Bolita południowa – Wikipedia, wolna encyklopedia
Tolypeutes matacus | |||||
(Desmarest, 1804)[1] | |||||
![]() | |||||
Systematyka | |||||
Domena | |||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | |||||
Typ | |||||
Podtyp | |||||
Gromada | |||||
Podgromada | |||||
Infragromada | |||||
Rząd | |||||
Rodzina | |||||
Podrodzina | |||||
Rodzaj | |||||
Gatunek | bolita południowa | ||||
| |||||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[13] | |||||
![]() | |||||
Zasięg występowania | |||||
![]() |
Bolita południowa[14] (Tolypeutes matacus) – gatunek ssaka z podrodziny bolit (Tolypeutinae) w obrębie rodziny Chlamyphoridae.
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Bolita południowa występuje we wschodniej Boliwii, w południowo-zachodniej Brazylii, w Gran Chaco w Paragwaju i w północnej oraz środkowej Argentynie[15].
Taksonomia
[edytuj | edytuj kod]Gatunek po raz pierwszy naukowo opisał w 1782 roku chilijski przyrodnik Juan Ignacio Molina, nadając mu nazwę Dasypus octodecimcinctus[2], lecz nazwę tę użył w 1777 roku niemiecki przyrodnik Johann Christian Polycarp Erxleben na opisanie kabassu jednopaskowego (Cabassous unicinctus); następną dostępną nazwą była nazwa Loricatus matacus, którą w 1804 roku ukuł francuski zoolog Anselme Gaëtan Desmarest[1]. Desmarest nie wskazał miejsca typowego[1]; w toku późniejszego oznaczenia w 1930 roku amerykański teriolog Colin Campbell Sanborn na miejsce typowe wyznaczył Tucumán, Tucumán, Argentyna[16][17][18]. Desmarest swój opis oparł na wcześniejszym tekście de Buffona[1].
Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają T. matacus za gatunek monotypowy[15].
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]- Tolypeutes: gr. τολυπεύω tolupeuō „owijać, zwijać”, od τολύπη tolupē „kłębek, gałka”[19].
- matacus: południowoamerykańska nazwa Mataco dla bolity brazylijskiej[20].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała (bez ogona) 200–250 mm, długość ogona 50–70 mm, długość ucha 20–26 mm, długość tylnej stopy 39–55 mm; masa ciała 1–2 kg[21][22]. Ubarwienie ciemnobrązowe.
Ekologia
[edytuj | edytuj kod]Dojrzewa płciowo pomiędzy 9 a 12 miesiącem życia. Samica rodzi jedno młode. Za schronienie wykorzystują nory innych zwierząt. Żywią się mrówkami i termitami.
Zagrożona bolita zwija się w kulę, chroniąc się pod pancerzem. Pozostawioną w pancerzu szczeliną potrafi przyciąć łapę atakującego drapieżnika. Przez ludzi jest poławiana dla mięsa.
Status zagrożenia
[edytuj | edytuj kod]W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii NT (ang. near threatened ‘bliski zagrożenia’)[13].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Młodszy homonim Dasypus octodecimcinctus Erxleben, 1777.
- ↑ Nomen nudum.
- ↑ Kombinacja nazw; niepoprawna późniejsza pisownia Loricatus matacus Desmarest, 1804.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e A.G. Desmarest. Tableau Méthodique des Mammifères. „Nouveau dictionnaire d’histoire naturelle, appliquée aux arts, à l’agriculture, à l’économie rurale et domestique, à la médecine, etc. Par une société de naturalistes et d’agriculteurs”. 24, s. 28, 1804. (fr.).
- ↑ a b G.I. Molina: Saggio sulla storia naturale del Chili. Bologna: Nella Stamperia de S. Tommaso d’ Aquino, 1782, s. 305. (wł.).
- ↑ J.G. Fischer von Waldheim: Zoognosia tabulis synopticis illustrata, in usum praelectionum Academiae imperialis medico-chirugicae mosquensis edita. Cz. 3. Mosquae: Nicolai S. Vsevolozsky, 1814, s. 130. (łac.).
- ↑ A.G. Desmarest: Mammalogie, ou, Description des espèces de mammifères. Cz. 2. Paris: Chez Mme. Veuve Agasse, imprimeur-libraire, 1822, s. 367, seria: Encyclopédie méthodique. (fr.).
- ↑ I. Geoffroy Saint-Hilaire. Note sur le genre àpar, sur ses espèces et sur ses caractères, établis jusqu’à présent d’après un animal factice. „Revue zoologie”. 1847, s. 137, 1847. (fr.).
- ↑ H. Burmeister. Fauna Argentina. Primera parte. Mamíferos fosiles. „Anales del Museo Público de Buenos Aires”. 1, s. 232, 1866. (hiszp.).
- ↑ P. Gervais: Zoologie et paléontologie générales. Nouvelles recherches sur les animaux vertébrés vivants et fossiles. Paris: Arthus Bertrand, 1867–1869, s. 132. (fr.).
- ↑ A.H. Garrod. Notes on the Anatomy of Tolypeutes tricinctus, with Remarks on other Armadillos. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1878, s. 223, 1878. (ang.).
- ↑ G. Grandidier & Neveu-Lemaire. Description d’une nouvelle espèce de tatou, type d’un genre nouveau (Tolypoïdes bicinctus). „Bulletin du Muséum d’histoire naturelle”. 11, s. 370, 1905. (fr.).
- ↑ J. Frenguelli. Los Terrenos de la Costa Atlántica en los alrededores de Miramar (Prov. de Buenos Aires) y sus correlaciones. „Boletín de la Academia Nacional de Ciencias en Córdoba”. 24 (3–4), s. 377, 1921. (hiszp.).
- ↑ D.A. Larrañaga: Escritos de Don Dámaso Antonio Larrañaga. Montevideo: Instituto Histórico y Geográfico del Uruguay, 1923, s. 343. (hiszp.).
- ↑ J. Yepes. Los «Edentata» Argentinos. Sistemética y distribución. Trabajo final. „Revista de la Universidad de Buenos Aires”. 2 série. 5 (1), s. 478, 1928. (hiszp.).
- ↑ a b A. Noss, M. Superina & A.M. Abba 2014, Tolypeutes matacus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021, wersja 2021-1 [dostęp 2021-07-10] (ang.).
- ↑ Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 25. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 124. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ C.C. Sanborn. Distribution and habits of the three-banded armadillo (Tolypeutes). „Journal of Mammalogy”. 11 (1), s. 61–68, 1930. DOI: 10.2307/1373787. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Tolypeutes matacus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-10-30].
- ↑ N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Tolypeutes matacus (Desmarest, 1804). [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-08-28]. (ang.).
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 681.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 402.
- ↑ M. Superina & A. Abba: Family Chlamyphoridae (Chlamyphorid Armadillos). W: R.A. Mittermeier & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 8: Insectivores, Sloths and Colugos. Barcelona: Lynx Edicions, 2018, s. 71. ISBN 978-84-16728-08-4. (ang.).
- ↑ Class Mammalia. W: Lynx Nature Books (A. Monadjem (przedmowa) & C.J. Burgin (wstęp)): All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 81. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).
- E. Ellis: Tolypeutes matacus. (On-line), Animal Diversity Web, 1999. [dostęp 2008-12-17]. (ang.).
- Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 83. ISBN 83-01-14344-4.