Jacek Malczewski – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Jacek Malczewski (ok. 1925) | |
Data i miejsce urodzenia | 14 lipca 1854 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 8 października 1929 |
Narodowość | |
Język | |
Alma Mater | |
Dziedzina sztuki | |
Epoka | |
Ważne dzieła | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() |
Jacek Malczewski (ur. 14 lipca 1854 w Radomiu, zm. 8 października 1929 w Krakowie) – polski malarz, jeden z głównych przedstawicieli symbolizmu przełomu XIX i XX wieku.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/House_of_Jacek_Malczewski_%28Polish_painter%29%2C_29_Ksi%C4%99cia_J%C3%B3zefa_street%2C_Zwierzyniec%2C_Krak%C3%B3w%2C_Polska.jpg/220px-House_of_Jacek_Malczewski_%28Polish_painter%29%2C_29_Ksi%C4%99cia_J%C3%B3zefa_street%2C_Zwierzyniec%2C_Krak%C3%B3w%2C_Polska.jpg)
Jacek Malczewski urodził się w Radomiu[1], w zubożałej rodzinie szlacheckiej herbu Tarnawa[2]. Ród Malczewskich z Malczewa wydał także sławnego niegdyś poetę Antoniego Malczewskiego (ta gałąź rodziny samowolnie zmieniła herb Tarnawa na Abdank)[3]. Jego ciotką była mistyczka Wanda Malczewska[4]. Z rodziny pochodził także generał Wojska Polskiego i minister spraw wojskowych z czasów przewrotu majowego Juliusz Tadeusz Tarnawa-Malczewski[5]. Jacek po kądzieli spokrewniony był z Teodorem Korwin-Szymanowskim (ojciec Teodora i dziad Jacka byli rodzeństwem)[6], z Jadwigą Łuszczewską[7], Karolem Szymanowskim[8] i Jarosławem Iwaszkiewiczem[9].
Do trzynastego roku życia wychowywał się pod okiem rodziców, Juliana i Marii z Korwin-Szymanowskich[10]. Ojciec był generalnym sekretarzem Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego guberni radomskiej[10], matka – córką byłego oficera wojsk napoleońskich Aleksandra Szymanowskiego[11]. W 1867 rodzice wysłali Jacka do majątku wuja Feliksa Karczewskiego w Wielgiem, gdzie jego opiekunem i nauczycielem był Adolf Dygasiński[12][13]. Cztery lata później 17-letni Malczewski przeprowadził się do Krakowa, gdzie uczył się w gimnazjum św. Jacka[14].
W 1872 Malczewski rozpoczął edukację artystyczną, szkoląc się pod okiem Leona Piccarda[15]. Został też wolnym słuchaczem w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych[16], a następnie (na prośbę własnego ojca, ale też Jana Matejki, który cenił wczesne rysunki Malczewskiego) opuścił gimnazjum i zaczął studiować w SSP[17][18]. W 1873 rozpoczął studia w SSP, gdzie jego nauczycielami byli Władysław Łuszczkiewicz i Feliks Szynalewski[15].
Malczewski nie chciał jednak pozostać w SSP. Jeszcze w 1872 informował ojca o projekcie wyjazdu do Paryża[18]. W październiku 1875, wbrew woli zarówno ojca, jak i Matejki, wyjechał na dalsze, ośmiomiesięczne studia do Paryża[19]. W latach 1876–1877 studiował w pracowni Henri Ernesta Lehmanna w paryskiej École des Beaux-Arts, zwiedzał też Académie Suisse[15]. Do pracowni Matejki powrócił na prośbę ojca jesienią 1877[18], w 1879 ukończył kurs kompozycji w klasie mistrzowskiej Matejki[15]. W 1880 udał się wraz z Marcelim Czartoryskim w podróż do północnych Włoch[20]. W 1884 trafił do pałacu w Rozdole Karola Lanckorońskiego i wziął udział w zorganizowanej przez niego wyprawie archeologicznej do Azji Mniejszej. Z Karolem Lanckorońskim połączyła Malczewskiego wieloletnia przyjaźń[21]. W 1883 Malczewski namalował swój pierwszy istotny obraz, Śmierć Ellenai, który był utrzymany w naturalistycznej, drobiazgowej estetyce i bardzo spodobał się Matejce[22].
