Qəzvə — Vikipediya
Qəzvə (ərəb. غَزْوَة) — Hz. peyğəmbərin iştirak etdiyi döyüşlərə deyilir (istər savaşsın istər savaşmasın). Bədr, Uhud və Xəndək Peyğəmbərin ən mühüm qəzvələrindəndir. Peyğəmbərin qəzvələrinin sayında tarixçilər ixtilaf ediblər. Bəziləri 26 bəziləri isə 27 qəzvə qeyd ediblər.
Mənası
[redaktə | mənbəni redaktə et]Qəzvə (Ğ,Z,V) maddəsindən yaranıb. Lüğətdə döyüşmək deməkdir. İsmi faili Qazi-düşmənlə döyüşə getmək və onu qarət etmək,cəmi isə Quzzatdır[1]. İstilahda isə Peyğəmbərin şəxsən iştirak etdiyi döyüşlərə qəzvə, şəxsən iştirak etəyib rəhbərliyi təyin etdiyi bir komandirə verdiyi döyüşlərə isə Səriyyə[2]. Həmçinin, tarixçilər, Peyğəmbərin komandirlik etdiyi islam ordusnun döyüş etmədən geri qayıtdıqları səfərləri də qəzvə adlandırırlar[3].
Qəzvələrin başlanması
[redaktə | mənbəni redaktə et]İbn İshaq yazır, Hz.Peyğəmbər hicrətin birinci ili Rəbiüləvvəl ayının 12-dən, hicrətin ikinci ili Səfər ayına kimi heç bir döyüş etməmişdir[4]. Amma Vaqidi "Həmzə", "Ubeydə ibn Haris" və "Səd ibn Vəqqas" səriyyələrini hicrətin birinci ilində baş verdiyini yazır[5].
Qəzvələrin sayı
[redaktə | mənbəni redaktə et]Məsudi Peyğəmbərin qəzvələrinin sayının 26 olduğunu, bəzi tarixçilər isə 27 olduğunu qeyd ediblər. İxtilafın səbəbi odur ki, Birinci qrup(26 olduğunu qeyd edənlər) Peyğəmbərin "Xeybər"dən "Vadil Qura"ya gəlməsini Xeybər qəzvəsi ilə bir saydıqları halda, ikinci qrup(27 oluğunu qeyd edənlər) isə "Xeybər" və "Vadil Qura" qəzvələrini iki ayrı qəzvə hesab edirlər. İbni İshaq "Xeybər" qəzvəsindən sonra "Vadil quran"ı qeyd etməməsinə baxmayaraq, "Umrətul Qəzan"ı qəzvələrdən sayaraq onların sayının 27 olduğunu qeyd edir[6]. Qəzvə olmasında ixtilaf olan iki (Vadil Qura və Umrətul Qəza) döyüşü də saysaq, qəzvələrin sayı 28-dir.
Mutə döyüşü
[redaktə | mənbəni redaktə et]Hz.Peyğəmbərin " Mutə" döyüşündə iştirak etmədiyinə baxmayaraq, onu da qəzvə adlandırıblar[7].
Qəzvələrin statistikası
[redaktə | mənbəni redaktə et]Döyüşün adı | İslam ordusu | Düşmən ordusu | baş verdiyi yer | tarixi | nəticəsi | ||
---|---|---|---|---|---|---|---|
1 | Əbva (Vədda) qəzvəsi | 200 nəfər | Naməlum | Əbva (Vəddan) | hicrətin 2-ci ili Səfər | İslam irdusunun Qureyşə çatmaması və döyüşün baş verməməsi[8]. Yalnız Bəni Dəmra qəbiləsi ilə müqavilə bağlanması | |
2 | Buvat qəzvəsi | 200 nəfər | 100 nəfər | buvat | hicrətin 2-ci ili Rəbiüləvvəl[9] vəya Rəbiul axir[10] | ---- | |
3 | Uşeyrə | 200 nəfər | Qureyş,Bəni Dəmra və Bəni Muldic qəbilələrinin ortaq ordusu | əl-Uşeyrə (Məkkə və Mədinə arasında bir yer[11]) | Hicri 2-ci il Cəmadiul əvvəl[12] | döyüş olmadı[13]. Mudlic, Dəmra və Mudlic qəbilələrinin ortaqları ilə müqavilə bağlanması | |
