Gwajakowiec lekarski – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek | gwajakowiec lekarski |
Nazwa systematyczna | |
Guaiacum officinale L. Sp. pl. 1:381. 1753 | |
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |
![]() |
Gwajakowiec lekarski (Guaiacum officinale L.), zwany także gwajakowym drzewem lub gwajakiem właściwym – gatunek niewielkiego drzewa z rodziny parolistowatych (Zygophyllaceae). Jest rośliną wolno rosnącą w suchych, równinnych lasach. Występuje w Ameryce Środkowej. Gatunek od wieków jest eksploatowany, dlatego obecne zasoby są mocno ograniczone. Gatunek uznawany za zagrożony, chroniony konwencją CITES.
Występowanie
[edytuj | edytuj kod]Zasięg naturalny obejmuje obecnie Małe Antyle, Portoryko i Kolumbię. Gatunek wymarł na wyspach Antigua i Barbuda.
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Drzewo o wysokości do 12 m.
- Liście
- Pierzaste, składające się z 4 jajowatych listków.
- Kwiaty
- Wyrastają po 8-10 na szczytach gałązek. Mają głęboko i nierównodzielny 5-krotny kielich, 5-płatkową, dość dużą, błękitną koronę w której 1 płatek jest inny od pozostałych, oraz i słupek i 10 pręcików.
- Owoc
- Skórzasta i nieco mięsista, czerwonożółta torebka z czarnymi nasionami.
- Kora.
- Liście.
- Kwiaty.
- Owoce.
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]- Drewno ciężkie, twarde i przyjemnie pachnące. Wytwarza się z niego części maszyn, używane jest też w budownictwie okrętowym.
- Drewno zawiera duże ilości żywicy, z której wytwarza się substancję o właściwościach wykrztuśnych (gwajakol), a także nalewkę gwajakową. Z drewna tego drzewa otrzymuje się lignum vitae (tj. "drewno życia") używane tradycyjnie w Ameryce Południowej do leczenia różnych dolegliwości – od kaszlu do artretyzmu.[potrzebny przypis]
- W medycynie gwajakowiec znajduje wszechstronne zastosowanie, dlatego też zwany jest lignum vitae, czyli drzewem życia. Np. gumę z drewna gwajakowca używano w leczeniu syfilisu. Żywica ma również działanie przeciwartretyczne i przeciwkaszlowe. W Polsce dostępny jest m.in. syrop o specyficznym smaku, Guajazyl. Podobny ma wino Campari.[potrzebny przypis]
- Roślina nazywana też bywa in. palo santo czyli święte drzewo, a jej drewno wykorzystuje się także na drzewce włóczni, trzonki narzędzi oraz tradycyjne naczynia do parzenia yerba mate (matero). Te ostatnie wykonuje się również z drzewa Bursera graveolens, które (podobnie jak kolejny gatunek Bulnesia sarmientoi) też nazywane jest po hiszpańsku palo santo.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-02-28] (ang.).
- ↑ Guaiacum officinale, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Janet Marinelli (red.): Wielka Encyklopedia Roślin. Warszawa: Świat Książki, 2006. ISBN 83-7391-888-4.
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
Identyfikatory zewnętrzne: