Günthergrube (podobóz KL Auschwitz) – Wikipedia, wolna encyklopedia
Podobóz Auschwitz-Birkenau | |
Odpowiedzialny | |
---|---|
Rozpoczęcie działalności | 1 kwietnia 1944 |
Zakończenie działalności | 18 stycznia 1945 |
Terytorium | okupowana Polska |
Miejsce | |
Liczba więźniów | 300-600 |
Narodowość więźniów | Żydzi |
Komendanci | SS-Oberscharführer Alois Wendelin Frey |
Wyzwolony przez | |
styczeń 1945 | |
Położenie na mapie Lędzin ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu bieruńsko-lędzińskiego ![]() | |
![]() |
Günthergrube – niemiecki nazistowski podobóz Auschwitz-Birkenau, zlokalizowany w Kopalni Węgla Kamiennego (późniejsza Kopalnia Ziemowit) w Lędzinach.
Historia obozu
[edytuj | edytuj kod]Lokalizacja
[edytuj | edytuj kod]Podobóz powstał przy budowanej kopalni węgla kamiennego Günther w Lędzinach, będącej własnością spółki Fürstlich Plessische Bergwerks AG. Jako jedyny spośród podobozów Auschwitz zmienił w trakcie swego istnienia lokalizację. Początkowo więźniowie zakwaterowani byli w dawnym obozie dla robotników przymusowych, w dwóch barakach mieszkalnych z kuchnią i umywalnią z latryną, które były otoczone ogrodzeniem z drutu kolczastego. W czerwcu 1944 r. zostali przeniesieni do nowego, większego obozu, otoczonego wysokim na 3 metry murem z cegieł, wzdłuż którego stało osiem murowanych wież wartowniczych[1].
Osadzeni
[edytuj | edytuj kod]Wśród więźniów przeważali Żydzi z okupowanej Francji, Holandii i Polski (z Będzina i Sosnowca), a od drugiej poł. 1944 r. Żydzi węgierscy i polscy z obozu pracy w Bliżynie. Stan osobowy wynosił początkowo 300 osób, a latem wzrósł do prawie 600. Nie wiadomo dokładnie, ilu z nich zmarło - w samym obozie zginęło co najmniej kilkunastu osadzonych[1].
Warunki panujące w obozie
[edytuj | edytuj kod]Więźniowie trudzili się wydobywaniem węgla w kopalni Piastschächte i budowa kopalni Günther. Warunki osadzenia były trudne[2].
Początkowo więźniowie przebywali w obozie pracy przymusowej, który mieścił się w budynku szkolnym, przy drodze do nowo wybudowanej kopalni Günther w Lędzinach. Obóz ten nazwano Lager Heimat. Miał kształt prostokąta i był otoczony pojedynczym rzędem drutu kolczastego zawieszonego na betonowych słupach. Przed bramą do obozu znajdował się niewielki drewniany barak, który służył jako wartownia i magazyn dla SS. Wewnątrz obozu znajdowały się cztery długie drewniane baraki, które służyły jako: pomieszczenia mieszkalne dla więźniów, jadalnia dla SS, kuchnia, magazyn i pomieszczenia mieszkalne Lagerältester oraz latryny, magazyn ziemniaków czy umywalnia[2].
Personel obozowy
[edytuj | edytuj kod]Kierownikiem podobozu był uważany za sadystę, SS‑Unterscharführer Alois Frey. W obozie służyło od 20 do 40 SS-manów z Wachkompanie Monowitz. Używano także psów stróżujących. Z kolei niejaki SS-Unterscharführer Thomas Stanossek został zapamiętany przez więźniów jako życzliwy człowiek, który starał się im pomóc. Został jednak niespodziewanie aresztowany w lipcu 1944 r., a jego następcą został SS-Rottenführer Adam Schepp. Szpitalem więźniarskim w Günthergrube kierował SS-Obersturmführer Josef Fischer[1][2]. Przebywał tam także Ludwik Wörl (jego sekretarzem był David Pastel), który pomagał osadzonym Żydom[3]ː
„Nawet więźniom chorym na gruźlicę udało się przeżyć, ponieważ Wörl zwalniał ich z ciężkiej pracy i chronił różnymi wybiegami przed inspekcją lekarzy SS”.
Koniec funkcjonowania
[edytuj | edytuj kod]Wiadomo, że 106 chorych i wycieńczonych wywieziono z Lędzin pomiędzy lutym a majem 1944 r. Ponadto, w styczniu 1945 r., ok. 600 więźniów ewakuowano pieszo w Marszu Śmierci do Gliwic[1]. Dotarli tam ok. 20 stycznia. Dzień później ocalałych załadowano do otwartych wagonów towarowych, lecz po kilku przystankach pociąg dojechał dopiero do stacji Gliwice-Rzędówka, oddalonej zaledwie o kilka kilometrów. Następnie pozostałych przy życiu więźniów poprowadzono pieszo w stronę Rybnika. W czasie marszu doszło do zamieszania i próby ucieczki więźniów. Doszło do strzelaniny, w wyniku której zginęło ponad 300 więźniów. Pozostałych około 200 więźniów rozstrzelano prawdopodobnie na stadionie w Rybniku[2].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Obelisk_ufundowany_ku_czci_pomordowanych_wi%C4%99%C5%BAni%C3%B3w_obozu_koncentracyjnego_w_O%C5%9Bwi%C4%99cimiu_Auschwitz-Birkenau_filia_L%C4%99dziny_-_KL_G%C3%BCnthergrube_2.jpg/220px-Obelisk_ufundowany_ku_czci_pomordowanych_wi%C4%99%C5%BAni%C3%B3w_obozu_koncentracyjnego_w_O%C5%9Bwi%C4%99cimiu_Auschwitz-Birkenau_filia_L%C4%99dziny_-_KL_G%C3%BCnthergrube_2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Obelisk_ufundowany_ku_czci_pomordowanych_wi%C4%99%C5%BAni%C3%B3w_obozu_koncentracyjnego_w_O%C5%9Bwi%C4%99cimiu_Auschwitz-Birkenau_filia_L%C4%99dziny_-_KL_G%C3%BCnthergrube_5.jpg/220px-Obelisk_ufundowany_ku_czci_pomordowanych_wi%C4%99%C5%BAni%C3%B3w_obozu_koncentracyjnego_w_O%C5%9Bwi%C4%99cimiu_Auschwitz-Birkenau_filia_L%C4%99dziny_-_KL_G%C3%BCnthergrube_5.jpg)
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]Istnienie podobozu upamiętnia obelisk ku czci pomordowanych więźniów podobozu „Günthergrube” KL Auschwitz w Lędzinach. Obiekt, znajdujący się przy ul. Paderewskiego, autorstwa Antoniego Czernowa, powstał w 1964 roku[4].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Auschwitz.org - Günthergrube
- ↑ a b c d Günthergrube [online], Sub Camps of Auschwitz [dostęp 2023-11-24] (niem.).
- ↑ Günthergrube [online], Szuflada Małgosi [dostęp 2023-11-24] (pol.).
- ↑ Instytut Pamięci Narodowej , Miejsca upamiętniające ofiary niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych i obozów zagłady w województwie śląskim [online], Instytut Pamięci Narodowej [dostęp 2023-11-24] (pol.).