زهرا کیا - ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
زهرا کیا | |
---|---|
![]() | |
زادهٔ | ۱ اردیبهشت ۱۲۹۱ |
درگذشت | ۶ اسفند ۱۳۶۹ (۷۸ سال) تهران |
دیگر نامها | زهرا خانلری |
سازمان | دانشگاه تهران |
آثار | فرهنگ ادبیات فارسی فرهنگ ادبیات جهان داستانهای دلانگیز ادبیات فارسی، … |
همسر | پرویز ناتل خانلری |
فرزندان | یک دختر و یک پسر (در جوانی فوت شد) |
والدین | هادی کیانوری عصمت الحاجیه بروجردی |
زهرا کیا (خانلری) (زاده ۱ اردیبهشت ۱۲۹۱[۱] – ۶ اسفند ۱۳۶۹) پژوهشگر، نویسنده و مترجم زبان و ادبیات فارسی و همسر پرویز ناتل خانلری بود. همچنین وی نخستین زن ایرانی بود که از دانشگاه تهران به دریافت درجهٔ دکتری در رشتهٔ ادبیات فارسی نایل آمد.[۲]
زندگینامه
[ویرایش]خانواده
[ویرایش]زهرا کیا در سال ۱۲۹۱ خورشیدی در تهران به دنیا آمد. اجداد پدریش اهل نور مازندران بودند. پدرش میرزا هادی کیانوری پسر فضلالله نوری و نوهٔ دختری حسین محدث نوری و مادرش عصمت الحاجیه بروجردی بود که هر دو از خاندان علمای دین برخاسته بودند. او یکی از پنج فرزند خانواده بود.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Zahra_%26_Parviz.jpg/220px-Zahra_%26_Parviz.jpg)
پرویز ناتل خانلری (خاندان محمودی) از اهالی ناتل نور مازندران،[پانویس ۱] هنگامی که در دانشکده ادبیات فارسی دانشگاه تهران به تحصیل پرداخته بود با زهرا کیا از خانوادههای سرشناس نور مازندران آشنا شد و این آشنایی به ازدواج رسید. خانلری در این باره چنین نوشتهاست: «ضمن تحصیل در دوره دکتری زبان و ادبیات فارسی با دختری که هم درسم بود آشنا شدم که او را آراسته به صفاتی دیدم که من میخواستم و میپسندیدم و ارتباط ما به همسری کشید. همسرم در طی زندگی از هر جهت یار و غمخوار من بود، چنانکه اکنون نیز هست. او هم مانند من با کتاب سر و کار داشت و نویسنده بود و چند کتاب مهم ادبی تألیف کردهاست. اگر آسایشی در طی عمر داشتهام مدیون مهربانیهای اوست. او بود که مرا به تألیف بعضی از آثارم واداشت و همه عمر شکرگزار او هستم».
تحصیلات
[ویرایش]زهرا کیا تحصیلات ابتدائی را در مدرسه ناموس تهران انجام داد که مهمترین مدرسه دخترانه آن زمان بود و خیلی از کسانی که به آن مدرسه راه یافتند از زنان تحصیل کرده ایران گردیدند. زهرا کیا که از شاگردان برجستهٔ مدرسه ناموس بود به دانشسرای عالی راه یافت و سپس وارد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران شد و در سال ۱۳۱۸ در دوره دکتری ادبیات پذیرفته شد و با پرویز خانلری همدرس بود. زهرا کیا از نخستین بانوانی است که در داخل کشور درجه دکتری ادبیات گرفت و رسالهٔ دکتری خود را تحت عنوان «سبک ادبی کتابهای تاریخی ایران» زیر نظر ملکالشعرای بهار به اتمام رسانید[۳] که با درجه خوب از تصویب گذرانیده و سپس به تدریس در مدارس کشور پرداخت؛ و دبیر ادبیات دبیرستان نوربخش تهران شد که از مهمترین مدارس دخترانهٔ کشور بود. زهرا خانلری با گذرانیدن امتحان دانشیاری به تدریس در دانشگاه پرداخت و به مقام استادی دانشگاه رسید و سالیان دراز در دانشگاه تدریس میکرد.[۴]
فعالیت ادبی و فرهنگی
[ویرایش]زهرا کیا پس از چند سال تدریس در دبیرستان به ریاست دبیرستان نوربخش (رضاشاه کبیر سابق) منصوب شد و چند سال به سمت دانشیاری و پس از آن به مقام استادی دانشکدهٔ ادبیات نایل آمد. در سال ۱۳۲۰ با پرویز خانلری همکلاسی رشتهٔ دکترای خود ازدواج کرد و با کمک هم سخن (مجله) را در سال ۱۳۲۲ منتشر کردند و در این ایام در شورای زنان با فاطمه سیاح و عده ای دیگر به فعالیتهای اجتماعی پرداخت و به سمت منشی هیئت مدیره شورا منصوب شد. او برای مطالعه دربارهٔ کتب درسی به کشورهای فرانسه و انگلستان سفر کرد و پس از بازگشت، در سازمان کتابهای درسی با عدهای از همکارانش به تغییر و تحول در کتب درسی پرداخت.[۵]
مونه غزل از مجموعهٔ شاهکار ادبیات فارسی، روش تدریس فارسی و دستور، فرهنگ ادبیات جهان، بحث تحقیقی دربارهٔ فعل در تاریخ بیهقی، تاریخ و تاریخنویسی در ایران، چهار داستان حماسی از شاهنامه فردوسی، راهنمای ادبیات فارسی، داستانهای دلانگیز ادبیات فارسی، برگزیدهٔ قابوسنامه، و افسانهٔ سیمرغ برای کودکان از جمله آثار تألیفی اوست.
