Emil Zegadłowicz – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Portret pisarza, lata 20. XX wieku. | |
Imię i nazwisko | Emil Erwin Zegadłowicz |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | 20 lipca 1888 |
Data i miejsce śmierci | 24 lutego 1941 |
Narodowość | |
Dziedzina sztuki | |
Epoka | |
Muzeum artysty | |
Ważne dzieła | |
| |
Odznaczenia | |
![]() ![]() |
Emil Erwin Zegadłowicz (ur. 20 lipca 1888 w Białej Krakowskiej, zm. 24 lutego 1941 w Sosnowcu) – polski poeta, prozaik, znawca sztuki i tłumacz.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Bielsko-Bia%C5%82a%2C_Wyzwolenia_33.jpg/220px-Bielsko-Bia%C5%82a%2C_Wyzwolenia_33.jpg)
Urodził się w Białej Krakowskiej, był synem nauczyciela Tytusa Zegadłowicza i Elżbiety Kaiszarówny. Dzieciństwo spędził w Gorzeniu Górnym niedaleko Wadowic, gdzie jego ojciec miał dwór letniskowy. Uczęszczał do gimnazjum w Wadowicach, ukończył je w 1906. Studiował polonistykę, germanistykę i historię sztuki na UJ, a następnie w Wiedniu i w Dreźnie.
W latach 1919–1921 pracował w Ministerstwie Kultury i Sztuki, gdzie był urzędnikiem Wydziału Literatury[1]. W latach 1929–1931 mieszkał w Poznaniu, pracując jako kierownik literacki Teatru Polskiego, doradca Księgarni św. Wojciecha, redaktor czasopism. W 1932 wrócił do Gorzenia. Pracował wówczas w teatrze katowickim i wykładał historię sztuki w Państwowym Konserwatorium Muzycznym w Katowicach. W 1936 nawiązał współpracę z jednolitofrontowym „Dziennikiem Popularnym”.
27 lipca 1915 poślubił Marię Kurowską, ze związku tego urodziły się dwie córki Halszka (1916–1966) i Atessa (1920–2013).
Zmarł w Sosnowcu w wieku 52 lat. Pochowany jest na cmentarzu parafii św. Tomasza na pograniczu Pogoni i Małobądza (w granicach Będzina).
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Zegadlowicz-sosnowiec2.jpg/220px-Zegadlowicz-sosnowiec2.jpg)
Kariera pisarska
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Emil_Zegad%C5%82owicz_in_home.jpg/220px-Emil_Zegad%C5%82owicz_in_home.jpg)
Zadebiutował w 1908. W 1921 wszedł w skład redakcji czasopisma „Ponowa”. W tym samym roku wraz z Edwardem Kozikowskim założył w Gorzeniu Górnym grupę poetycką „Czartak” (działała do 1929) i zainicjował wydawanie czasopisma „Czartak”. W 1928 był współzałożycielem kabaretu Ździebko w Poznaniu.
Pisał poezje, organizował spotkania artystów, gromadził wiele artystycznych dzieł. Dał się poznać jako znakomity (choć także mocno krytykowany) tłumacz z języka niemieckiego (Faust Goethego). Był odkrywcą swoistego fenomenu rzeźbiarstwa ludowego – świątkarza Jędrzeja Wowry.
W 1933 z okazji dwudziestopięciolecia twórczości otrzymał honorowe obywatelstwo Wadowic. Po wydaniu powieści pt. Zmory[2], w której przedstawione zostały Wadowice w czasie sprzed I wojny światowej, na początku lutego 1936 Rada Miejska odebrała Zegadłowiczowi honorowe obywatelstwo miasta oraz przywróciła ulicy jego imienia poprzednią nazwę (Tatrzańska)[3][4].
