Micha Wertheim
Micha Wertheim | ||||
---|---|---|---|---|
![]() | ||||
Geboren | 28 juni 1972 Groningen | |||
Medium | Cabaret | |||
Nationaliteit | ![]() | |||
Jaren actief | 1998 – heden | |||
Website | ||||
(en) IMDb-profiel | ||||
|
Micha Wertheim (uitspraak: [mixaː wɛɾthɐʏm]?) (Groningen, 28 juni 1972) is een Nederlandse cabaretier, publicist en radiomaker. Hij staat bekend om zijn inventieve vormexperimenten en het metacommentaar dat hij in zijn theatershows levert op het genre cabaret.[1] Cabaret-historicus Jacques Klöters noemt zijn werk meta-cabaret[2].
Biografie
[bewerken | brontekst bewerken]Wertheim groeide op in een joods gezin en is een kleinzoon van Jobs Wertheim (1898-1977). Na zijn eindexamen ging Wertheim aan de slag als goochelleraar op een Amerikaans zomerkamp. Daarna werkte hij een jaar in een kibboets in Israël en studeerde hij een jaar in Jeruzalem. Terug in Nederland studeerde Wertheim Cultuur- en Wetenschapsstudies aan de Universiteit Maastricht. Tijdens zijn studie begon hij met schrijven voor de faculteit en later voor de universiteitskrant Observant. In 1995 kreeg hij als columnist een vaste plek op de achterpagina van de Observant en van 1997 tot 1999 schreef hij op diezelfde achterpagina een wekelijks feuilleton. In 1998 nam hij het initiatief tot het opzetten van Mosaïek, een door studenten gemaakt cultuurwetenschappelijk tijdschrift.
In 1998 rondde hij de studie af met een doctoraalscriptie over het leven en werk van Franz Kafka onder de titel Wunsch, Indianer zu werden: een onderzoek naar de betekenis van het reismotief in het werk en leven van Franz Kafka.
Na zijn afstuderen verhuisde Wertheim naar Amsterdam. Daar werd hij in 1998 in café Toomler na twee audities aangenomen bij het stand-upgezelschap Comedytrain. In datzelfde jaar begon Wertheim met het maken van radiodocumentaires en het schrijven van bijdragen voor De Avonden (VPRO-radioprogramma). Begin 2004 won Wertheim de jury- en publieksprijs tijdens het Leids Cabaret Festival. Sindsdien treedt hij voornamelijk binnen en soms buiten Nederland op als cabaretier.
Micha Wertheim voor beginners
[bewerken | brontekst bewerken]Begin 2004 presenteerde hij op het Leids Cabaret Festival een eerste aanzet tot een solocabaretprogramma. Hij won zowel de jury- als de publieksprijs door er bij het publiek en de jury op te wijzen dat het eigenlijk een formaliteit was dat hij aan het festival mee moest doen om het te winnen. Hij werkte de scènes uit tot zijn eerste theaterprogramma Micha Wertheim voor beginners, dat draaide om de overwaardering van slachtofferschap, zelfoverschatting en de problematische relatie tussen cabaretier en publiek.
Micha Wertheim voor beginners werd voor televisie opgenomen door Lernert Engelberts en in 2006 uitgezonden. De theaterregie werd verzorgd door Pieter Bouwman.
Micha Wertheim voor gevorderden
[bewerken | brontekst bewerken]Tussen 2006 en 2008 toerde Wertheim met zijn programma Micha Wertheim voor gevorderden. Het programma speelt zich af in een droom. In het eerste deel van de droom bekent Wertheim dat hij geen genie is. In het tweede deel van de droom ontsteekt Wertheim in een tirade tegen gehandicapten die volgens hem de westerse samenleving ontwrichten. Het laatste deel van de voorstelling speelt zich af na het applaus, als Wertheim het wakker worden heeft uitgesteld door op snooze te drukken.
Micha Wertheim voor gevorderden werd voor televisie opgenomen door Doesjka van Hoogdalem en in 2008 door de VARA uitgezonden. De theaterregie werd verzorgd door Dick van den Toorn.
Micha Wertheim voor gevorderden verscheen samen met Micha Wertheim voor beginners op de dubbel-dvd Micha Wertheim voor thuis.
Incident in Roermond
[bewerken | brontekst bewerken]Op 11 maart 2008 haalde de voorstelling Micha Wertheim voor gevorderden een week lang de voorpagina's en het nationale nieuws nadat een deel van het publiek zich tegen Wertheim keerde en hij zijn voorstelling, in TheaterHotel De Oranjerie in Roermond, voortijdig had beëindigd. Tijdens zijn voorstelling had hij een gehandicapte man aangesproken, omdat hij vermoedde dat deze de voorstelling filmde. Het bleek echter te gaan om het display van diens spraakcomputer die door Wertheim per ongeluk werd aangezien voor een mobiele telefoon of camera. Na dit misverstand bood Wertheim zijn excuses aan en vervolgde zijn show, met daarin ook de vaste grappen over gehandicapten. Hierop verliet de gehandicapte bezoeker de zaal. Vervolgens richtte een deel van het publiek zich tegen Wertheim, wat het hem onmogelijk maakte om zijn voorstelling te vervolgen.