4 | Birinci bədr qəzvəsi | 200 nəfər | Kafirlərdən birinin komandanlığı altındakı kiçik bir qrup | Bədr | Hicrətin 2-ci ili Cəmadiul axır[14] vəya Rəbiul əvvəl[15] | Müşriklərin qaçması | |
5 | Böyük Bədr qəzvəsi | 313 nəfər-2 atlı və 70 dəvə. | 950 süvari və piyada | Bədr | Hicrətin 2-ci ili Ramazan[16] | Müsəlmanları Qureyşlərə qələbə çalması | |
6 | Bəni Sülyem qəzvəsi | 200 nəfər | Bəni Süleym və Qətfan tayfası | Məkkə və Mədinə arası | Hicrətin 2-ci ili Şəvval[17] | Bəni Süleymin qaçması | |
7 | Bəni Qeynuqa qəzvəsi | Mədinəli müsəlmanları | Mədinəli yəhudilər | Mədinə | Hicrətin 2-ci ili Şəvvalın əvvəllləri | Mədinənin yəhudilərdən təmizlənməsi | |
8 | Səviq qəzvəsi | az bir dəstə | 200 nəfər | Qarqaratul Küdr | Hicrətin 2-ci ili Zilhiccə[18][19] | Qureyşin qaçması | |
9 | Zi Əmərr (Qətafan) qəzvəsi | 450 nəfər | Qəbilə və Məharib | Zu Əmər | Hicrətin 3-cü ili Məhərrəm[20] | Bəni Sələbə qəbiləsinin qaçması və müsəlmanların orada bir ay qalmaları | |
10 | Buhran qəzvəsi | 300 süvari | Bəni Süleym | Buhran (Hicazda bir mədən vəya Zabidə bir vadi adı) | Hicrətin 3-cü ili Rəbiülaxır[21] | ---- | |
11 | Uhud qəzvəsi | Mədinə ətrafındakı piyada və 700nəfər | 2900 ilə 3000 nəfər arası | Ühüd dağının yanın | Hicrətin 3-cü ili Şəvval[22] | müsəlmanlardan 70 nəfərin şəhid olması, Kafirlərin (Məkkə müşriklərinin) tam qələbəsinin qarşısı alındı, Müsəlmanların mühasirədə olan qoşunun azad olunması | |
12 | Həmraul Əsəd qəzvəsi | 630 | 9279 nəfər Qureyşli | Mədinənin cənubunda bir neçə klometirlikdə Həmraul Əsəd | Hicri 3-cü il Şəvval[23] | Düşmənin qaçması | |
13 | Bəni Nəzir qəzvəsi | bütün mədinəlimüsəlmanlar | Bəni Nəzir yəhudiləri | Mədinənin ətrafı | hicri 4-cü il Rəbiüləvvəl[24] | Bəni Nəzir qəbiləsinin mədinə ətrafından köç etməsi | |
14 | Zatur Riqa qəzvəsi | 400 nəfər süvari və piyada | Bəni Muharib | Zatur Riqa Nəcd | hicrətin 4-cü ili Cəmadiyələvvəl[25] | Bəni Sələbə və Muharib qəbilələrinin qaçması | |
15 | Üçüncü Bədr qəzvəsi | 1000 nəfər | 2000 nəfər | Bədr | hicrətin 4-cü ili Şaban[26] | Döyüş olmadı | |
16 | Dumətul Cəndəl | 1000 nəfər piyada və süvari | Dumətul Cəndəl qəbilələri | Dumətul Cəndəl | hicrətin 5-ci ili Rəbiüləvvəl[27] | Cəndəl qəbilələrinin məğlub olub qaçmaları | |
17 | Xəndək qəzvəsi | 3000 nəfər | Müşrik qəbilələrindən 10000 nəfər | Mədinə | hicrətin 5-ci ili Şəvval[28] | Müşriklərin qazanmadın geri dönmələri | |
18 | Bəni Qureyzə qəzvəsi | 3000 nəfər | 600–700 arası | Mədinə ətrafı | hicrətin 5-ci ili Zilqədə və Zilhiccə[29] | Müsəlmanların qələbəsi | |
19 | Bəni Lihyan qəzvəsi | təqribən 3000 nəfər | Lihyan qəbiləsi | Qaran | hicrətin 6-cı ili Cəmadiyələvvəl[30] | Bəni Leyhan qəbiləsinin qaçması | |
