Chełmińskie Przedmieście – Wikipedia, wolna encyklopedia
Część urzędowa Torunia | |
![]() Fragment Chełmińskiego Przedmieścia | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Miasto | |
Data założenia | XIII w. |
Wysokość | 65 m n.p.m. |
Populacja (2016) • liczba ludności |
|
Strefa numeracyjna | (+48) 056 |
Kod pocztowy | 87-100 |
Położenie na mapie Torunia![]() | |
53°01′33,1″N 18°35′29,4″E/53,025861 18,591500 |
Chełmińskie Przedmieście (niem. Culmer Vorstadt) – część urzędowa Torunia zlokalizowana na prawobrzeżu.
Chełmińskie Przedmieście zlokalizowane jest w północnej części miasta, od północy graniczy z Wrzosami i Koniuchami, od wschodu z Mokrem, od południa z Bydgoskim Przedmieściem i Starym Miastem, zaś od zachodu z Bielanami.
Ulice
[edytuj | edytuj kod]Do głównych ulic przecinających lub stanowiących granice Chełmińskiego Przedmieścia zaliczyć należy: Czerwoną Drogę, Długą, Legionów, Kraszewskiego, Odrodzenia, Szosę Chełmińską.
Historia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Torun_kosciol_sw_Jerzego.jpg/220px-Torun_kosciol_sw_Jerzego.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Cmentarz_%C5%9Bw._Jerzego_w_Toruniu2015.jpg/220px-Cmentarz_%C5%9Bw._Jerzego_w_Toruniu2015.jpg)
Rozwijała się od już od XIII wieku, na rozległym obszarze przed nieistniejącą już Bramą Chełmińską. Było to największe przedmieście dawnego Torunia. Osiedlali się tu liczni rzemieślnicy, działały targi, kramy, tu też działał toruński sąd przedmiejski dla wszystkich przedmieść Torunia.
Na Chełmińskim Przedmieściu istniały średniowieczne kościoły: kościół św. Jerzego z leprozorium i cmentarzem, kościół św. Wawrzyńca i kościół św. Krzyża. O randze Przedmieścia świadczy też fakt, że w okolicy kościoła św. Jerzego mieszkali też kupcy, a nawet przedstawiciele patrycjatu Torunia.
Dzisiaj niestety w wyniku wielu dziejowych zawieruch wojennych (zwłaszcza wojen szwedzkich w XVII wieku, XVIII wieku i napoleońskich w XIX wieku) oraz rozbudowy Twierdzy Toruń nie przetrwało zbyt wiele zabytkowego, starszego niż 200-letnie, budownictwa. Najstarsze, które istnieje, datuje się na początek XIX wieku. Poza XIX-wieczną zabudową zachował się także średniowieczny układ ulic dzielnicy.
W okresie międzywojennym Chełmińskie Przedmieście zamieszkały głównie warstwa średnia oraz najbiedniejsze grupy społeczne Torunia[2].
Nazwa
[edytuj | edytuj kod]Rozwijała się od średniowiecza wzdłuż szlaku handlowego do Chełmna (obecnie Szosa Chełmińska). Osiedle stanowiło niegdyś podmiejskie tereny miasta Torunia, obecnie wtopione i wrośnięte stanowią prawie jego śródmieście. Wjazd na osiedle już od czasów średniowiecza następował od strony Bramy Chełmińskiej (wychodzącej na Chełmno).
Obecnie jest dzielnicą położoną w bezpośrednim sąsiedztwie centrum, jednak ze względów historycznych zachowano w nazwie słowo "Przedmieście".
Charakterystyka
[edytuj | edytuj kod]Dzielnica duża, rozległa, a jej charakter – bardzo zróżnicowany. W przeważającej części zabudowana, zarówno przez budynki wielo- jak i jednorodzinne. Czas budowy budynków także bardzo szeroki. Znaleźć tu można zarówno najnowsze i nowoczesne budownictwo, budynki z okresu PRL, zabudowę z okresu międzywojennego jak i XIX-wieczne budownictwo szachulcowe (tzw. mur pruski), odchodzące już jednak do przeszłości.