W 1884 zmarł Julian Malczewski[23], a jego syn utrwalił pogrzeb za pomocą realistycznych szkiców[24]. W 1885 wyjechał do Monachium, gdzie zetknął się z osobą Józefa Brandta[2]. W latach 80. i na początku lat 90., częściowo pod wpływem sztuki Artura Grottgera, namalował serię naturalistycznych obrazów o życiu codziennym powstańców narodowych, zesłanych na Syberię. Obrazy takie jak Niedziela w kopalni (1882), Na etapie (1883), Sybiracy (1891), Wigilia na Syberii (1892) wyróżniał kontemplacyjny charakter: sceny odpoczynku podczas marszów, modlitwy, czuwanie przy zmarłych sybirakach[15].
Przełomem w jego karierze okazały się obrazy Melancholia (1890–1894) i Błędne koło (1895–1897), uznawane za manifesty symbolizmu w malarstwie polskim. Melancholia stanowiła zbiorowy portret Polaków pogrążonych w celebracji cierpienia i apatii, w różnym wieku, odmiennych klas społecznych; tragizm obrazu podawała w wątpliwość jedynie tajemnicza postać w czerni, symbolizująca zapewne bardziej świetlaną przyszłość niż zabory[15]. Podobnie aluzyjna była treść Błędnego koła, w którym krąg postaci zatraca się w żywiołowym, spontanicznym tańcu[15]. Melancholia i Błędne koło zainspirowały Stanisława Wyspiańskiego przy tworzeniu dramatu symbolicznego Wesele (1901)[25].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Jacek_Malczewski_%28XIX_wiek%29.jpg/220px-Jacek_Malczewski_%28XIX_wiek%29.jpg)
W 1896 objął funkcję wykładowcy w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Był jednym z członków założycieli elitarnego Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka” (1897)[15]. Zasłużył się także jako nauczyciel malarstwa na Wyższych Kursach dla Kobiet im. A. Baranieckiego (1899–1911), wspierając kobiety, które nie miały wówczas prawa studiować w ASP[15]. Malczewski prowadził wykłady malarskie jeszcze w dwóch szkołach żeńskich – w Szkole Artystycznej dla Kobiet Teofili Certowicz (od 1897 roku)[26] i w Szkole Sztuk Pięknych dla Kobiet prowadzonej przez Marię Niedzielską[27]. W międzyczasie przeżył kolejną osobistą tragedię: śmierć matki w 1898[28]. W następstwie rodzinnej tragedii namalował serię obrazów Thanatos (1898–1899), w których uwidaczniał się stale powracający motyw w twórczości artysty: obsesja na punkcie śmierci[15]. Dodatkowo w 1900 Malczewski popadł w konflikt z rektorem ASP Julianem Fałatem, którego służalczość wobec władz zaborczych oraz forsowanie przestarzałego programu nauczania zraziły Malczewskiego do uczelni[29]. Opuściwszy na 10 lat ASP, Malczewski w międzyczasie organizował wiele wystaw swoich prac; w 1903 po raz pierwszy odbyła się indywidualna wystawa twórczości Malczewskiego w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie i Lwowie, a także w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie[15].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Jacek_Malczewski_self-portrait_1925.jpg/220px-Jacek_Malczewski_self-portrait_1925.jpg)