20 | Zi Qarəd qəzvəsi | 500–700 arası[31] | Qətfan | Zi Qarəd | hicrətin 6-cı ili Rəbiüləvvəl[32] və Rəbiülaxır[33] | Müsəlmanlar və Qureyşlilər arasında sülh müqaviləsinin bağlanması | |
21 | Bəni Mustəliq qəzvəsi | 1000 nəfər piyada və suvari | Bəni Mustəliq | əl Mureysi | hicrətin 6-cı ili Şaban[34] | Müşriklərin qaçması | |
22 | Hüdeybiyyə qəzvəsi | 1600 nəfər | Qureyş | Hüdeybiyyə | hicrətin 6-cı ili Zilqədə[35] | Müsəlman və Qureyşlilər arasında sülh müqaviləsinin bağlanması | |
23 | Xeybər qəzvəsi | 1600 nəfər | Xeybər yəhudiləri | Xeybər | hicrətin 7-ci ili Məhərrəm və Səfər | Xeybərililərin məğlub olması | |
24 | Umrətul Qəza qəzvəsi | 1400 nəfər | Qureyş | Məkkə | hicrətin 7-ci ili Zilhiccə vəya Zilqədə[36] | Müsəlmanların əhval-ruhiyyəsinin gücləndirilməsi və kafirlərin əhvalının zəifləməsi | |
25 | Məkkənin fəthi qəzvəsi | 10000 nəfər | Qureyş və Bəni Bəkr qəbiləsi | Məkkə | hicrətin 8-ci ili Ramazan[37] | Məkkənin fəthi | |
26 | Hüneyn qəzvəsi | 12000 nəfər | Həvazin və Səqif qəbilələri | Taif yaxınlığı | hicrətin 8-ci ili Şəvval[38] | Müsəlmanları qələbəsi | |
27 | Taif qəzvəsi | 12000 nəfər | Səqif qəbiləsi | Taif | hicrətin 8-ci ili Şəvval[39] | Qələbə olmadan Mədinəyə qayıtdəlar | |
28 | Təbuk qəzvəsi | 30000 nəfər | Rum və müttəfiqləri | Təbuk | hicrətin 9-cu ili Rəcəb[40] | Rumlar, müsəlmanlarla maddi uzlaşma istəmələri[41] |
Həmçinin bax
[redaktə | mənbəni redaktə et]Ədəbiyyat
[redaktə | mənbəni redaktə et]- İbn İshaq, Siretun Nəbi,nəşr: Mustafa əl-Hələbi,1355-q
- İbn Həbib, Məhəmməd, Əl-Muhabbər, Tədqiq: Ilse Lichtenstadter, Heydər Abad Diken,1361-q/1942-m
- İbn Hazm Əndəlusi, Cəvamius Sirətun Nəbəviyyə, s,76, Darul Kutubul Elmiyyə, Beyrut
- İbni Xəldun,Tarixi ibni Xəldun,Ayəti,Əbdulməhəmməd,əl İbər Tarixi ibni Xəldun,Muəssəseyi mutaliat və təhqiqat fərhəngi,Çape əvvəl,1363-ş
- İbn Səd,Məhəmməd,Kitabut Təbəqatil Kəbir,Tədqiq,Edvard Zaxayev,Lidən,1321–1325-q
- İbni Seyyid ən Nas,Uyunul Əsər,Darul qələm,Beyrut,Çape əvvəl,1414-q
- İbni Hişam,Əbdulməlik,əs Sirətun Nəbəviyyə,Tədqiqat,Mustəfa, əs Səqa,Əlbiyari,İbrahim,Şələbi,Əbdulhəfiz,Darul mərifət,Beyrut,Çape əvvəl
- Əmin Anuli,Seyyid Möhsin,Əəyanuş Şiə,Darut təarif lilmətbuat,Beyrut,1403-q
- Bəlazuri,Əhməd ibn Yəhya,Ənsabul Əşraf,Darul Fikr,Beyrut,Çape əvvəl,1417-q
- Beyhəqi,Əbu Bəkr Əhməd ibn Hüseyn,Dəlailun Nubuvvə və Mərifətu Əhvali Sahibiş Şəriə,Tədqiq,Qələçi,Əbdulmuti,Darul Kutubil Elmiyyə,Beyrut,Çape əvvəl,1405-q
- Vaqidi,Məhəmməd ibn Ömər,Əlməğazi,Aləmi,Beyrut,Çape sevvom,1409-q
- Cəfəriyan Rəsul,Sirəte Rəsule Xuda,Qum,İnteşarate Dəlile Ma,1383-ş