زهرا کیا (خانلری) از پیشگامان فعالیتهای زنان در ایران بود و طی نوشتهها و گفتههای خود چنین یادآور شدهاست:
- «فکر ترقی و تساوی زن و مرد باید در تمام شئون اجتماعی و سیاسی و حقوقی واقتصادی عادی جاری این کشور باشد.»
- «زن ایرانی بهیچوجه کم استعداد تر از زنان دیگر کشورها نیست. تنها علت عقب ماندگی اش، عقب ماندگی اجتماع و استبداد حکومت است؛ زیرا زن ایرانی از عهده هر کاری بر میآید».
بیست داستان، سه اندیشهٔ دخترک گوژپشت، خانهٔ افسونزده، انتقام سگ، روسری سیاه، شب عروسی، دود، زن مرده و زن زنده، سکته ناقص، و پاپ سبز هم از جمله ترجمههای او بهشمار میرود.
وفات
[ویرایش]زهرا کیا در سال ۱۳۴۴ تقاضای بازنشستگی کرد چون با به اجرا درآمدن قانون کار در آن زمان و کار تماموقت در دانشگاه تهران، دیگر فرصتی برای تألیف و ترجمه پیدا نمیکرد. از این رو خود را بازنشسته کرد تا با فراغ بال به تألیف و ترجمه بپردازد. با این حال او همواره آموزش و به ویژه آموزش ابتدایی را سنگ بنای آموزش کشور میدانست و در سرتاسر عمر خود در جهت اعتلای آن کوشید. وی در روز ۶ اسفند ۱۳۶۹ شش ماه پس از درگذشت همسرش پرویز خانلری از دنیا رفت و در کنار همسر خود در بهشت زهرای تهران قطعه ۷۳، ردیف ۳۱، شماره ۶۶ به خاک سپرده شد و آثار زیادی چه در تألیف و ترجمه از خود به جا گذاشت..
تالیفات
[ویرایش]زهرا کیا بعد از یکی دو اثر داستانی کوتاه، به داستاننویسی ادامه نداد و یکسره به کار ترجمه و تحقیق ادبی پرداخت.[۲] زهرا خانلری از نویسندگان مجله سخن بود و مقالات خود را با نام مستعار (ژاله رهبر) مینوشت. بعضی از آثار زهرا خانلری هنوز به چاپ نرسیدهاست.