W 1908 nadano mu tytuł profesora[30]. W 1909 otrzymał Nagrodę Akademii Umiejętności z fundacji Probusa Barczewskiego za obraz (tryptyk) Grosz czynszowy[31]. Gdy w 1910 rektorem ASP został Teodor Axentowicz, Malczewski powrócił na stanowisko profesora, a w 1912 objął stanowisko rektora[15]. Funkcję tę pełnił do wybuchu I wojny światowej, kiedy uciekł na dwa lata z Krakowa w obawie przed frontem wschodnim. Początek wojny spędził w Wiedniu, starając się dowieść swojej lojalności przed władzami austro-węgierskimi[32]. Do Krakowa powrócił w 1916[15].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Malczewski-Skalka.jpg/220px-Malczewski-Skalka.jpg)
W 1921 ustąpił z funkcji profesora ASP. Jubileusz 70-lecia życia i 50-lecia pracy malarskiej obchodził, organizując wystawy swoich obrazów w Krakowie, Lwowie, Warszawie i Poznaniu[15]. W latach 1923–1926 mieszkał w XIX-wiecznym dworze w Lusławicach, założył tam szkółkę malarską dla utalentowanych dzieci wiejskich. W 1923 namalował tryptyk „Mój pogrzeb”. Na początku lat 20. był prezesem honorowym Związku Polskich Artystów Plastyków w Krakowie[33]. W 1927 otrzymał nagrodę artystyczną miasta Warszawy, w październiku 1928 został wybrany członkiem czeskiej Akademii Nauki i Sztuki[34], a w 1929 uhonorowany został Wielkim Złotym Medalem na Wystawie Krajowej w Poznaniu[35]. Pod koniec życia artysta stracił wzrok. Zmarł 8 października 1929. Przed śmiercią zażyczył sobie, żeby go pochowano na Cmentarzu Salwatorskim w Krakowie, lecz zgodnie z wolą przedstawicieli ASP i Towarzystwa Sztuk Pięknych spoczął w Krypcie Zasłużonych na Skałce[36].
Życie prywatne
[edytuj | edytuj kod]W 1887 ożenił się z córką krakowskiego aptekarza Marią Gralewską. Z tego związku na świat przyszły dzieci: w 1888 córka Julia, a 24 października 1892 syn Rafał (później także malarz). W 1900 poznał Marię Kingę Balową, również w związku małżeńskim, z którą zdradzał swoją żonę przez 13 lat; Balowa była dlań muzą, której wizerunek utrwalił na wielu płótnach[37]. Gralewska, dowiedziawszy się o zdradzie ze strony Malczewskiego, nie mogła wybaczyć mężowi cudzołóstwa[37].
Podczas pobytu w Krakowie kilka razy zmieniał miejsce zamieszkania i pracy artystycznej. W czasie nauki w gimnazjum początkowo mieszkał w internacie Adolfa Dygasińskiego przy ul. Floriańskiej. W 1873 roku przeniósł się do samodzielnie zajmowanego pokoju u prof. Izydora Kopernickiego przy ul. Sławkowskiej26[38].
Malował w wynajętych pracowniach: przy ul. Lubicz, w dworku Dettloffów na Czerwonym Prądniku przy ul. Wileńskiej 5 , przy ulicy Łobzowskiej. Przed ślubem, w 1887 roku zajmował mieszkanie przy ul. Brackiej 10. Po ślubie zamieszkał z żoną u teścia Fortunata Gralewskiego przy ul. Szczepańskiej 1, potem przy ul. Batorego 20, gdzie artysta miał także pracownię. W latach 1899–1911 mieszkał i pracował w willi „Pod Matką Boską” przy ul. Księcia Józefa 29 (według informacji na tablicy pamiątkowej na willi artysta mieszkał tam w latach 1899-1914, według Bednarskiego są to błędne informacje)[38]. Malczewscy przeprowadzili się na krótko na ul. Karmelicką 29, po czym w 1911 roku przenieśli się na ul. Krupniczą 8 do domu barona Jana Franciszka Konopki[38]. Od października 1926 Malczewski mieszkał w domu architekta Tadeusza Glińskiego przy ul. Anczyca 7, gdzie zmarł[38].
