Aleksander Domaszewicz (lekarz) – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Aleksander Domaszewicz (przed 1936) | |
Data i miejsce urodzenia | 26 lutego 1887 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 3 października 1948 |
Poseł III kadencji Sejmu i Senator IV kadencji (II RP) | |
Okres | od 1930 |
Przynależność polityczna | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Aleksander Domaszewicz (ur. 26 lutego 1887 we Lwowie[1], zm. 3 października 1948 w Krakowie) – polski lekarz neurolog i neurochirurg, pułkownik Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy i społeczny, poseł na Sejm i senator w II RP.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się 26 lutego 1887 roku we Lwowie, w rodzinie Aleksandra[1] (1841–1906), uczestnika powstania styczniowego, inżyniera komunikacji, budowniczego linii kolejowych w Grecji i Serbii, przemysłowca w Galicji, i Tekli z Jankowskich[1]. Miał dwie siostry i dwóch braci. Ożenił się z Gabrielą z Montwiłłów (1882–1966), z którą miał 2 synów i 2 córki (bliźniaczki): Aleksandra (1914–1962), Romana (1918–2005), profesora Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Wandę z męża Siekierską i Ewę (ur. 1922).
Zmarł 3 października 1948 roku w Krakowie. Pochowany na cmentarzu Rakowickim (kwatera XXIIB-3-12)[2].
Wykształcenie
[edytuj | edytuj kod]Od 1898 roku kształcił się w C. K. Gimnazjum im. Franciszka Józefa we Lwowie, gdzie w roku 1906 ukończył VIII klasę i zdał egzamin dojrzałości (w jego klasie był Stanisław Srokowski)[3][4]. Ukończył studia medyczne na Uniwersytecie we Lwowie[1] (w 1912 roku obronił doktorat z wszechnauk lekarskich), w latach 1927–1928 odbył studia uzupełniające w Wiedniu, Paryżu i Sztokholmie. Habilitował się w 1937 roku na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie.
Działalność niepodległościowa i służba wojskowa
[edytuj | edytuj kod]Od 1907 roku należał do Drużyn Bartoszowych i Polskich Drużyn Sokolich, w latach 1911–1914 do Drużyn Strzeleckich we Lwowie. Podczas I wojny światowej od sierpnia 1914 roku służył w 30 pułku piechoty armii austriackiej (był lekarzem batalionu), od 1915 roku był komendantem szpitala polowego I Brygady Legionów Polskich, po kryzysie przysięgowym w 1917 roku znalazł się ponownie w armii austriackiej (był lekarzem szpitala wojskowego we Lwowie), w lutym 1918 roku został wyreklamowany. Od listopada 1918 roku mianowany na stopień podpułkownika Wojska Polskiego: uczestniczył w obronie Lwowa (był wtedy komendantem szpitala „Technika”[5], a także udzielał pomocy rannym z narażeniem własnego życia[6]), od stycznia 1919 roku był kolejno referentem spraw personalnych Szefa Sanitarnego Dowództwa Wschód, szefem sanitarnym 5 Dywizji Piechoty (do października 1919), nadzwyczajnym komisarzem do walki z tyfusem plamistym we Lwowie (do maja 1920), szefem sanitarnym Grupy gen. Władysława Jędrzejewskiego (do sierpnia 1920), następnie dowódcą I batalionu 240 pułku piechoty Armii Ochotniczej. W marcu 1921 roku został bezterminowo urlopowany, a następnie awansowany do stopnia pułkownika lekarza rezerwy ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku[7][8][9]. Jako oficer rezerwowy był przydzielony w 1923, 1924 do 6 batalionu sanitarnego we Lwowie[10][11].
Praca zawodowa
[edytuj | edytuj kod]Pod koniec studiów w latach 1910–1912 był asystentem w Katedrze Farmakologii, następnie, w latach 1913–1919 pracował jako asystent w Klinice Chorób Nerwowych i Umysłowych na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. W 1922 roku wygrał konkurs na ordynatora oddziału chorób nerwowych i umysłowych Państwowego Szpitala we Lwowie. Poza tym prowadził praktykę lekarską w tym mieście[12].