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (8 listopada 1930)[5][6]
- Złoty Wawrzyn Akademicki (5 listopada 1935)[7]
Twórczość (wybór)
[edytuj | edytuj kod]Poezja
[edytuj | edytuj kod]- Drogą życia, 1908;
- Nad rzeką, 1910;
- Powrót, 1911;
- Imagines, 1918;
- Odejście Ralfa Moora, 1919;
- Ballady, 1920;
- U dnia, którego nie znam, stoję bram: poema symfoniczne, 1921;
- Powsinogi beskidzkie, 1923;
- Kolędziołki beskidzkie, 1923;
- Przyjdź królestwo Twoje, 1923;
- Zielone Święta: poezje i medytacje, 1923;
- Wielka nowina w Beskidzie, 1923;
- Kantyczka rosista, 1924;
- Gody pasterskie w beskidzie: Wielskiej Nowiny część wtóra”, 1925;
- Krąg, 1926;
- Dom jałowcowy: poezje 1920-1926, 1927;
- Siedem pieśni zgrzebnych o Janie Kasprowiczu, 1927;
- Dziewanny: poemat, 1927;
- Dziewanny, księga 2-ga: Zmysły, 1927;
- Rezurekcje, 1927;
- Ballada o świątkarzu, 1928;
- Flora, Caritas, Sofia: posągi i poezje, 1928;
- Widma wskazówek: elegie, 1928;
- Do Jana Kuglina w Poznaniu ul. Sew. Mielżyńskiego 24, 1929;
- Dziesięć ballad o powsinogach beskidzkich, 1929;
- Głośniki płonące, 1929;
- Zegar słoneczny w chińskim ogrodzie, 1929;
- Chleb i wino, 1930;
- Duma o obronie Sigetu, 1932;
- Pieśń o Śląsku, 1933;
- Światła w okopach, 1933;
- Podsłuchy, 1933;
- Czarny dzień, 1935.
Proza
[edytuj | edytuj kod]- Seria Żywot Mikołaja Srebrempisanego
- Motory (dwa tomy), 1938;
- Martwe morze. Pamiętnik Jana w Oleju Zydla, 1939[10].
Dramat
[edytuj | edytuj kod]- Lampka oliwna: tragedia w trzech aktach, 1924;
- Noc świętego Jana Ewangelisty: misterium balladowe, 1924[11];
- Nawiedzeni: misterium balladowe w trzech aktach, 1924;
- Głaz graniczny, 1925[12];
- Gdy się Chrystus rodzi...: widowisko jasełkowe w 4 obrazach z interludiami kukłowymi, 1930;
- Dramaty: Nawiedzeni, Lampka oliwna, Głaz graniczny (T.1), 1932;
- W pokoju dziecinnym: dialogi natrętne za kulisami teatru marionetek, 1936;
- Wasz korespondent donosi, 1939[13];
- Domek z kart: dramat w 3 aktach, 1940 (we współpracy z Marią Koszyc-Szołajską, nieukończony), wydanie dokończone przez Adama Ważyka,1954[14]
- Łyżki i księżyc: groteska straganowa w trzech aktach, 1957[15].
Publicystyka, listy
[edytuj | edytuj kod]- W obliczu gór i kulis, 1928;
- Gawęda poety z typografem, 1929[16];
- Piszemy listy, 1937.
Upamiętnienia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Wadowice%2C_Zegad%C5%82owicz.jpg/220px-Wadowice%2C_Zegad%C5%82owicz.jpg)
W Gorzeniu Górnym w dworze kupionym w 1873 przez Tytusa Zegadłowicza, późniejszej siedzibie jego syna, mieści się obecnie Muzeum Emila Zegadłowicza. W styczniu 2018 eksponaty muzeum przekazano do Muzeum Suchej Beskidzkiej[17][18].
W 1947 r. w Polsce wyemitowano znaczek pocztowy upamiętniający Emila Zegładowicza[19].
W Bielsku-Białej, Jaworznie, Katowicach, Krakowie, Lublinie, Sosnowcu, Szczecinie, Wadowicach, Warszawie, Wrocławiu oraz Zawierciu nadano ulicom jego imię.
