عناصر چهارگانه - ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
عناصر چهارگانه[۱] یا عناصر اساسی یا چهار آخشیج، اشاره به آب، هوا، خاک و آتش در برخی از فرهنگها مانند یونان باستان عنصر دیگری به نام اثیر (عنصر سنتی) دارد. این عناصر برای توضیح ماهیت و پیچیدگی همه مواد از نظر مواد سادهتر ارائه شدهاست. فرهنگهای باستان در یونان باستان، مصر باستان، ایران باستان، بابل، ژاپن، تبت و هند باستان همه دارای فهرستی مشابه بودهاند، گاهی در زبانهای محلی به «هوا» بهعنوان «باد» و به عنصر پنجم بهعنوان «باطل» اشاره میشود. یونانیان باستان این عناصر را عنصرهای سازندهٔ جهان میدانستند.[۲]
اگرچه این دیدگاه ممکن است بسیار عامیانه به نظر رسد، اثرهایی ژرف بر درک امروزی ما از جهان دارد. یکی از این آثار توجه به حالتهای مادهاست. مفهوم ماده و انرژی را میتوان از اعتقاد به عناصر اربعه برداشت کرد؛ خاک نمایندهٔ حالت جامد، آب نمادی از حالت مایع، و هوا یادآور حالت گازی است و آتش نمایندهٔ حالت پلاسما. به این ترتیب چهار عنصر نخست، حالتهای چهارگانهٔ ماده را یادآور میشوند.[۲]
نور خورشید را مخلوطی از هوا و آتش تصور میکردند و یخ را همان آب میدانستند که سختی سنگ را بهدست آوردهاست.[۲]
ابن سینا در کتاب قانون در طب مدعی است که دو عنصر سنگین، یعنی خاک و آب، سازندهٔ اعضای بدن هستند و دو عنصر سبک، یعنی آتش و هوا، سازندهٔ روح بخاری هستند.[۳]
آتش نمایندهٔ مفهوم انرژی و بیانگر تغییرهایی است که انرژی در ماده و حالتهای آن بهوجود میآورد. بدین ترتیب مفهوم ماده و انرژی را به آسانی میتوان از دیدگاه پیشینیان، برداشت کرد.[۲]
ایران باستان
[ویرایش]ایرانیان باستان چهار عنصر آب، باد، خاک و آتش را بسیار گرامی و مقدّس میشمردند و آنها را بهوجودآورندهٔ هستی و گردانندهٔ جهان میدانستند؛ تا آنجا که آیین بیشتر اقوام کهن ایرانی نیز همین عناصر طبیعت بودهاست. در میان این خدایان، الههٔ آب، آتش، خورشید و آسمان، اهمیت بیشتری داشتند.[۴] طبیعت همواره در پیدایش تحولهای مذهبی مردمانِ باستان و به ویژه آریاییهای ساکن ایران و هند، نقشی بیبدیل داشتهاست. اعتقاد به قوای طبیعت به مرور زمان در میان آریاییها، بهصورت اعتقاد به خدایان مختلف درآمد و کمکم برای عناصری چون خورشید، ماه، ستارگان و باد، علائمی را اختراع کردند و آنها را قوای خدایی نامیدند. اهمیت چهار عنصر آب، آتش، باد و خاک، بارزترین مظاهر طبیعت از آن نظر بوده که بنابر کهنترین عقاید و باورهای پیشین، این عناصر نمایندهٔ پاکی و سرچشمهٔ زندگی در هستی بودهاند.[۵] در فرهنگ ایران باستان پاک نگهداشتن «چهار آخشیج» وظیفهٔ هر انسان است.[۶]
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ آخشیج لغتنامه دهخدا، بازدید: ۳۱ ژانویه ۲۰۱۱
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ شورای تألیف گروه شیمی دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی (۱۳۸۹)، شیمی(۱) سال اوٌل دبیرستان، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران
- ↑ قانون در طب، ابن سینا، ترجمه عبدالرحمن شرفکندی، انتشارات سروش
- ↑ سوسن پورشهرام. «پژوهشی بر عنصر آب در روش نقد ادبی گاستون باشلار (با نگرشی بر شعر کسایی مروزی)». دریافتشده در ۲۰۲۱-۱۰-۰۳.
- ↑ رحیم کوشش. «بررسی تطبیقی نمادینگی عناصر طبیعت در شاهنامه». دریافتشده در ۲۰۲۱-۱۰-۰۳.
- ↑ /https://amordadnews.com/13509/
پیوند به بیرون
[ویرایش]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/30px-Commons-logo.svg.png)