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Fotopolska_436391%282%29.jpg/240px-Fotopolska_436391%282%29.jpg)
Radom
- W Radomiu jest ulica Malczewskiego.
- Na ścianie kamienicy przy ul. Malczewskiego 8 znajduje się tablica upamiętniająca artystę[39].
- Na skwerze u zbiegu ulic Malczewskiego i Struga, na skwerze przed Resursą Obywatelską w 1985 roku wystawiono pomnik malarza autorstwa prof. Stanisława Radwańskiego. Figura Malczewskiego jest odlana z brązu, artysta w ręku trzyma paletę i pędzel[39].
- W 1925 roku Rada Miejska Radomia zdecydowała o ufundowaniu stypendium naukowego jego imienia[39].
- Jest patronem muzeum prezentującego dobra kultury polskiej w zakresie archeologii, historii, literatury, przyrody i sztuki (Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu).
- W ramach budżetu obywatelskiego w Radomiu powstaje szlak murali przedstawiających wielkoformatowe obrazy Jacka Malczewskiego.
Obecnie jest 5 takich murali[40][41][42]:
1. „Zatruta studnia z chimerą” widnieje na ścianie budynku Wydziału Sztuki Uniwersytetu Radomskiego im. Kazimierza Pułaskiego, przy ul. Malczewskiego 22;
2. „Kobieta z faunem” zdobi ścianę VII Liceum Ogólnokształcącego im. K.K. Baczyńskiego, przy ul. Warszawskiej 12;
3. „Pytia” znajduje się na ścianie budynku Wydziału Transportu, Elektrotechniki i Informatyki Uniwersytetu Radomskiego im. Kazimierza Pułaskiego przy ul. Malczewskiego 29;
4. „Zatruta studnia I” na ścianie wyremontowanej kamienicy przy ulicy Niedziałkowskiego 16;
5. „Autoportret z muzą” zdobi kamienicę przy ul. 25 Czerwca.
Autorem prac jest Łukasz Rudecki[40].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/UlicaKrupnicza8-TablicaUpami%C4%99tniaj%C4%85caJackaMalczewskiego-POL%2C_Krak%C3%B3w.jpg/240px-UlicaKrupnicza8-TablicaUpami%C4%99tniaj%C4%85caJackaMalczewskiego-POL%2C_Krak%C3%B3w.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Krak%C3%B3w_ul._Ksi%C4%99cia_J%C3%B3zefa_Poniatowskiego_29_tablica.jpg/240px-Krak%C3%B3w_ul._Ksi%C4%99cia_J%C3%B3zefa_Poniatowskiego_29_tablica.jpg)
Kraków
- W Krakowie jest ulica Malczewskiego w dzielnicy VII Zwierzyniec[26].
- Na elewacji willi „Pod Matką Boską” przy ul. Księcia Józefa 29 znajduje się tablica pamiątkowa poświęcona malarzowi[43]. Tablica została wmurowana w 1996 roku. Autorem jest Mariusz Wasilewski[26]
- Tablica pamiątkowa znajduje się także na kamienicy przy ul. Krupniczej 8[26].
Inne
- W Gdańsku, na Placyku Rekreacyjnym im. Jacka Malczewskiego u zbiegu ulic Malczewskiego i Kościelnej w 2014 roku odsłonięto pomnik-popiersie malarza, odlany z brązu, na postumencie z jasnego granitu. Autorem projektu jest Tomasz Radziewicz[44].
- W centrum wsi Wielgie w gminie Ciepielow znajduje się skwerek poświęcony twórczości Jacka Malczewskiego. Jest tu pomnik-popiersie artysty z tablicą informującą o życiu i twórczości malarza, w tle galeria reprodukcji obrazów malarza[45].