Otoczone innymi osiedlami toruńskimi, ma więc niewiele terenów rekreacyjnych i raczej są one niewielkie lub (te większe) – bardziej oddalone.
Infrastruktura
[edytuj | edytuj kod]Osiedle posiada kilkanaście szkół, gimnazjów, przedszkoli. Bardzo dobra dostępność placówek handlowych (Polomarket, Netto, Biedronka, Viki, Piotr i Paweł, Filmar, Carrefour Express) oraz największe w województwie Centrum Meblowo-Mieszkaniowe – Galeria Wnętrz AMC (firmy Arpol) tworzące Centrum Handlowe Arpol wraz z supermarketem Stokrotka, Rossmann, halą targową, Apteką "Tak dla Zdrowia", Centralą Banku Spółdzielczego.
Kilka hoteli, kilka stacji benzynowych, placówek medycznych, jeden prywatny szpital (Centrum Chirurgii) oraz Instytut Ireny Eris.
Na terenie osiedla znajdują się Wyższa Szkoła Bankowa oraz pierwsze w kraju Gimnazjum i Liceum dla wybitnie uzdolnionej młodzieży – Uniwersyteckie Liceum Ogólnokształcące wraz z internatem, gdzie uczniów uczą profesorowie toruńskiego uniwersytetu. Ulokowano tu także cel wielu wycieczek religijnych i debat politycznych – katolicką rozgłośnię Radio Maryja i Telewizję Trwam. Znajduje się tu także siedziba Telewizji Toruń.
W południowej części osiedla znajduje się Komenda Miejska Policji oraz dwie toruńskie prokuratury: Toruń Centrum-Zachód oraz Toruń-Wschód. Tutaj także wybudowano największy w województwie multiplex – Cinema City, na 12 sal i ponad 2500 miejsc na widowni.
Ważniejsze obiekty
[edytuj | edytuj kod]- Arena Toruń
- Sztuczne lodowisko Tor-Tor im. Józefa Stogowskiego
- Skate park (obok Tor-Toru)
- Stadion Miejski im. Grzegorza Duneckiego
- Uniwersyteckie Liceum Ogólnokształcące
Zabytki i atrakcje turystyczne
[edytuj | edytuj kod]- Znajdowały się tu w średniowieczu gotyckie kościoły (już nie istnieją):
- Kościół św. Jerzego z leprozorium i cmentarzem
- Kościół św. Wawrzyńca
- Kościół św. Krzyża
- Liczne przykłady budownictwa z pruskiego muru z okresu końca XIX wieku, nietypowego dla regionu. Ich powstanie wiąże się z budową Twierdzy Toruń. Wycinano wówczas duże obszary lasu na przedpolu fortów, w związku z czym drewno budowlane było niezmiernie tanie, ponadto zabudowa tego typu była łatwa do zburzenia w przypadku oblężenia twierdzy.
- Przykłady budownictwa secesyjnego z XIX/XX w., w tym kamienic czynszowych
- Fort VI Dohna (fragment Twierdzy Toruń) – fort piechoty z lat 1887–1893
- Cmentarz św. Jerzego – najstarszy funkcjonujący cmentarz w Toruniu (1811), liczne nagrobki zasłużonych torunian
- Cmentarz Najświętszej Marii Panny, założony 1919
Obecnie Chełmińskie Przedmieście intensywnie przekształca się w dzielnicę typowo mieszkaniową o nowoczesnej zabudowie (z uwagi na dobrą lokalizację, bliskość centrum), co powoduje zanikanie charakterystycznych budynków.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Liczba osób zameldowanych na pobyt stały i czasowy w poszczególnych jednostkach urbanistycznych z podziałem na płeć. Urząd Miasta Torunia, 2016-12-31. [dostęp 2017-01-09]. (pol.).
- ↑ Filipski 2016 ↓, s. 119–120.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Łukasz Filipski. Socjotopografia Torunia w okresie międzywojennym w świetle analizy ksiąg adresowych z 1923 i 1932 roku. „Rocznik Toruński”. 43, 2016.