Cyrkuł sanocki – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Rzeczpospolita_Rozbiory.svg/230px-Rzeczpospolita_Rozbiory.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/08728_Die_K.u.k._Starostei_in_southern_wing_of_the_Sanok_Castle_%28before_1914%29_www.muzeum.sanok.jpg/240px-08728_Die_K.u.k._Starostei_in_southern_wing_of_the_Sanok_Castle_%28before_1914%29_www.muzeum.sanok.jpg)
Cyrkuł sanocki, także obwód sanocki (niem. K. k. Sanoker Kreis) – austriacka jednostka administracyjna, z siedzibą władz cyrkułu w Sanoku.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Ziemia sanocka znalazła się pod zaborem austriackim po I rozbiorze Polski w roku 1772. Już 14 maja 1772 oddziały przedniej straży preszowskiej pod dowództwem gen. Esterházyego zajęły cały obszar ziemi sanockiej.
Następnie władze austriackie dążąc do ujednolicenia pod względem administracyjnym nowo przyłączonych ziem, przeprowadziły nowy podział. Na mocy ustawy rządowej z dnia 22 marca 1782 przeprowadzono na nowo podział administracyjny całej Galicji. Galicja Wschodnia (na prawo od Sanu i Wisłoka) została podzielona na 18 cyrkułów. Jednostki te były nieco większe niż typowe cyrkuły w całej monarchii habsburskiej.
Cyrkuły galicyjskie były w tym okresie jedynym szczeblem administracji terenowej. Najwyższą władzę w cyrkule sprawował starosta, który podlegał bezpośrednio mianowanemu przez cesarza gebernatorowi Prowincji.
Z końcem XVIII w. notował Ewaryst Andrzej, hr. Kuropatnicki w swym "Opisaniu królestw Galicyi i Lodomeryi": Liski cyrkuł (do Sanoka przeniesiony) (...) Obfituje ten cyrkuł: W pstrągi, woły karmne, lasy, łąki, kamień wapienny i do muru, w sól warzoną; w zboża, osobliwie owies i pszenicę. Droga tu idzie brzegiem samego cyrkułu z Węgier do Lwowa i od Dukli na Rogi do Liska[1]. Cyrkuł sanocki (wcześniej leski w latach 1772-1782), obejmował wówczas obszar ok. 2500 km², oraz liczył ok. 200 tys. mieszkańców (w 1810 – 208 727[2]), mieszkających w 10 miasteczkach oraz 434 wsiach. Podział ten przetrwał do końca roku 1852, czyli kolejnej reformy.
W 1853 Sanok odwiedził cesarz Austrii Franciszek Józef I. Najpopularniejsze imiona męskie z metryk rzymskokatolickich z tego okresu to Franciszek i Józef.
Na mocy reformy administracyjnej w 1867 został utworzony powiat sanocki. W latach 60. XIX wieku zlikwidowano cyrkuły (do 1876 istniało 27 cyrkułów i 176 powiatów) i do 28 lutego 1867 zreorganizowano sieć powiatów, których utworzono 74[3].
Cyrkuł sanocki od południa graniczył z Węgrami, od zachodu z powiatem krośnieńskim, od północy z powiatem brzozowskim i birczańskim, od wschodu z powiatem leskim (liskim)[4].
Siedzibą urzędu obwodowego w Sanoku był miejscowy zamek[5].
Obszary cyrkułu
[edytuj | edytuj kod]Cyrkuł (obwód) sanocki był podzielony na obszary (wzgl. okręgi, powiaty; niem. Bezirk): Bezirk Lutowiska, Bezirk Bukowsko, Bezirk Ustrzyki, Bezirk Baligród, Bezirk Lisko, Bezirk Dobromil, Bezirk Sanok, Bezirk Rymanów, Bezirk Bircza, Bezirk Dubiecko, Bezirk Brzozów.