- W 2003 r. Narodowy Bank Polski wydał upamiętniającą Jacka Malczewskiego srebrną monetę kolekcjonerską o nominale 20 złotych oraz towarzyszącą jej monetę okolicznościową ze stopu nordic gold o nominale 2 złotych. Obie monety są częścią serii „Polscy Malarze XIX/XX wieku”[46].
Wywód genealogiczny
[edytuj | edytuj kod]4. Stanisław Malczewski (1798–1848) | ||||||
2. Julian Malczewski (1820–1883) | ||||||
5. Maria Julia Żurawska (zm. 1835) | ||||||
1. Jacek Malczewski (1854–1929) | ||||||
6. Aleksander Korwin-Szymanowski | ||||||
3. Maria Korwin-Szymanowska (zm. 1898) | ||||||
7. Bronisława | ||||||
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Jacek Malczewski stworzył liczne szkice i rysunki oraz około 2000 obrazów, z których współcześnie się zachowało 1200[47]. Znaczna kolekcja dzieł malarza (68 obrazów i szkiców oraz 18 rysunków i akwarel)[48], obejmująca wszystkie okresy jego twórczości, znajduje się w Galerii Sztuki we Lwowie[49].
- Z tym tematem związana jest kategoria:
Obrazy
[edytuj | edytuj kod]Dariusz Markowski określał Malczewskiego „najwybitniejszym przedstawicielem polskiego symbolizmu”[50]. Obrazy Malczewskiego uwypuklają urodę rodzimego krajobrazu, szczególnie folkloru. Jego twórczość jest utrzymana w poetyce symbolizmu, zabarwionej tematyką patriotyczną. Malczewski uprawiał jednak także poetykę realistyczną, szczególnie w obrazach o zesłaniu Polaków na Syberię. Nawiązywał w swych kompozycjach do literatury (Śmierć Ellenai) i tematyki biblijnej (Chrystus przed Piłatem). Był też realizatorem licznych portretów, pejzażystą, twórcą autoportretów. Styl Malczewskiego mieści w sobie szereg kontrastów – „liryzmu brutalności, linearyzmu i malarskości, wyrafinowania i wulgarności”[51].
Twórczość Malczewskiego koncentrowała się wokół kilku serii tematycznych, razem współistniejących i wzajemnie ze sobą splatanych. Artysta powracał do tych samych motywów ujmując je od nowa, analizując odmienne aspekty tych samych treści[52]. W latach 70., podczas pobytu artysty w Paryżu, powstała koncepcja obrazów o tematyczne patriotyczno-martyrologicznej, inspirowana poematem Anhelli Juliusza Słowackiego[53]. Mistycyzm i mesjanizm pojawiający się w poemacie Słowackiego, można odnaleźć bezpośrednio w Śmierci Ellenai. Motyw powróci w przyszłości w odmiennym układzie kompozycyjnym i ujęciu w czterech seriach obrazów powstałych w latach 1906-1908, o tym samym wspólnym tytule[53].
Istotną rolę w twórczości Malczewskiego odgrywał także pejzaż. W drugiej połowie XIX wieku, malarstwo pejzażowe w Polsce zaczęło się rozwijać, a tym samym dystansować historyzm wychodzący z twórczości Jana Matejki. Malczewski jako uczeń Matejki był jednym z pierwszych artystów, który ośmielił się na przeciwstawienie z własną wizją historii i docenieniem pejzażu, który pojawia się w jego malarstwie stosunkowo rzadko. Najczęściej pełni rolę tła dla scen figuralnych, potęguje nastrój miejsca lub stanowi o symboliczności sceny[54].
Jego postacie, zwłaszcza kobiece, są niczym wykute w marmurze posągi, a płaszczyzny ludzkiego ciała buduje z jasnym ujęciem konstrukcji[52]. Według Stanisława Witkiewicza: „Jak nikt inny z polskich malarzy i jak w ogóle rzadko kto potrafi. To niesłychane opanowanie przedmiotu, ta ścisła proporcjonalność płaszczyzn, położonych szerokim pędzlem, bez wahań i poprawek, przypomina najświetniejszych mistrzów dawnej sztuki”[52].