Adaptacje teatralne i filmowe
[edytuj | edytuj kod]Jego twórczość jest źródłem adaptacji teatralnych (w szczególności Powsinogi beskidzkie) oraz filmowych (Domek z kart – film w reżyserii Erwina Axera z 1953, Zmory w reżyserii Wojciecha Marczewskiego z 1978).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Dariusz Marciniec, Ministerstwo Sztuki i Kultury Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1918–1922, w: Rocznik Łódzki, T. 63 (2015), s. 95.
- ↑ Emil Zegadłowicz , Zmory. Kronika z zamierzchłej przeszłości, wyd. 1936. [online], polona.pl [dostęp 2018-07-17] .
- ↑ Z kraju. „Kurier Warszawski”. Nr 38, s. 5, 8 lutego 1936.
- ↑ Wadowice odbierają Zegadłowiczowi obywatelstwo honorowe. „Gazeta Lwowska”. Nr 32, s. 4, 9 lutego 1936.
- ↑ M.P. z 1930 r. nr 260, poz. 352 „za zasługi na polu literackiem”.
- ↑ Udekorowanie Krzyżem Polonia Restituta Emila Zegadłowicza. „Gazeta Lwowska”, s. 6, nr 85 z 14 kwietnia 1931.
- ↑ M.P. z 1935 r. nr 257, poz. 305 „za wybitną twórczość literacką”.
- ↑ Emil Zegadłowicz , Cień nad falami, wyd. 1929. [online], polona.pl [dostęp 2018-07-17] .
- ↑ Emil Zegadłowicz, Zmory: kronika z zamierzchłej przeszłości, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków 2006, Biblioteka Narodowa, seria I, nr 309. Wstęp (s. I–CXXV), opracowanie tekstu powieści (s. 1–490) i przypisy Mirosław Wójcik.
- ↑ Emil Zegadłowicz , Martwe morze. Pamiętnik Jana w Oleju Zydla. Powieść, wyd. 1939. [online], polona.pl [dostęp 2018-07-19] .
- ↑ Emil Zegadłowicz , Noc świętego Jana Ewangelisty. Misterjum balladowe w 7 sferach, wyd. 1924. [online], polona.pl [dostęp 2018-07-19] .
- ↑ Emil Zegadłowicz , Głaz graniczny. Dramat w 3 aktach, wyd. 1925. [online], polona.pl [dostęp 2018-07-19] .
- ↑ Zob. Mirosław Wójcik, Wasz korespondent donosi – dzieje zaginionego dramatu Emila Zegadłowicza, „Rocznik Świętokrzyski”, Kieleckie Towarzystwo Naukowe, Kielce 2004, tom 28, s. 33–51.
- ↑ Emil Zegadłowicz , Domek z kart. Dramat w 3 aktach, wyd. 1954. [online], polona.pl [dostęp 2018-07-19] .
- ↑ Emil Zegadłowicz , Łyżki i księżyc. Groteska straganowa w 3 aktach, wyd. 1947. [online], polona.pl [dostęp 2018-07-19] .
- ↑ Emil Zegadłowicz , Gawęda poety z typografem, wyd. 1929. [online], polona.pl [dostęp 2018-07-19] .
- ↑ Aktualności [online] [dostęp 2018-07-19] [zarchiwizowane z adresu 2018-07-19] .
- ↑ Sucha przejmuje zbiory z Muzeum Emila Zegadłowicza. Czemu nie zostają w powiecie wadowickim? [online] [dostęp 2018-07-19] [zarchiwizowane z adresu 2018-07-19] .
- ↑ 1947.03.01. Wydanie dla uczczenia Emila Zegadłowicza. kzp.pl. [dostęp 2024-05-21]. (pol.).
Bibliografia przedmiotowa
[edytuj | edytuj kod]- Kozikowski E., Portret Zegadłowicza bez ramy. Opowieść biograficzna na tle wspomnień osobistych, Warszawa 1966.
- Kolińska K., Zegadłowicz. Podwójny żywot srebrempisanego, Warszawa 1999.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Muzeum Emila Zegadłowicza w Gorzeniu Górnym
- Zbiór wierszy Emila Zegadłowicza
- Utwory Emila Zegadłowicza w serwisie Polona.pl