Władze
[edytuj | edytuj kod]- vacat (1794)[6]
- Józef Lueger do 1799[7]
- Urząd określany jako Sanoker Kreisamt, stanowisko jako Kreishauptmann
- Johan Xaver Kajetan Freiherr v. Linker (pierwsza dekada XIX wieku)[8][9][10][11][12][7]
- Ignacy Lachnik (-1812)[13][14][7]
- Anton Karl Geppert (od ok. 1812 do ok. 1820)[15][16][17][18][19][20][21][7]
- ok. 1820-1822 stanowisko nieobsadzone[22]
- Joseph Lindemann (od ok. 1822 do 1826)[23][24][25]
- Jan Jerzy Ostermann (1826-1846)[26][27][28][29][30][31][32][33][34][35][36][37][38][39][40][41][42][43][44][45][46][47]
- Ernest Uherek (od 7 XI 1846 do ok. 1854)[48][49][50][51][52][53][54][55][56][57]
- Urząd określany jako Sanoker Kreisbehörde, stanowisko jako Kreisvorsteher
- Karl Proksch (7 III 1854 – 16 IV 1856)[58][59][60][61]
- Apolinar Mauthner (od 1857 do ok. 1860)[62][63][64][65][66][67]
- Maksymilian Siemianowski (1860-1865)[68][69][70][71][72][73][57]
- Naczelnicy okręgu sanockiego w ramach cyrkułu sanockiego
- Urząd określany jako Bezirk, stanowisko jako Bezirksvorsteher
- Karl Kranzberg (od ok. 1855 do ok. 1865)[74][64][65][75][67][76][77][78][79][80][57]
- Maksymilian Siemianowski (od ok. 1865 do 1867)[73]
- Lekarze obwodowi
- dr Benedikt Riedel (do ok. 1808)[81][82][83]
- dr Władysław Reisinger (od ok. 1808 do ok. 1823)[84][85][86][87][88][89][90][91][92][93][94]
- dr Joseph Machold (od ok. 1823 do ok. 1831)[95][96][97][98][99][100]
- dr Erasmus Piwocki (od ok. 1831 do ok. 1842)
- dr Kacper Kostecki (1841-1864)
- dr Józef Demetrykiewicz (1864-1867)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Ewaryst Andrzej Kuropatnicki: "Geografia albo dokładne opisanie królestw Galicyi i Lodomeryi", Przemyśl 1786, s. 58-62
- ↑ Ludność Galicji sprzed stu laty. „Kurjer Lwowski”. Nr 13, s. 6, 10 stycznia 1911.
- ↑ Handbuch der politischen Behörden in Galizien für das Jahr 1867. Lwów: 1867, s. 4.
- ↑ Alojzy Zielecki, Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 339.
- ↑ Zamek w Sanoku. „Przyjaciel Dzieci”. Nr 66, s. 105, 3 kwietnia 1869.
- ↑ Schematismus für die Königreiche Galizien und Lodomerien 1794.
- ↑ a b c d Opas 1995 ↓, s. 340.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1803. Lwów: 1803, s. 83.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1806. Lwów: 1806, s. 66.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1807. Lwów: 1807, s. 71.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1808. Lwów: 1808, s. 74.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1809. Lwów: 1809, s. 74.
- ↑ Wiadomości krajowe. „Gazeta Lwowska”. Nr 35, s. 283, 1 maja 1812.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1812. Lwów: 1812, s. 72.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1813. Lwów: 1813, s. 74.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1815. Lwów: 1815, s. 67.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1816. Lwów: 1816, s. 75.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1817. Lwów: 1817, s. 84.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1818. Lwów: 1818, s. 106.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1819. Lwów: 1819, s. 109.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1820. Lwów: 1820, s. 116.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1822. Lwów: 1822, s. 127.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1823. Lwów: 1823, s. 113.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1824. Lwów: 1824, s. 111.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1825. Lwów: 1825, s. 105.
- ↑ Beförderungen, Versetzungen, Pensionirungen, Auszeichnungen. „Österreichisches Bürgerblatt für Verstand, Herz und gute Laune”. Nr 11, s. 2, 6 lutego 1826. (niem.).
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1826. Lwów: 1826, s. 83.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1827. Lwów: 1827, s. 103.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1828. Lwów: 1828, s. 63.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1830. Lwów: 1830, s. 35.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1831. Lwów: 1831, s. 34.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1832. Lwów: 1832, s. 30.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1833. Lwów: 1833, s. 50.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1834. Lwów: 1834, s. 44.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1835. Lwów: 1835, s. 40.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1836. Lwów: 1836, s. 42.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1837. Lwów: 1837, s. 41.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1838. Lwów: 1838, s. 43.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1839. Lwów: 1839, s. 46.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1840. Lwów: 1840, s. 46.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1841. Lwów: 1841, s. 47.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1843. Lwów: 1843, s. 54.
- ↑ Provinzial Handbuch der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1844. Lwów: 1844, s. 61.
