Belkowanie (architektura) – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/CorinthianOrderPantheonPL.jpg/250px-CorinthianOrderPantheonPL.jpg)
Belkowanie, entablatura (w architekturze klasycznej) – element konstrukcyjny leżący poziomo na kolumnach, półkolumnach i pilastrach. Składa się z trzech części: architrawu, fryzu i gzymsu.
Historia
[edytuj | edytuj kod]W historii architektury zmieniały się: wygląd, funkcja i zakres stosowania belkowania.
- W klasycznej architekturze greckiej wygląd (kształt i proporcje poszczególnych elementów) są różne w różnych porządkach architektonicznych:
- porządek dorycki posiadał prosty architraw złożony z kamiennych belek wspartych na głowicach kolumn, fryz składał się ze żłobkowanych tryglifów i metop. Pomiędzy architrawem a fryzem znajdowała się listwa (taenia) pod którą, na szerokość tryglifów, umieszczone były listewki (regulae) ozdobione łezkami (guttae). Do wysuniętego gzymsu, nad każdą metopą i tryglifem, przymocowane były płytki (mutuli) również ozdobione łezkami[1].
- w porządku jońskim architraw podzielony jest uskokowo na trzy poziome pasy, od ozdobionego płaskorzeźbami fryzu oddziela go niewielki gzyms. Nad fryzem znajduje się lekko podcięty gzyms o prostej formie[2]. Często poszczególne elementy belkowania przedzielone były kimationem z astragalami[3]
- w porządku korynckim poszczególne elementy belkowania były podobne do jońskiego, ale różniły się proporcjami[4].
- W architekturze rzymskiej belkowanie zastosowano jako element zwieńczający ścianę, a także do rozdzielania poszczególnych kondygnacji. Pojawiło się również belkowanie nad arkadami. Belkowanie wieńczyło tu kolumny przyścienne wtopione w filar arkady.
- W architekturze średniowiecznej belkowanie zaczęło wtapiać się i rozmywać w innych elementach architektonicznych, a w architekturze czysto gotyckiej zanikło zupełnie[5].
- W renesansie nastąpił powrót do tradycji belkowania, ale jego interpretacja była bardziej swobodna. Belkowanie pojawiało się między innymi w krótkich odcinkach nad pojedynczymi elementami (np. nad pilastrami) lub formie impostów nad głowicami kolumn oraz w zwieńczeniach okien, portali, obramowaniach ołtarzy i nagrobków, pełniąc rolę dekoracyjną. Czasem belkowanie pozbawione było jednego z elementów, najczęściej architrawu.
- W architekturze baroku pojawiły się formy belkowania wygiętego, wyłamanego czy przerywanego.
- Klasycyzm był okresem powrotu belkowania do jego pierwotnego klasycznego kształtu i funkcji.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Stefan Parnicki-Pudełko: Architektura Starożytnej Grecji. Warszawa: Arkady, 1985, s. 77-78. ISBN 83-213-3179-3.
- ↑ Stefan Parnicki-Pudełko: Architektura Starożytnej Grecji. Warszawa: Arkady, 1985, s. 88. ISBN 83-213-3179-3.
- ↑ Sztuka świata. Słownik terminów L-Ż. tom 18. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, s. 164-165. ISBN 978-83-213-4727-1.
- ↑ Witold Szolginia: Ilustrowana encyklopedia dla wszystkich. Architektura i Budownictwo. Warszawa: Wydawnictwo Naukowo-Techniczne, 1975, s. 308.
- ↑ Zdzisław Mączeński: Elementy i detale architektoniczne w rozwoju historycznym. Warszawa: Arkady, 1997, s. 102. ISBN 83-213-3966-2.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Słownik terminologiczny sztuk pięknych, Stefan Kozakiewicz (red.), Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1976.
Kontrola autorytatywna (element architektoniczny):