Trimethylfosfaan
Trimethylfosfaan[1] | ||||
---|---|---|---|---|
Structuurformule en molecuulmodel | ||||
![]() | ||||
Structuurformule van | ||||
Algemeen | ||||
Molecuulformule | ||||
IUPAC-naam | Trimethylfosfaan | |||
Andere namen | Trimethylfosfine, Trimethylfosfor[1] | |||
Molmassa | 76,08 g/mol | |||
SMILES | CP(C)C | |||
CAS-nummer | 594-09-2 | |||
EG-nummer | 209-823-1 | |||
PubChem | 68983 | |||
Wikidata | Q3268860 | |||
Beschrijving | Kleurloze vloeistof[2] | |||
Waarschuwingen en veiligheidsmaatregelen | ||||
| ||||
H-zinnen | H225 - H315 - H319 - H335[2] | |||
P-zinnen | P210 - P261 - P305+P351+P338[2] | |||
VN-nummer | 1993 | |||
Fysische eigenschappen | ||||
Dichtheid | 0,735 g/cm³ | |||
Smeltpunt | -86 °C[2] | |||
Kookpunt | 38 - 39 °C[2] | |||
Vlampunt | -19 °C | |||
Dampdruk | (20 °C) 49,9·103 Pa[2] | |||
Brekingsindex | 1,428 | |||
Geometrie en kristalstructuur | ||||
Dipoolmoment | 1,19 D | |||
Evenwichtsconstante(n) | pKz = 8,65 | |||
Tenzij anders vermeld zijn standaardomstandigheden gebruikt (298,15 K of 25 °C, 1 bar). | ||||
|
Trimethylfosfaan, ook wel trimethylfosfine genoemd, is een organische fosforverbinding met de formule , wat vaak afgekort wordt tot . Het is een kleurloze vloeistof met een voor veel mensen onplezierige lucht. Deze lucht is karakteristiek voor veel alkylfosfanen. De verbinding wordt veel als ligand toegepast in de coördinatiechemie.
Synthese
[bewerken | brontekst bewerken]kan bereid worden via de reactie van trifenylfosfiet met methylmagnesiumchloride:[3]
De synthese wordt uitgevoerd in dibutylether waaruit het door het verschil in kookpunt (142°C voor de ether, 39°C voor het fosfaan) makkelijk gedestilleerd kan worden.
Structuur
[bewerken | brontekst bewerken]De vorm van het molecuul is dat van een driezijdige pyramide met een vrijwel perfecte C3v symmetrie. De C-P-C bindingshoek is ongeveer 98,6°.[4] Deze hoek is in overeenstemming met het feit dat fosfor voornaamelijk de 3p-orbitalen voor de binding gebruikt en dat er vrij weinig sp-hybridisatie in fosfor optreedt, een veel voorkomend verschijnsel in de fosforchemie. Het gevolg is dat het vrije elektronenpaar van fosfor zich in een voornamelijk s-orbitaal bevindt, net als in fosfine, .[5]
Reacties
[bewerken | brontekst bewerken]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/ZEGTOU01.png/260px-ZEGTOU01.png)
Met een pKz van 8,65 is trimetylfosfaan in staat met sterke zuren een proton te accepteren en (na verwijderen van het oplosmiddel) zouten van het type te geven.[4] Deze reactie is reversibel.
Met sterke basen, zoals alkyllithium-verbindingen wordt aan één van de methylgroepen een waterstof-ion onttrokken en ontstaat .
wordt makkelijk geoxideerd tot trimethylfosfineoxide. Met broommethaan wordt, analoog aan de reactie van trimethylamine met die stof, tetramethylfosfoniumbromide gevormd..[7]
Coördinatieverbindingen
[bewerken | brontekst bewerken]Trimethylfosfine is een sterk basische ligand die met vrijwel alle metalen coördinatieverbindingen vormt. Als ligand heeft de stof een kegelhoek van 118°.[8] Deze hoek geeft een indicatie van de sterische eisen die de ligand stelt, en daarmee ook hoe de ligand aan metalen kan binden.
Als tamelijk compact fosfine kunnen meerdere -moleculen aan één overgangsmetaal-centrum binden, bijvoorbeeld [noot 1][9] Met zilverjodide wordt een lucht-stabiele vaste stof gevormd, , waaruit bij verwarmen weer trimethylfosfaan vrijkomt.
Veiligheid
[bewerken | brontekst bewerken]is een toxische en pyrofore stof. Na oxidatie met natriumhypochloriet of waterstofperoxide tot trimethylfosfineoxide is het relatief velig te hanteren.[10]
Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Trimethylphosphine op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
Noten in de tekst
- ↑ Hoewel de ethylgroep een koolstof-atoom groter is dan de methylgroep, zal de sterische vraag van de twee niet wezenlijk verschillen doordat de extra groep naar buiten toe weg kan draaien.
Verwijzingen in de tekst
- ↑ a b Trimethylphosphine (CHEBI:35890). Chemical Entities of Biological Interest (ChEBI). European Bioinformatics Institute (6 June 2006). Geraadpleegd op 25 september 2011.
- ↑ a b c d e f g Productinformatie in de Online catalogus van Sigma Aldrich voor Trimethylfosfine, geraadpleegd op 25 februari 2024.
- ↑ Trimethylphosphine. DOI:10.1002/9780470132593.ch76 (1990), 305–310. ISBN 978-0-470-13259-3.
- ↑ a b Schier, Annette, Schmidbaur, Hubert (2006). Encyclopedia of Inorganic Chemistry, First Edition. DOI:10.1002/0470862106.ia177, "P-Donor Ligands". ISBN 0-470-86078-2.
- ↑ E. Fluck, The Chemistry of Phosphine, Topics in Current Chemistry Vol. 35, 64 pp, 1973.
- ↑ Sattler, A., Parkin, G., (2011). Formation of a Cationic Alkylidene Complex via Formal Hydride Abstraction: Synthesis and Structural Characterization of [W(PMe3)4([η2-CHPMe2)H]X (X = Br, I). Chemical Communications 47 (48): 12828–12830. PMID: 22048609. DOI: 10.1039/C1CC15457E.
- ↑ H. F. Klein (1978). Inorganic Syntheses. DOI:10.1002/9780470132494.ch23, "Trimethylphosphonium Methylide (Trimethyl Methylenephosphorane)", 138–140. ISBN 978-0-470-13249-4.
- ↑ G. L. Miessler and D. A. Tarr Inorganic Chemistry, 3rd Ed, Pearson/Prentice Hall publisher, ISBN 0-13-035471-6.
- ↑ T. Yoshida (1990). Inorganic Syntheses. DOI:10.1002/9780470132593.ch32, "Tetrakis(Triethylphosphine)Platinum(0)", 122–123. ISBN 978-0-470-13259-3.
- ↑ Trimethylphosphine solution. sigmaaldrich.com. Geraadpleegd op 1 August 2023.