تألیفات زهرا خانلری چنین است:
- داستان پروین و پرویز (۱۳۱۲)
- داستان ژاله یا رهبر دوشیزگان (۱۳۱۵)
- نمونه غزل (از مجموعه شاهکار ادبیات فارسی)
- روش تدریس (دو جلد)
- کتاب فارسی پنجم دبستان با همکاری لیلی ایمن (آهی)
- فارسی و دستور
- فارسی اول دبیرستان
- فرهنگ ادبیات جهان (دو جلد)
- بحث تحقیقی دربارهٔ فعل در تاریخ بیهقی
- تاریخ و تاریخنویسی در ایران
- چهار داستان حماسی از شاهنامه فردوسی
- راهنمای ادبیات فارسی
- داستانهای دلانگیز ادبیات فارسی
- برگزیده قابوس نامه
- داستان حسنک وزیر (از تاریخ بیهقی)
- افسانه سیمرغ (برای کودکان ار منطق الطیر عطار)
ترجمهها
[ویرایش]- بیست داستان، اثر لویجی پیراندلو (۱۳۳۵) شامل:
- سه اندیشه دخترک گوژپشت - خانه افسون زده - انتقام سگ - روسری سیاه - شب عروسی - کدامیک است - دود - زن مرده و زن زنده - سکته ناقص - گل سرخ - سرگرمی - چائولا ماه را کشف کرد - نمازخانه کوچک - پاسخ - بیچاره آن مرحوم - لباس نو
- دنیای خیال، اثر آندره موروا (۱۳۴۹)
- آقای رئیسجمهور
- پاپ سبز
- «رنجهای جوانی ورتر» اثر آندره موروا، تهران: کتابفروشی زوار، ۱۳۲۲.[۶]
توضیحات
[ویرایش]- ↑ پرویز ناتل خانلری ادیب، سیاستمدار، زبانشناس، نویسنده و شاعر معاصر ایرانی بود. وی جزو اولین گروه دریافتکنندگان دکتری زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران در سال ۱۳۲۰ بود. وی در سال ۱۳۲۵ انتشارات دانشگاه تهران را بنیان گذاشت و خود به مدت پنج سال مدیریت آن را برعهده داشت. سایر فعالیتهای ناتل خانلری عبارتند از: طراح ایجاد سپاه دانش، ریاست بنیاد فرهنگ از ابتدای تأسیس، ریاست فرهنگستان ادب و هنر ایران
پانویس
[ویرایش]- ↑ https://literature.ut.ac.ir/re-facult-mem
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ تقیزاده، صفدر (شهریور و مهر ۱۳۸۶). «نخستین داستاننویس زن ایرانی». فردوسی (۵۶ و ۵۷): ۴۸.
- ↑ سال ۱۳۱۴ پس از گذراندن امتحان ورودی در رشتهٔ ادبیات فارسی دانشکدهٔ ادبیات تهران که در زمان دانشسرای عالی نامیده میشد قبول شد و در سال ۱۳۱۸ به اخذ لیسانس نایل آمد و سپس ضمن خدمت دولتی در رشتهٔ دکترای زبان و ادبیات فارسی که تازه تأسیس شده بود ادامه تحصیل داد و در سال ۱۳۲۳ با گذراندن رساله خود دربارهٔ «سبک ادبی تواریخ ایران بعد از اسلام تا قرن نهم» به اخذ دکتری نایل آمد.
- ↑ پس از چند سال تدریس در دبیرستان به ریاست دبیرستان نوربخش (رضاشاه کبیر سابق) منصوب شد و چند سال به سمت دانشیاری و پس از آن به مقام استادی دانشکدهٔ ادبیات نایل آمد.
- ↑ زندگینامه زهرا کیا خانلری. بانک مقالات فارسی برگرفته از کتاب: گلزار مشاهیر منابع زندگینامه: [۱] صد سال داستاننویسی (۱ و ۷۷۲/ ۳ ،۴۱۵/ ۲)، کتابنامهٔ نخستین دههٔ انقلاب (۱۳۲–۱۳۱)، فهرست کتابهای چاپی فارسی (۳۳۳۵ ،۳۳۱۴ ،۳۳۱۰–۳۳۰۹ ،۲۸۰۰–۲۷۹۹ ،۲۷۵۷ ،۲۷۱۲ ،۲۶۲۲ ،۲۰۹۳ ،۲۰۹۱ ،۲۰۳۶ ،۲۰۰۷ ،۱۹۷۵ ،۱۷۷۸ ،۱۷۷۳ ،۱۷۵۰ ،۱۶۳۴/ ۲ ،۱۴۸۴–۱۴۸۳ ،۱۲۴۵ ،۱۰۹۳ ،۶۰۲ ،۵۸۴ ،۵۸۲ ،۵۵۷ ،۵۵۴ ،۳۴۸/ ۱)، کارنامهٔ زنان (۲۲۰–۲۱۷)، مؤلفین کتب چاپی (۲۵۰–۲۴۹/ ۳)
- ↑ «تاریخ ترجمهٔ ادبی از فرانسه به فارسی» (۱۳۹۳)، انتشارات سخنگستر و معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد مشهد، ۱۳۹۳، ص 362-367
منابع
[ویرایش]