- Cəfəriyan Rəsul,Tarixe Siyasiye İslam(Sireye Rəsule Xuda),Qum,İtrət,1380-ş
- Həsəni,Əliəkbər,Tarixe Təhliliye Sədril İslam,Tehran,İnteşarate Peyame Nur
- Hələbi Əbulfərəc,əs Sirətul Hələbiyyə,Darul Kutubil Elmiyyə,Beyrut,Çape dovvom,1427
- Həməvi,Məhəmməd ibn İshaq,Ənisul Möminin,Bonyade Besət,Tehran,1363-ş
- Suheyli,Əburrəham,ər-Rovzil Ənfi fi Şərhis Sirətin Nəbəviyyə,Daru Ehyait Turasil Ərəbiyyə,Beyrut,Çape əvvəl,1412-q
- Təbərisi,Fəzl ibn Həsən,İəlamul Vəra bi Əəlamil Huda,Muəssəseye Alul Beyt,Qum,Çape əvvəl,1417-q
- Məclisi,Biharul Ənvar,Muəssəsətul Vəfa,Beyrut,1404-q
- Məsudi,Əli ibn Hüseyn,Murucuz Zəhəb,Çape Mətbəatus Səadəh,1367-q
- Məqrizi,Əhməd ibn Əli,Əmtaul Əsma,Beyrut,Darul kutubul Elmiyyə
- Yaqut Həməvi,Şəhabuddin əbu Əbdillah,Məcəmul Buldan,Daru Sadir,Beyrut,Çape dovvom,1995-m
- Vaqidi,Məhəmməd ibn Ömər,Kitabul Məğazi,Muəssəsətul Aləmi,Beyrut,Çape sevvom,1409-q
Xarici keçidlər
[redaktə | mənbəni redaktə et]- Qəzvə
- Şərqşünasların Hz.Peyğəmbərin qəzvə və səriyyələrinin hədəfləri haqqındakı görüşlərinin tarixi sənədlərlə təlili və tənqidi
İstinadlar
[redaktə | mənbəni redaktə et]- ↑ ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۱۵، ص۱۲۳، ناشر، دار صادر، بیروت، چاپ سوم، ۱۴۱۴ ق / İbn Mənzur,Məhəmməd ibn Mukrim,Lisanul Ərəb,c,15,s,123,naşir,Daru Sədr,Beyrut, üçüncü çap,1414-q,
- ↑ میرشریفی، آشنایی با تاریخ اسلام، ج۱، ص۱۷۵ / Mirşərifi,İslam tarixi ilə tanışlıq,c,1,s,175
- ↑ مقریزی، إمتاع الأسماع، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۷۴ / Məqrizi,İmtinaul Əsma,142-q,c,1,s,74
- ↑ سیره النبی، ج۲، ص۲۲۳ / Sirətun Nəbi,c,2,s,223
- ↑ امتاع الاسماع، ص۵۳ / İmtinaul Əsma,s,53
- ↑ سیره النبی، ج۴، ص۲۸۰- ۲۸۱. مروج الذهب، ج۲، ص۲۸۷- ۲۸۸ / Sirətun Nəbi,c,2,s,280–281,; Murucuz Zəhəb,c,2,s,287–288
- ↑ جعفریان، سیره رسول خدا(ص)، ص۴۶۴ / Cəfəriyan,Sireye rəsule xuda,s,464
- ↑ ابن خلدون، ج۱، ص۴۰۸؛ بحار ج۱۹، ص۱۸۷ / İbni Xəldun,c,1,s,408; Bihar,c,19.s,187
- ↑ السیرة النبویة ج۱، ص۵۹۸ / əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,1.s.598
- ↑ بیهقی، ج۳، ص۱۱ / Beyhəqi,c,3,s,11
- ↑ معجم البلدان، ج۴، ص۱۲۷ / Məcməul Buldan,c,4,s,127
- ↑ إعلام الوری، ج۱، ص۱۶۴؛ السیرة النبویة، ج۱، ص۵۹۹؛ دلائل النبوة، ج۵، ص۴۶۹ / iilamul Vəra,c,1,s,164;əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,1,s,599;Dəlailun Nubuvvə,c,5,s,469
- ↑ جوامع السیرة النبویة، ص۷۸ / Cəvamius Sirətun Nəbəviyyə,s,78
- ↑ خلیفة بن خیاط، تاریخ خلیفة، ص۲۰ / Xəlifə ibn Xəyyat,Tarixi Xəlifə,s,20
- ↑ واقدی1,، ج۱، ص۱۲؛ عیون الأثر، ج۱، ص۲۶۳؛ اعیان الشیعة، ج۱، ص۲۴۶ / Vaqidi,c,1,s,12;Uyunul Əsər,c,1,s,263;Əəyanuş Şiə,c,1,s,246
- ↑ السیرة النبویة، ج۱، ص۲۴۰ / əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,1,s,240
