Bikiniarze – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/Ekaterina_Vilkova_and_Igor_Voynarovsky.jpg/220px-Ekaterina_Vilkova_and_Igor_Voynarovsky.jpg)
Bikiniarze – subkultura młodzieżowa funkcjonująca w Polsce do końca lat 50. XX w.[1] Termin ten jest odpowiednikiem amerykańskiego bitnika, opisując człowieka niestosującego się do narzucanych norm, buntującego się wobec narzuconej rzeczywistości.
Etymologia i nazewnictwo
[edytuj | edytuj kod]Termin pochodzi od słowa „bikiniarstwo” , po raz pierwszy odnotowanego w Słowniku języka polskiego z 1956 r. pod redakcją Witolda Doroszewskiego, co wskazuje na bliski związek z atolem Bikini, od którego wziął nazwę także skąpy kobiecy strój kąpielowy. Jak pisze Leopold Tyrmand w Dzienniku 1954:
„bikiniarz” pochodził od krawatów, na których wyobrażony był wybuch bomby atomowej na atolu Bikini w 1946 roku.[2]
a gdzie indziej pisał
"krawat wygięty w łabędzia u wystający, tak by widoczne były obowiązkowe palmy z Bikini, od których w ogóle wzięła się nazwa bikiniarze"[3]
Słowniki ówczesne wiązały także go z bikini w znaczeniu egzotyki zbliżonej do wspomnianego wyżej atolu[potrzebny przypis].
Popularne warianty krawatu miały także wizerunki kobiety ubranej w skąpy strój kąpielowy (bikini), na tle egzotycznej wyspy z grzybem atomowym[4]. W Wielkiej Brytanii ruch ten nosił nazwę teddy boys, we Francji i Belgii – zazous , w Rumunii – malagambiści, w ZSRR – stiliagi, Czechosłowacji – potápka . W różnych częściach Polski również bikiniarzy nazywano wieloma określeniami na przykład w Poznaniu – eki, w Krakowie – dżollerzy. Synonimami byli „mandoliniarze”, „merynosi[5], „bażanty”[6].
Charakterystyka
[edytuj | edytuj kod]Bikiniarze wywodzili się ze środowiska przedwojennych fascynatów kultury jazzowej. Byli częścią ogólnoświatowego ruchu młodzieżowego powstałego na bazie ulicznej subkultury Amerykanów meksykańskiego pochodzenia i czarnego Harlemu tzw. zoot suits. Cechą odróżniającą ich od reszty społeczeństwa było ekstatyczne umiłowanie muzyki jazzowej i kultury amerykańskiej[7]. Główną różnicą w stosunku do beatników było nastawienie na konsumpcjonizm[potrzebny przypis].
Moda
[edytuj | edytuj kod]Przejawiało się to w charakterystycznym ubiorze: szerokiej marynarce „na kilowatach” (z uwydatnionymi ramionami) „marynarze”, wąskich spodniach, butach „na słoninie” (grubej gumowej podeszwie) tak zwanych zamszakach, fryzurze tzw. plerezie, nazywanej w gwarze warszawskiej „mandoliną” lub „kaczym kuprem” (długie włosy zaczesane do tyłu, niekiedy z „dziobem” z przodu), skarpetkach „piratkach” czy „sing-singach” (jaskrawokolorowych, często z paskami) i kolorowym krawacie, na którym najczęściej widniały gołe girlsy (według propagandy – uosobienie zbrodniczego ustroju kapitalistycznego, w którym nie panowały żadne zasady). Po kilku zmianach mody przeszło to w „oprychówkę”, golfy, „fanfana”: styl mniej szokujący, bardziej stonowany.
Dziewczyny nosiły „rozprute” (rozcięte) wąskie spódnice, ondulowały włosy, malowały usta i paznokcie, czerniły brwi, z fryzurą „koński ogon”, stylizowaną na Ritę Hayworth. Zimą chodziły w spodniach, w grubych butach, cyklistowej czapce, skórzanej kurtce, latem wizerunku dopełniała obcisła bluzka i kolorowa apaszka[5].
Symbolika i polityka
[edytuj | edytuj kod]Szczególnie upodobaną barwą był kolor czerwony. Władze PRL zwalczały ten ruch młodzieżowy, uważając go za przejaw kosmopolitycznych ciągotek i miłości do USA[7], Związek Młodzieży Polskiej organizował masówki, na których potępiano ich „amerykański styl życia”[5].
W listopadzie 1951 r. odbył się pokazowy „proces bikiniarzy” (rozbójników i złodziei), który miał wymiar propagandowy: mieli przyznać się, że inspiracje do działania „czerpali z audycji Głosu Ameryki, BBC i Ośrodka Informacji działającego przy ambasadzie amerykańskiej”. Gazety krytykowały ruch jako „przesiąknięty wpływami imperialistów, pełen jednostek bezwartościowych”.
Pod zarzutem „zamiaru szpiegostwa i gotowości do dywersji” skazano dwóch „bikiniarzy” na karę śmierci (zamienioną na dożywocie), a pozostałych na długie więzienie. Także później, do lat 1970. byli ścigani i bici przez ORMO[5].
Film, muzyka i literatura
[edytuj | edytuj kod]W filmie „Sprawa do załatwienia” Adolf Dymsza gra bikiniarza[5] pasażera wagonu sypialnego, szofera taksówki, prelegenta, kelnera Władysława, referenta, sprzedawcę, boksera jednocześnie. Rosyjski film Bikiniarze (ros. Стиляги) z roku 2008, zrealizowany w konwencji musicalu, opowiada o ich radzieckiej odmianie[8]. Popularna zwrotka piosenki, podczas której „fruwały marynary”, głosiła:
Bikiniarze to są ludzie tacy,
Co chromolą dyscyplinę pracy,
A ludowa władza
do pierdla ich wsadza
A oni śpiewają:
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Pęczak 1992 ↓, s. 12.
- ↑ Literatura współczesna "źle obecna" w szkole: antologia tekstów literackich i pomocniczych dla klas maturalnych, Zakład Narod. im. Ossolińskich, 1990, s. 206, ISBN 978-83-04-03698-7 [dostęp 2024-07-31] (pol.).
- ↑ Przęglad artystyczno literacki, WIT-GRAF, 2002, s. 45 [dostęp 2024-07-31] (pol.).
- ↑ Katarzyna Stefańska , Bikiniarze w „Przekroju”. Podwójna narracja, „Zagadnienia Rodzajów Literackich / The Problems of Literary Genres”, 66 (2), 2023, s. 219–233, DOI: 10.26485/ZRL/2023/66.2/4, ISSN 2451-0335 [dostęp 2024-07-31] (pol.).
- ↑ a b c d e Plereza pod naleśnikiem [online], Przegląd, 8 stycznia 2017 [dostęp 2021-10-06] (pol.).
- ↑ a b Chuligani to są ludzie tacy, co mają gdzieś dyscyplinę pracy. Bikiniarze też [online], plus.dziennikzachodni.pl, 15 lutego 2019 [dostęp 2021-10-06] (pol.).
- ↑ a b Pęczak 1992 ↓, s. 13.
- ↑ film Bikiniarze , FilmWeb [online] .
- ↑ tapczan.info » Blog Archive » NIEZALEŻNI – Trójmiejska alternatywna scena 1980-1989 (odc. 3) [online] [dostęp 2021-10-06] (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Maciej Chłopek, Bikiniarze. Pierwsza polska subkultura, Warszawa 2005.
- Mirosław Pęczak , Mały słownik subkultur młodzieżowych, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 1992, ISBN 83-900523-1-8 .