Artel – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Burlakwomen.jpg/220px-Burlakwomen.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Ilia_Efimovich_Repin_%281844-1930%29_-_Volga_Boatmen_%281870-1873%29.jpg/220px-Ilia_Efimovich_Repin_%281844-1930%29_-_Volga_Boatmen_%281870-1873%29.jpg)
Artel (ros. артель) – brygada (zespół, grupa) robotników, myśliwych czy rzemieślników[1].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Idea i struktura artelów wywodzi się z carskiej Rosji, występowała też w samoorganizacji grup Kozaków.
W przypadku holowania bark artelem zarządzał „capo” wodoliw (Водолив), pod nim nim „kapitan”, „brygadzista” dziadzio (Дядя), grupie burłaków przewodził szycha (Шишка)[2] a szereg zamykał kosny (Косный).
Następnie w XX wieku w ZSRR artel oznaczał zrzeszenie drobnotowarowych producentów (spółdzielnia wytwórcza)[3]; zagadnienia tej formy zrzeszenia regulował Kodeks ziemski (ros. Земельный кодекс), a także „system brygadowy” uczący współdziałania, pracy zbiorowej w szkole[4].
Idea artelów istnieje do dziś w krajach byłego ZSRR, w zmienionej, upaństwowionej formie.
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]Nie jest jasne pochodzenie tego słowa. Po raz pierwszy zanotował go podróżnik i badacz Richard James w 1610 roku („artel to spółka trzech lub więcej osób”), termin występuje później też w źródłach rosyjskich (szczególnie w dialektach północnych), uralskich i syberyjskich w formach: „artel, artel, artil”.
Według jednej wersji termin pochodzi z wł. artiere „rzemieślnik”, dalej od arte „sztuka, rzemiosło”, więc pokrewny artyście, jednak wykorzystanie tego włoskiego rdzenia w Rosji w XVII wieku jest bardzo mało prawdopodobne.
Kolejna wersja łączy słowo z tatarskim orta („wspólnota”) lub z tureckim „ludzie zapasowi, rezerwa”, ale i to jest wątpliwe, gdyż wczesne zapiski świadczą o pochodzeniu z Pomoru, a nie Uralu, więc te tureckie formy są najwyraźniej wtórne[5].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ НЭБ - Национальная электронная библиотека [online], rusneb.ru – Национальная электронная библиотека [dostęp 2021-10-09] (ang.).
- ↑ Корнилов И. П. , Волжские бурлаки // Морской сборник. № 7. ч. 3. С. 1–37., 1862 .
- ↑ Manya Gordon , "Education and Self-Government in Russia", „Harper's Monthly Magazine, 138: 270–279.”, 1918 .
- ↑ Kirill Maslinsky , THE SPECTRE OF PAEDOCRACY IN THE PUPPET THEATRE: ON SCHOOL SELF-MANAGEMENT AND THE LIMITS OF CHILDREN’S AGENCY IN THE FIRST YEARS OF SOVIET RULE [online], Cytat: ... integrated and egalitarian state-run schools that emphasised group work (‘the brigade system’), interdisciplinary study, novel forms of assessment such as project and group work, and practical knowledge [Eds.]. .
- ↑ Аникин А. Е. , Русский этимологический словарь / Ин-т русского языка им. В. В. Виноградова РАН, Ин-т филологии Сибирского отделения РАН. — М. : Рукописные памятники Древней Руси, 2007–2013 .