- ↑ Provinzial Handbuch der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1845. Lwów: 1845, s. 54.
- ↑ Provinzial Handbuch der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1846. Lwów: 1846, s. 52.
- ↑ Stadtleben und Nationalität. 2006.; „Ostermann, kk Gubernial – Secretär in Galizien, zum Kreishauptmanne in Sanok”, [w:] Zeitschrift für österreichische Rechtsgelehrsamkeit und politische Gesetzkunde. Vincenz August Wagner.
- ↑ Opas 1995 ↓, s. 340–341.
- ↑ Wien. „Österreichischer Beobachter”. Nr 320, s. 1268, 16 listopada 1846. (niem.).
- ↑ Provinzial Handbuch der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1847. Lwów: 1847, s. 56.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1848. Lwów: 1848, s. 64.
- ↑ Provinzial Handbuch der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1849. Lwów: 1849, s. 27.
- ↑ Provinzial Handbuch der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1850. Lwów: 1850, s. 29.
- ↑ Provinzial Handbuch der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1851. Lwów: 1851, s. 29.
- ↑ Provinzial Handbuch der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1852. Lwów: 1852, s. 28.
- ↑ Provinzial Handbuch der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1853. Lwów: 1853, s. 28.
- ↑ Provinzial Handbuch der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1854. Lwów: 1854, s. 29.
- ↑ a b c Opas 1995 ↓, s. 341.
- ↑ Amtlicher Theil. „Wiener Zeitung”. Nr 62, s. 684, 14 marca 1854. (niem.).
- ↑ Handbuch des Lemberger Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1855. Lwów: 1855, s. 11.
- ↑ Handbuch des Lemberger Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1856. Lwów: 1856, s. 42–43.
- ↑ Księga zmarłych 1855–1878 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 11 (poz. 49).
- ↑ Mianowany pod koniec 1856. Inländische Nachrichten. Lemberg. „Neue Zeit”. Nr 298, s. 1, 25 grudnia 1856. (niem.).
- ↑ Urząd objął w lutym 1857. Nadesłane. Sanok, 20 sierpnia. „Czas”. Nr 206, s. 4, 11 września 1857.
- ↑ a b Handbuch des Lemberger Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1857. Lwów: 1857, s. 35.
- ↑ a b Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lwów: 1858, s. 25.
- ↑ Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1859. Lwów: 1859, s. 30.
- ↑ a b Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1860. Lwów: 1860, s. 30.
- ↑ Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1861. Lwów: 1861, s. 22.
- ↑ Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1862. Lwów: 1862, s. 33.
- ↑ Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1863. Lwów: 1863, s. 33.
- ↑ Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1864. Lwów: 1864, s. 35.
- ↑ Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1865. Lwów: 1865, s. 36.
- ↑ a b Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1866. Lwów: 1866, s. 36.
- ↑ Handbuch des Lemberger Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1856. Lwów: 1856, s. 43.
- ↑ Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1859. Lwów: 1859, s. 31.
- ↑ Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1861. Lwów: 1861, s. 22–23.
- ↑ Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1862. Lwów: 1862, s. 33–34.
- ↑ Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1863. Lwów: 1863, s. 33–34.
- ↑ Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1864. Lwów: 1864, s. 36.
- ↑ Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1865. Lwów: 1865, s. 37.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1806. Lwów: 1806, s. 59.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1807. Lwów: 1807, s. 63.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1808. Lwów: 1808, s. 66.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1809. Lwów: 1809, s. 64.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1812. Lwów: 1812, s. 84.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1813. Lwów: 1813, s. 65.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1815. Lwów: 1815, s. 58.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1816. Lwów: 1816, s. 66.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1817. Lwów: 1817, s. 75.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1818. Lwów: 1818, s. 513.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1819. Lwów: 1819, s. 527.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1820. Lwów: 1820, s. 587.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1822. Lwów: 1822, s. 128.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1823. Lwów: 1823, s. 114.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1824. Lwów: 1824, s. 112.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1825. Lwów: 1825, s. 106.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1826. Lwów: 1826, s. 84.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1827. Lwów: 1827, s. 104.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1830. Lwów: 1830, s. 36.
- ↑ Schematismus der Königreiche Galizien und Lodomerien für das Jahr 1831. Lwów: 1831, s. 35.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Tomasz Opas: W czasach zaborów i niewoli. Zagadnienia ustrojowe. W: Sanok. Dzieje miasta. Kraków: Secesja, 1995, s. 340–342. ISBN 83-86077-57-3.