Theaterhotel De Oranjerie liet in een reactie direct na de voorstelling weten dat Wertheim er nooit meer welkom was. Toen bleek dat de directie niet aanwezig was geweest bij het bewuste optreden en nooit contact had opgenomen met Wertheim om diens kant van het verhaal te horen, besloot een aantal vooraanstaande cabaretiers waaronder Eric van Sauers, Najib Amhali, Marc-Marie Huijbregts, Peter Heerschop, Ronald Goedemondt en Wim Helsen, onder aanvoering van Theo Maassen, om, als steun voor Wertheim, niet meer in De Oranjerie te spelen.
Wertheim zelf plaatste een verklaring op zijn website en gebruikte zijn programma Micha Wertheim voor de grap om zijn versie van het verhaal te vertellen.
Micha Wertheim voor specialisten
[bewerken | brontekst bewerken]In 2002 werd bij Wertheim een tumor in zijn schildklier ontdekt. Wat volgde waren twee operaties en bestraling. Over de ervaring met kanker, ziekenhuizen en specialisten maakte hij een stand-upset die in mei 2008 door de VARA werd uitgezonden. Micha Wertheim voor specialisten verscheen op de dvd Comedytrain presenteert II.
Micha Wertheim voor de grap
[bewerken | brontekst bewerken]In december 2008 ging Micha Wertheim voor de grap in première. Het programma ging over de nieuwsverslaving die Wertheim bij zichzelf en mensen om hem heen constateerde; een verslaving aan nieuws die ervoor zorgt dat de vraag naar nieuws groter is dan het aanbod. Het gevolg, zo stelt Wertheim, is een door 'nieuwspap' gecreëerde ‘debatbubbel’ die ieder moment kan ontploffen en zorgen voor een debatcrisis. Als voorbeeld gebruikte Wertheim de media-rel rondom zijn voortijdig afgebroken optreden in Roermond, die precies samenviel met de media-ophef rondom het verschijnen van de film Fitna van Geert Wilders.
Micha Wertheim voor de grap werd voor televisie opgenomen door Norbert Ter Hall en in november 2010 door de VARA uitgezonden. De theaterregie werd verzorgd door Dick van den Toorn.
Micha Wertheim voor de zoveelste keer
[bewerken | brontekst bewerken]In december 2010 ging het programma Micha Wertheim voor de zoveelste keer in première. Wertheim speelde hierbij een deel van de tekst twee keer achter elkaar. De theaterregie werd verzorgd door Dick van den Toorn.
Micha Wertheim voor je het weet
[bewerken | brontekst bewerken]In oktober 2012 ging het programma Micha Wertheim voor je het weet in première. Dit programma ging in theaterseizoen 2013/2014 in reprise.
Micha Wertheim voor zichzelf
[bewerken | brontekst bewerken]In 2015 trad Wertheim op met het programma Micha Wertheim voor zichzelf. De voorstelling kreeg vrijwel in iedere krant 5 sterren toebedeeld. Er waren twee uitverkochte voorstellingen in het Koninklijk Theater Carré.
Micha Wertheim ergens anders
[bewerken | brontekst bewerken]In 2016 maakte Micha Wertheim het programma Micha Wertheim ergens anders. Tot ontsteltenis van zijn publiek was hij zelf niet aanwezig, en liet hij een robotje een groot deel van de voorstelling het woord doen.
Micha Wertheim iemand anders
[bewerken | brontekst bewerken]In 2017 maakte Wertheim Iemand anders, als tweede deel van een tweeluik met Ergens Anders. Hij reflecteerde hierin op de rol van het publiek, en de weerstand die Ergens Anders opriep bij weglopend publiek dat van mening was dat de cabaratier aanwezig had moeten zijn.
Micha Wertheim voor alle duidelijkheid
[bewerken | brontekst bewerken]In maart 2019 ging het programma Micha Wertheim voor alle duidelijkheid in première, een voorstelling over hoe stand te houden in een wereld die bedreigender lijkt dan ooit tevoren. Wertheim roept al spelend de vraag op wat voor zin het maken, spelen en kijken naar een voorstelling eigenlijk heeft. De theaterregie werd verzorgd door Gijsbert van der Wal.