- ↑ دلائل النبوة، ج۳، ص۱۶۳؛ السیرة النبویة، ج۲، ص۴۳ – ۴۴ / Dəlailun Nubuvvət,c,3,s,163;əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,43–44
- ↑ دلائل النبوة، ج۳، ص۱۶۴ / Dəlailun Nubuvvə,c,3,s,164
- ↑ السیرة النبویة، ج۲، ص۴۴ / əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,44
- ↑ السیرة النبویة، ج۲، ص۴۶/ əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,46
- ↑ ابن حبیب، ص۱۱۲؛ ابن سعد، ج۲، ص۲۴ / İbn Həbib,s,112;İbn Səd,c,2,s,24
- ↑ السیرة النبویة، ج۲، ص۶۰؛ دلائل النبوة، ج۳، ص۱۷۷؛ جوامع السیرة النبویة، ص۱۴۰/ əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,60;Dəlailun Nəbəviyyə,c,3,s,177;Cəvamis Sirətun Nəbəviyyə,s,140
- ↑ المغازی، ج۱، ص۳۳۴ / əl Məğazi,c,1,s,334
- ↑ عیون الأثر، ج۲، ص۷۰؛ المغازی، ج۱، ص۳۶۳ / Uyunul Əsər,c,2,s,70;əl Məğazi,c,1,s,363
- ↑ السیرة النبویة، ج۲، ص۲۰۳؛ الروض الأنف، ج۶، ص۲۲۱ – ۲۲۲ / əs Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,203;ər Rovzul Ənf,c,6,s,221–222
- ↑ السیرة النبویة، ج۲، ص۲۰۹ / əs Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,209
- ↑ السیرة النبویة، ج۲، ص۲۱۳ / əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,213
- ↑ السیرة النبویة، ج۲، ص۲۱۴؛ جوامع السیرة النبویة، ص۱۴۷؛ أنیس المؤمنین، ص۲۱/ əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,214;Cəvamius Sirətun Nəbəviyyə,s,147;Ənisul Möminin,s,21
- ↑ المغازی، ج۲، ص۴۹۶؛ أنساب الاشراف، ج۱، ص۳۴۷ / əlMəğazi,c,2,s,496;Ənsabul Əşraf,c,1,s,347
- ↑ دلائل النبوة، ج۳، ص۳۶۴ / Dəlailun Nubuvvə,c,3,s,364
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، (سیره رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم)،قم، عترت، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۵۷۳ / Cəfəriyan,Tarixi siyasiye eslam,(sireye rəsule xuda),Qum,itrət,1380-ş,c,1,s,573
- ↑ أنساب الأشراف، ج۱، ص۳۴۹ / Ənsabul Əşraf,c,1,s,349
- ↑ المغازی، ج۲، ص۵۳۷ / əl Məğazi,c,2,s,537
- ↑ السیرة النبویة، ج۲، ص۲۸۹ / əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,289
- ↑ السیرة النبویة، ج۲، ص۳۰۸؛ أعیان الشیعة، ج۱، ص۲۶۸ / əs Sİrətun nəbəviyyə,c,2,s,308;Əəyanuş Şiə,c,1,s,268
- ↑ السیرة النبویة، ج۲، ص۳۲۸؛ دلائل النبوة، ج۴، ص۱۹۷ / əs Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,328;Dəlailun Nubuvvə,c,4,s,197
- ↑ السیرة النبویة، ج۲، ص۳۸۹؛ الروض الأنف، ج۷، ص۴۹ / əs Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,389;ər Rovzul Ənf,c,7,s,49
- ↑ دلائل النبوة، ج۵، ص۱۵۶؛ المغازی، ج۳، ص۸۹۲ / Dəlailun Nubuvvə,c,5,s,156;əl-Məğazi,c,3,s,892
- ↑ إعلام الوری، ج۱، ص۲۳۳؛ دلائل النبوة، ج۵، ص۱۵۶ / İilamul Vəra,c,1,s,233;Dəlailun Nubuvvə,c,5,s,156
- ↑ السیرة النبویة، ج۲، ص۵۱۵؛ دلائل النبوة، ج۵، ص۴۶۹ / əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,515;dəlailu Nubuvvə,c,5,s,469
- ↑ حسنی، ص۹۳-۹۴ / Hüseyni,s,93–94