W kadencji 1930–1935 był posłem na Sejm III kadencji z listy nr 1 BBWR. Pracował w komisjach: opieki społecznej i inwalidzkiej, wojskowej (był w niej zastępcą członka, a od 1934 roku – członkiem) i zdrowia publicznego. W 1935 roku został senatorem IV kadencji (1935–1938), wybranym z województwa lwowskiego[13]. Pracował w komisjach: opieki społecznej, oświatowej, regulaminowej i skarbu. Został członkiem założycielem powołanego w 1938 Stowarzyszenia „Towarzystwo Budowy Panoramy Plastycznej Dawnego Lwowa”[14].
Po wybuchu II wojny światowej, kampanii wrześniowej i agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 roku wszedł w skład konspiracyjnej Rady Narodowej we Lwowie, podległej rządowi RP na uchodźstwie (innymi członkami byli Artur Hausner, ks. Józef Panaś, ks. Adam Bogdanowicz, płk dr Jan Szczyrek, Stanisław Wasylewski)[15].
Od 1941 roku pracował w Warszawie, w 1943 roku został ordynatorem oddziału neurologicznego Szpitala Przemienienia Pańskiego. Po wojnie był profesorem neurochirurgii Uniwersytetu Warszawskiego.
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari (1921)[16]
- Krzyż Niepodległości (4 listopada 1933)[17][18]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1928)[19]
- Krzyż Walecznych (dwukrotnie)
- Złoty Krzyż Zasługi (1939)[20]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[12]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- austriacki Złoty Krzyż[9]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Stanisław Łoza (red.), Czy wiesz kto to jest?, (Przedr. fotooffs., oryg.: Warszawa : Wydaw. Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.), Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe : na zam. Zrzeszenia Księgarstwa, 1983, s. 148 .
- ↑ Lokalizator Grobów - Zarząd Cmentarzy Komunalnych [online], zck-krakow.pl [dostęp 2022-06-17] .
- ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum Lwowskiego im. Franciszka Józefa za rok szkolny 1899. Lwów: 1899, s. 105.
- ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum Lwowskiego im. Franciszka Józefa za rok szkolny 1906. Lwów: 1906, s. 85.
- ↑ G.Łukomski, Cz.Partacz, B.Polak. / Iwona Łaptaszyńska (autor opracowania): Obrona Lwowa 1 – 22.11.1918 r.. genealogia.okiem.pl. [dostęp 2016-04-18].
- ↑ Jan Gella: Ruski miesiąc 1/XI – 22/XI 1918. Ilustrowany opis walk listopadowych we Lwowie z 2 mapami. Lwów: Komitet Obywateli Miasta Lwowa, ok. 1919, s. 200.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1212.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1095.
- ↑ a b Biblioteka sejmowa – Parlamentarzyści RP: Aleksander Domaszewicz. [dostęp 2012-05-14].
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1159.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1052.
- ↑ a b Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 148. reprint Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa, 1984
- ↑ Scriptor (opr.): Sejm i Senat 1935–1938 IV kadencja. Warszawa: nakładem Księgarni F. Hoesicka, 1936, s. 384.
- ↑ Statut Stowarzyszenia Towarzystwo Budowy Panoramy Plastycznej Dawnego Lwowa. Lwów: 1938, s. 13.
- ↑ Wojciech Hausner: Artur Hausner i rodzina z Kończyc. [dostęp 2015-05-02].
- ↑ Dekret Wodza Naczelnego L. 2763 z 15 marca 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 13, poz. 409
- ↑ M.P. z 1933 r. nr 255, poz. 273 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ Lwowianie odznaczeni Krzyżem i Medalem Niepodległości. „Wschód. Prasowa Agencja Informacyjna”, s. 1, Nr 424 z 8 listopada 1933.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 631 „za zasługi na polu pracy społecznej i filantropijnej oraz organizacji obrony Lwowa”.
- ↑ Dekoracja odznaczonych w lwowskim Pałacu Wojewódzkim. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 100 z 5 maja 1939.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Jan Głowacki, Jerzy Bidziński: Aleksander Domaszewicz (1887–1948). Profesor Neurochirurgii Uniwersytetu Warszawskiego. Neurol Neurochir Pol 38, 6: 539–541, 2004.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Publikacje Aleksandra Domaszewicza w bibliotece Polona.