Języki bantu S – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Bantu_zones.png/220px-Bantu_zones.png)
Języki bantu S – grupa geograficzna języków bantu z wielkiej rodziny języków nigero-kongijskich. Wchodzi w skład grupy języków bantu centralnych. Swoim zasięgiem języki bantu S obejmują południową Zambię, Zimbabwe, Botswanę, Mozambik, Południowa Afryka, Suazi oraz Lesotho[1][2].
Klasyfikacja
[edytuj | edytuj kod]Poniżej przedstawiono klasyfikację języków bantu S według Guthriego[3][4] zaktualizowaną przez J.F. Maho[5][1][a]. Klasyfikacja Ethnologue bazuje na klasyfikacji Guthriego, jednak odbiega od niej znacznie, m.in. stosuje inny kod – trzyliterowy oparty na ISO 639 i inaczej grupuje języki[6][7].
S10 Języki shona
[edytuj | edytuj kod]- S11-15 ≈ S10 język shona – chishona
- S16 kalanga – ikalanga, zachodni shona
- S16A dialekt kalanga właściwy
- S16B nambya – nanzwa
- S16C dialekt lilima – humbe
- S16D dialekt nyai – rozvi
- S16E dialekt lemba – remba
- S16F dialekt lembethu – rembethu
- S16G dialekt twamamba – xwamamba
- S16H dialekt pfumbi
- S16I dialekt ja(w)unda
- S16J dialekt romve †
- S16K dialekt peri †
- S16L dialekt talahundra †
S20 Języki venda
[edytuj | edytuj kod]- S21 język venda – tshivenda
S30 Języki sotho-tswana
[edytuj | edytuj kod]- S301 phalaborwa
- S302 kutswe
- S303 pai
- S304 pulana
- S31 tswana – setswana
- S31a dialekt środkowy tswana, włączając rolong i ngwaketse
- S31b dialekt wschodni tswana, włączając kgatla i tlokwa
- S31c dialekt północny tswana, włączając tawana, ngwato i kwena
- S31d zob.S311
- S31E dialekt południowy tswana, włączając thlaping i thlaro
- S311 (dawn. S31d) kgalagadi – sekgalagadi, qhalaxari
- S32 północny sotho – sesotho sa Leboa, sepedi
- S33 południowy sotho – sesotho
S30 – nowe języki:
- S30A Pretoria-sotho
S40 Języki nguni
[edytuj | edytuj kod]- S401 stary mfengu – fingo †
- S402 bhaca – baca
- S403 hlubi
- S404 phuti
- S405 nhlangwini
- S406 lala †
- S407 ndebele – isikhethu, „południowy ndebele z Transwalu”, włączając nrebele i ndzundza
- S408 sumayela ndebele – „północny ndebele z Transwalu”
- S41 xhosa – isixhosa, „kaffir”
- S41A dialekt mpondo – pondo
- S41B dialekt xesi
- S41C dialekt bomwana
- S41D dialekt gaika
- S41E dialekt gcaleka
- S41F dialekt thembu
- S41G dialekt mpondomise
- S41H dialekt ndlambe
- S41I dialekt hlubi
- S42 zulu – isizulu
- S42A dialekt KwaZulu-Natal zulu
- S42B dialekt Transvaal zulu
- S42C dialekt qwabe
- S42D dialekt cele
- S43 swati – swazi, siswati, ngwane
- S44 ndebele w Zimbabwe – sindebele
S40 – nowe języki:
- S40A fanagalo – „Basic Bantu”, „Kitchen Kafir”, włączając chikabanga (Zambia) i chilapalapa (Zimbabwe)
- S40B iscamtho
- S40C shalambombo – salambom †
S50 Języki tswa-ronga
[edytuj | edytuj kod]- S51 tswa – xitswa
- S511 hlengwe
- S52 zob. S53
- S53 changana – xichangana, tsonga
- S53A dialekt xiluleke
- S53B dialekt n’walungu
- S53C dialekt hlave
- S53D dialekt nkuna
- S53E (dawn. S52) gwamba
- S53F dialekt nhlanganu
- S53G dialekt djonga – jonga
- S53H dialekt bila
- S54 ronga – xironga, włączając konde, ssonga i xonga
S50 – nowe języki:
- S50A Pretoria-tsonga
S60 Języki copi
[edytuj | edytuj kod]Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Maho zastosował następujący zapis kodu:
- Nowe dialekty języka znajdującego się już na liście Guthriego oznaczono poprzez dodanie do oryginalnego kodu języka Guthriego na końcu kolejnej wielkiej litery alfabetu, np. A15C to nowy dialekt języka o kodzie A15, podczas gdy A15a i A15b to dialekty umieszczone na liście przez Guthriego.
- Nowe języki oznaczono poprzez dodanie do oryginalnego kodu języka Guthriego na końcu kolejnych cyfr, np. A151 to nowy język, najbliższy językowi o kodzie A15. Kiedy nie można było zidentyfikować pokrewieństwa z językiem z listy Guthriego, nowy język oznaczono poprzez dodanie kolejnej cyfry do kodu grupy geograficznej, np. A101 to nowy język w geograficznej grupie A10.
- Nowe języki pidżynowe i języki kreolskie zostały oznaczone poprzez dodanie do kodu grupy geograficznej wielkiej litery alfabetu, np. A10A to język pidżynowy lub kreolski powstały na bazie języka w grupie A10.
- Języki wymarłe oznaczono symbolem „†”.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Jouni Filip Maho: NUGL Online The online version of the New Updated Guthrie List, a referential classification of the Bantu languages. 2009-06-04. (ang.).
- ↑ M. Paul Lewis , Gary F. Simons , Charles D. Fennig (red.), S, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 18, Dallas: SIL International, 2015 [dostęp 2015-07-30] (ang.).
- ↑ Malcolm Guthrie: The classification of the Bantu languages. Oxford Univerrsity Press, 1948. [dostęp 2015-08-01]. (ang.).
- ↑ Malcolm Guthrie: Comparative Bantu: an introduction to the comparative linguistics and prehistory of the Bantu languages. Gregg Press, 1967-71. (ang.).
- ↑ Jouni Maho: A Classification of the Bantu Languages: An Update of Guthrie's Referential System. W: Derek Nurse, Gérard Philippson: The Bantu Languages. Routledge, 2009, s. 639–651. ISBN 978-1-135-79683-9. [dostęp 2015-08-01]. (ang.).
- ↑ Jouni Maho. The Bantu area: (towards clearing up) a mess. „Africa & Asia”, s. 40–49, 2001. 1. ISSN 1650-2019. (ang.).
- ↑ About the Ethnologue. W: Lewis, M. Paul, Gary F. Simons, and Charles D. Fennig: Ethnologue: Languages of the World, Eighteenth edition. Dallas, Texas: SIL International, 2015. [dostęp 2015-07-30]. (ang.).