Micha Wertheim niemand anders
[bewerken | brontekst bewerken]Tijdens de coronapandemie, waarbij de theaters op last van de overheid lang dicht moesten blijven, maakte Wertheim een online voorstelling over het thema gezamenlijke ervaring en gemeenschapsgevoel, waarbij het publiek via Zoom met de webcam aan kon meekijken. De voorstelling bleek echter op het eind niet live, en de in beeld gebrachte 'medekijkers' acteurs.[3]
Micha Wertheim voor heel even
[bewerken | brontekst bewerken]In 2022 speelde Wertheim een voorstelling over werkelijkheid, waarin hij de illusie wekte tegen het publiek te praten, maar vooral bezig bleek met telefoongesprekken.[4]
Micha Wertheim voor twaalven
[bewerken | brontekst bewerken]BNNVARA nodigde Wertheim uit om in 2023 de Oudejaarsconference te verzorgen op NPO1.[5] De Volkskrant plaatste Wertheim in een rijtje 'minder voor de hand liggende cabaretnamen om een oudejaarsconference te maken', zoals in 2013, 2015 en 2018 Theo Maassen, Herman Finkers en Marc-Marie Huijbregts, omdat deze 'niet per se bekendstaan om het bespreken van nieuwsfeiten en politiek in hun shows', maar 'een originele draai geven aan de oudejaarsconference'.[1]
De voorstelling is opgenomen in twee theaters. In het ene stond Wertheim in smoking een traditionele, oubollige[6] oudejaarsconference af te steken. In het andere theater zat Wertheim op een tv kritisch naar zijn eigen opname hiervan te kijken, en stak hij de draak met zichzelf ('Hoe lager de kijkcijfers, hoe groter mijn succes zal zijn'). Hier bracht hij zijn echte boodschap: 'kom dat huis uit, ga weg van dat scherm, zoek elkaar op'[7]. Ook reflecteerde hij op de veranderde waarde van de oudejaarsconference ('het was niet Wim Kan, het was Wim Moet' - in diens tijd was er zogezegd niets anders op tv met oudjaar) en memoreerde hij hoe de samenleving is veranderd door de dominantie van techreuzen en smartphoneverslaving. Toch eindigde hij optimistisch. 'De toekomst is altijd anders dan je verwacht en kan ook hoopvol zijn.'[8]
Micha Wertheim in het buitenland
[bewerken | brontekst bewerken]Sinds 2001 treedt Micha Wertheim zo nu en dan ook buiten Nederland op, waarbij hij Engels spreekt. Zo trad hij op in comedyclubs in Tel Aviv, Londen en New York.
In 2007 maakte hij als presentator deel uit van het Amsterdam Underground Comedy Collective, een delegatie Comedytrain-comedians die een maand lang op het Edinburgh Fringe-festival speelde. In januari 2008 speelde hij drie weken lang als voorprogramma van Hans Teeuwen in het Londense Soho Theatre. In augustus 2008 keerde hij samen met collega Hans Teeuwen terug naar Edinburgh, nu om er, afwisselend met Teeuwen, zijn soloprogramma te spelen. Een opname van de Engelstalige show is terug te vinden als extra op de dvd Micha Wertheim voor thuis.
Publicist
[bewerken | brontekst bewerken]Naast zijn theatervoorstellingen heeft Wertheim altijd satirische columns geschreven voor onder meer Spijkers met koppen (van BNNVARA) podcast De Dag (van het Radio 1 Journaal), nrc.next, de Volkskrant (vanaf augustus 2018 met 'het Transitie Team'[9]), Vrij Nederland, de weekendbijlage van het Algemeen Dagblad en sinds 2018[10][11] voor De Correspondent. Verder leverde hij tekstbijdragen aan het televisieprogramma Dit was het nieuws[12] en publiceert hij onregelmatig reportages, essays en recensies.
In 2009 hield Wertheim de jaarlijkse Lira Lezing, Satire in het tijdperk van de manische reproduceerbaarheid, over de rol van satire in een populistische samenleving.[13]
Radio
[bewerken | brontekst bewerken]Wertheim maakte onder meer radiodocumentaires over Zohar Argov, "de Elvis van Israël", het leven en werk van Max Tailleur, stand-upcomedy in New York, bloeddiamanten, het Walter Maas Huis, vliegen in Amerika na 9/11, architectuur in Israël en toerisme in Mozambique.
Echt Gebeurd
[bewerken | brontekst bewerken]Geïnspireerd door de Amerikaanse storytelling-organisatie en podcast The Moth richtte Wertheim samen met Paulien Cornelisse en Jan Jaap van der Wal Echt Gebeurd op. Echt Gebeurd biedt een podium waar mensen uit hun hoofd verhalen vertellen over dingen die ze zelf hebben meegemaakt.
Cabaretprogramma's
[bewerken | brontekst bewerken]- 2004-2006: Micha Wertheim voor beginners
- 2006-2008: Micha Wertheim voor gevorderden
- 2008: Micha Wertheim voor specialisten
- 2008-2010: Micha Wertheim voor de grap
- 2010-2012: Micha Wertheim voor de zoveelste keer
- 2012-2014: Micha Wertheim voor je het weet
- 2015: Micha Wertheim voor zichzelf
- 2016: Micha Wertheim - Ergens anders (deel 1 van een tweeluik)
- 2017: Micha Wertheim - Iemand anders (deel 2 van een tweeluik)
- 2018-2019: Micha Wertheim voor alle duidelijkheid
- 2021: Micha Wertheim niemand anders
- 2022: Micha Wertheim voor heel even
- 2023: Micha Wertheim voor twaalven
Bibliografie
[bewerken | brontekst bewerken]Kinderboeken
[bewerken | brontekst bewerken]- Duimelot (podium 2003), geïllustreerd door Cristina Garcia Martin. Het boek bevat oude en nieuwe vingerversjes en werd in opdracht VPRO’s Villa Achterwerk door Wertheim en Garcia Martin uitgewerkt tot een animatieserie onder de noemer Vinger TV (podium 2003).
- Hoe Lima een lekke band kreeg (De Harmonie 2010), geïllustreerd door Jeroen de Leijer en Marjolein Schalk. Het boek gaat over een driewieler die wegfietst uit een fietsenmakerij.
- De Hik (De Harmonie 2015), geïllustreerd door Cristina Garcia Martin.
- De Familie Decibel (De Harmonie 2018), geïllustreerd door Christina Garcia Martin.
Externe links
[bewerken | brontekst bewerken]- Het Micha Wertheim Genootschap, officiële website
- Fragment uit Micha Wertheim voor beginners op VARA's Variatee
- Echt Gebeurd
- Micha Wertheim bij Zomergasten (2012)
- ↑ a b Joris Henquet, Micha Wertheim met prestigieuze oudejaarsconference in voetstappen van Youp van ‘t Hek en Claudia de Breij. De Volkskrant (27 maart 2023). Geraadpleegd op 27 maart 2023.
- ↑ Mike Peek, Jeroen Schmale, Geheimzinnigheid, geen recensies en geen bekende naam: wat wordt het voor oudejaarsconference?. Algemeen Dagblad (31 december 2023). Geraadpleegd op 1 januari 2024.
- ↑ Gidi Heesakkers, De onlinevoorstelling ‘Niemand anders’ van Micha Wertheim was volgens velen een totale mindfuck. ‘Een aangename mindfuck’. De Volkskrant (18 maart 2021). Geraadpleegd op 27 maart 2023.
- ↑ Gidi Heesakkers, De nieuwe Micha Wertheim is een uitdagend en conceptueel puzzelstuk ★★★. De Volkskrant (25 april 2022). Geraadpleegd op 27 maart 2023.
- ↑ Micha Wertheim verzorgt oudejaarsconference NPO. Theater.nl. Geraadpleegd op 29 maart 2023.
- ↑ Rahul Gandolahage, Micha Wertheim wil er met zijn ‘dubbele’ oudejaarsconference voor zorgen dat je je schermpjes uitzet. NRC (krant) (1 januari 2024). Geraadpleegd op 1 januari 2024.
- ↑ Gidi Heesakkers, Zó maakte Micha Wertheim zijn unieke oudejaarsconference-in-een-oudejaarsconference. de Volkskrant (1 januari 2024). Geraadpleegd op 1 januari 2024.
- ↑ Joris Henquet, Hoe lager de kijkcijfers, hoe groter het succes van de knappe oudejaarsconference van Micha Wertheim. de Volkskrant (1 januari 2024). Geraadpleegd op 1 januari 2024.
- ↑ Een bericht van het Transitie Team. Het Micha Wertheim Genootschap (30 augustus 2018). Geraadpleegd op 6 januari 2023.
- ↑ Maurits Martijn, Maak kennis met onze nieuwe correspondent, Micha Wertheim!. De Correspondent (2 juni 2018). Geraadpleegd op 9 juni 2022.
- ↑ Micha Wertheim - Correspondent Satire. De Correspondent. Geraadpleegd op 9 juni 2022.
- ↑ Fleur Baxmeier, Er is iets aan mij waardoor mensen mij een beetje vervelend vinden. Playboy (15 april 2021). Gearchiveerd op 9 mei 2021. Geraadpleegd op 10 juni 2022.
- ↑ Lira Scenarioprijs 2009. Lira, de auteursrechtenorganisatie voor en door schrijvers, vertalers en freelance journalisten (december 2009). Geraadpleegd op 8 juni 2022.