Żeniszek – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Żeniszek meksykański | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Podrodzina | |
Rodzaj | żeniszek |
Nazwa systematyczna | |
Ageratum L. Sp. Pl. 839. 1 Mai 1753 | |
Typ nomenklatoryczny | |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Flower007.jpg/220px-Flower007.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Ageratum_conizoides_in_Narshapur_forest%2C_AP_W2_IMG_1100.jpg/220px-Ageratum_conizoides_in_Narshapur_forest%2C_AP_W2_IMG_1100.jpg)
Żeniszek (Ageratum L.) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Należy do niego 38 gatunków[4]. Rośliny te występują na obu kontynentach amerykańskich na obszarze od południowych Stanów Zjednoczonych, poprzez Amerykę Środkową do Boliwii i środkowej Brazylii[4].
Dwa gatunki (żeniszek konyzowaty i meksykański) zostały introdukowane na wszystkie kontynenty w strefie międzyzwrotnikowej i w strefach umiarkowanych[4][5]. Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne[6], zwłaszcza popularny jest żeniszek meksykański, dostępny w licznych odmianach[7].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- W większości rośliny zielne (od jednorocznych do bylin)[8][5], ale też półkrzewy[5] i krzewy[7], osiągające zazwyczaj od 0,2 do 1,2 m wysokości[8]. Pędy często płożące i korzeniące się w węzłach, mniej lub bardziej rozgałęzione[8].
- Liście
- Łodygowe i na ogół naprzeciwległe, ogonkowe, zwykle jednonerwowe, całobrzegie lub ząbkowane, o kształcie od równowąskiego do okrągłego lub trójkątnego, nagie lub owłosione, czasem sztywno lub gruczołowato[8].
- Kwiaty
- Zebrane po 20–125 w dyskowate koszyczki, a te w kwiatostany złożone w formie podbaldachów lub baldachogrona. Okrywy mają kształt dzwonkowaty i średnicę od 3 do 6 mm. Listków na okrywie ułożonych w 2–3 rzędach jest od 30 do 40, są one lancetowate i podobnej długości. Dno koszyczka jest stożkowate i nagie. Korony kwiatów są niebieskie, białawe do lawendowatych[8], lejkowate, z łatkami podobnej długości i szerokości[5]. Szyjka słupka naga, rozwidlona z ramionami równowąskimi lub maczugowato rozdętymi[8].
- Owoce
- Pryzmatyczne niełupki z 4–5 żebrami, nagie lub szorstko owłosione. Puch kielichowy w postaci 5–6 wolnych i spłaszczonych łusek[8][5].
Nazewnictwo
[edytuj | edytuj kod]Naukowa nazwa rodzaju utworzona została z greckich słów a oznaczającego „nie” oraz geras oznaczającego „starość” i nawiązuje do trwałości kwiatów[8].
Coelestina Cass., Carelia Fabricius; Isocarpha Lessing (1830)[9][5].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]- Pozycja systematyczna
Rodzaj z podplemienia Ageratinae, plemienia Eupatorieae, podrodziny Asteroideae i rodziny astrowatych Asteraceae[9].
- Wykaz gatunków[4]
- Ageratum albidum Hemsl.
- Ageratum ballotifolium (Maguire, Steyerm. & Wurdack) R.M.King & H.Rob.
- Ageratum candidum G.M.Barroso
- Ageratum chiriquense (B.L.Rob.) R.M.King & H.Rob.
- Ageratum chortianum Standl. & Steyerm.
- Ageratum conyzoides (L.) L. – żeniszek konyzowaty[6]
- Ageratum cordatum (S.F.Blake) L.O.Williams
- Ageratum corymbosum Zuccagni ex Pers. – żeniszek baldachogroniasty[6]
- Ageratum echioides Hemsl.
- Ageratum elassocarpum S.F.Blake
- Ageratum ellipticum B.L.Rob.
- Ageratum fastigiatum (Gardner) R.M.King & H.Rob.
- Ageratum gaumeri B.L.Rob.
- Ageratum grossedentatum Rzed.
- Ageratum guatemalense M.F.Johnson
- Ageratum hondurense R.M.King & H.Rob.
- Ageratum houstonianum Mill. – żeniszek meksykański
- Ageratum iltisii R.M.King & H.Rob.
- Ageratum littorale A.Gray
- Ageratum lundellii R.M.King & H.Rob.
- Ageratum maritimum Kunth
- Ageratum microcarpum (Benth.) Hemsl.
- Ageratum microcephalum Hemsl.
- Ageratum molinae R.M.King & H.Rob.
- Ageratum munaense R.M.King & H.Rob.
- Ageratum myriadenium (Sch.Bip. ex Baker) R.M.King & H.Rob.
- Ageratum paleaceum (J.Gay ex DC.) Hemsl.
- Ageratum peckii B.L.Rob.
- Ageratum petiolatum (Hook. & Arn.) Hemsl.
- Ageratum platylepis (B.L.Rob.) R.M.King & H.Rob.
- Ageratum platypodum B.L.Rob.
- Ageratum riparium B.L.Rob.
- Ageratum rugosum J.M.Coult.
- Ageratum salvanaturae B.Smalla & N.Kilian
- Ageratum solisii B.L.Turner
- Ageratum standleyi B.L.Rob.
- Ageratum tehuacanum R.M.King & H.Rob.
- Ageratum tomentosum (Benth.) Hemsl.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-19].
- ↑ a b c d Ageratum L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2023-07-15] .
- ↑ a b c d e f Ageratum Linnaeus, [w:] Flora of China [online], eFloras.org [dostęp 2023-07-15] .
- ↑ a b c Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 1052. ISBN 83-214-1305-6.
- ↑ a b Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 346. ISBN 0-333-74890-5.
- ↑ a b c d e f g h Guy L. Nesom , Ageratum Linnaeus, [w:] Flora of North America [online], eFloras.org [dostęp 2023-07-15] .
- ↑ a b Genus Ageratum L., [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [online], USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System [dostęp 2023-07-15] .