkin maddə kimi isifadə olunur.
- N-Fenil-1-naftilamin və N-Fenil-2-naftilamin-kauçukların antioksidantlarıdır.
- 2-Naftilamin-güclü kanserogen olduğuna görə kimya sənayesində o istehsal olunmur.
Həmçinin bax
[redaktə | mənbəni redaktə et]Mənbə
[redaktə | mənbəni redaktə et]- Химическая энциклопедия / Редкол.: Кнунянц И.Л. и др. -М.: Советская энциклопедия, 1992. Т. 3. 639с. ISBN 5-82270-039-8.
- Несмеянов А.Н., Несмеянов Н.А. Начала органической химии. В 2-х томах. М.: "Химия", 1970. Т-2. 824с.
- Общая органическая химия / Под ред. Бартон Д., -М.: "Химия", 1982. -Т. 3. 738с.