Mieczysław Porębski pisał o twórczości Malczewskiego:
Świat jego wyobraźni to świat dynamicznie rozumianych zgniłotęczowych kolorów i pełnych witalności kształtów, świat szerokich, rozświetlonych słońcem, syntetycznie zobaczonych pejzaży i pojawiających się w tych pejzażach czy na ich tle, tuż przed widzem, przedziwnie wyposażonych i przystrojonych, realnych, fantastycznych i alegorycznych postaci[55].
- Jesienią, 1890, Muzeum Narodowe w Krakowie
- Malarczyk, 1890, Muzeum Narodowe w Krakowie
- Śmierć na etapie, 1891
- Melancholia, 1890-1894, Muzeum Narodowe w Poznaniu
- Krajobraz znad Wisły, 1894, Muzeum Narodowe w Krakowie
- Błędne koło, 1895–1897, Muzeum Narodowe w Poznaniu
- Don Kichot i Sancho Pansa, 1895–1900, Muzeum Narodowe w Krakowie
- Meduza, 1900, Lwowska Galeria Sztuki
- Portret Feliksa Jasieńskiego (II), 1903, Muzeum Narodowe w Krakowie
- Katedra w Pizie, 1906, Muzeum Narodowe w Krakowie
- Zatruta studnia IV, 1906, Muzeum Narodowe w Poznaniu
- Autoportret w jakuckiej czapce, 1907, Muzeum Narodowe w Poznaniu
- Bachantka, 1907, Lwowska Galeria Sztuki
- Rzeczywistość, 1908
- Ellenai, 1910, Muzeum Narodowe w Krakowie
- Polonia I, 1914
- Śmierć I, 1917, Muzeum Sztuki w Łodzi
Spuścizna
[edytuj | edytuj kod]Poeta Jacek Kaczmarski interpretował twórczość Malczewskiego jako wyrażenie potrzeby stworzenia wewnętrznego wyimaginowanego świata, który będzie trwał i do którego może uciec pokonany człowiek. Motywy te stały się inspiracją do powstania jego utworu „Powrót z Syberii”. Inny utwór Kaczmarskiego, „Wigilia na Syberii”, jest inspirowany konkretnym obrazem Malczewskiego o tym tytule[56]. Piosenka „Zatruta studnia” nawiązuje do cyklu obrazów pod tym tytułem, najbardziej odpowiadając obrazowi z numerem piątym[57]. Na płycie Muzeum znajduje się jeszcze jeden utwór inspirowany obrazem Malczewskiego – „Zesłanie studentów”[58].
Malarstwo Malczewskiego wywarło też fundamentalny wpływ na twórczość filmową Andrzeja Wajdy. Wąs postaci odgrywanej przez Marka Walczewskiego w Weselu (1972) podkręcono, aby aktor sprawiał złudzenie podobieństwa do postaci z Autoportretu w zbroi. Liczne podobieństwa do twórczości Malczewskiego pojawiają się też w Brzezinie (1970), gdzie wykrywano podobieństwo kadrów do takich obrazów, jak Śmierć (1902), Autoportret z Thanatosem (1919) oraz – przede wszystkim – cykl Zatruta studnia[59].
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (30 kwietnia 1927)[60][61][62]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (13 lipca 1921)[63][64]
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Ulica Jacka Malczewskiego w Radomiu
- Pomnik Jacka Malczewskiego w Radomiu
- Dom Jacka Malczewskiego w Radomiu
- Maria Bal (muza)
- Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Witz 1970 ↓, s. 260.
- ↑ a b Mieczysław Paszkiewicz , Jacek Malczewski w Azji Mniejszej i w Rozdole, Biblioteka Polska, 1972, s. 9, ISBN 978-0-902763-08-1 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ Stanisław Szenic , Cmentarz Powązkowski 1790-1850: zmarli i ich rodziny, Państ. Instytut Wydawniczy, 1979, s. 188, ISBN 978-83-06-00281-2 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ Iwona L. Konieczna , Wanda Malczewska – mistyczka, która przepowiedziała Cud nad Wisłą [online], dzieje.pl, 26 września 2019 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ Andrzej Garlicki , Przewrót majowy, Czytelnik, 1987, s. 217, ISBN 978-83-07-01598-9 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ Stanisław Szenic , Cmentarz Powązkowski 1790-1850: zmarli i ich rodziny, Państ. Instytut Wydawniczy, 1979, s. 67, ISBN 978-83-06-00281-2 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ Jacek Malczewski. Oryginał o błękitnych oczach [online], Onet Kultura, 21 lutego 2022 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ Alistair Wightman , Karol Szymanowski: His Life and Work, Routledge, 5 lipca 2017, s. 408, ISBN 978-1-351-56137-2 [dostęp 2023-08-08] (ang.).
- ↑ Jacek Malczewski. Życie przedstawione w autoportrecie [online], polskieradio.pl, 15 lipca 2023 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ a b Dariusz Markowski , Zagadnienia technologii i techniki malarstwa Jacka Malczewskiego, Wyd. Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2002, s. 9, ISBN 978-83-231-1416-1 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ Stanisław Szenic , Cmentarz Powązkowski 1790-1850: zmarli i ich rodziny, Państ. Instytut Wydawniczy, 1979, s. 67, ISBN 978-83-06-00281-2 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ Adam Heydel , Jacek Malczewski: człowiek i artysta, Wyd. Literacko-Naukowe, 1933, s. 13 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ Danuta Brzozowska , Adolf Dygasiński, Wiedza Powszechna, 1957, s. 41 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ Tadeusz Zygmunt Bednarski , Krakowskim szlakiem Jacka Malczewskiego, Wyd. i Druk. „Secesja”, 1999, s. 18, ISBN 978-83-87345-21-1 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n Irena Kossowska , Jacek Malczewski | Życie i twórczość | Artysta [online], Culture.pl, październik 2002 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ Dariusz Markowski , Zagadnienia technologii i techniki malarstwa Jacka Malczewskiego, Wyd. Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2002, s. 9, ISBN 978-83-231-1416-1 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ Jadwiga Stępieniowa , Krajobraz z tęczą, Książka i Wiedza, 1976, s. 169 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ a b c Małgorzata Sobieraj , Jak dwa zwierciadła..., „Konteksty” (02–03), 2011, s. 244, ISSN 1230-6142 [dostęp 2023-08-08] .
- ↑ Katarzyna Jarmuł (red.), Grafika i rysunek polski 1800-1945: katalog zbiorów Muzeum Śląskiego w Katowicach, Muzeum Śląskie, 2006, s. 113, ISBN 978-83-60353-00-4 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ Teresa Grzybkowska , Świat obrazów Jacka Malczewskiego, Wyd. Aleksandra i Marek Dochnal, 1996, s. 10, ISBN 978-83-903982-5-9 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ Joanna Winiewicz-Wolska , Malczewski w podróży [online], „Tygodnik Powszechny”, 14 grudnia 2020 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ Leszek Lubicki , Jacek Malczewski „Śmierć Ellenai” [online], Niezła Sztuka, 30 sierpnia 2015 [dostęp 2023-08-23] (pol.).
- ↑ Kronika. Zmarli. „Gazeta Lwowska”, s. 4, nr 11 z 14 stycznia 1884.
- ↑ Katarzyna Nowakowska-Sito , Między Wawelem a Akropolem: antyk i mit w sztuce polskiej przełomu XIX i XX wieku, Wyd. Historia pro Futuro, 1996, s. 42, ISBN 978-83-85408-54-3 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ Jan Zygmunt Jakubowski , Stanisław Wyspiański, Państwowe Zakłady Wyd. Szkolnych, 1961, s. 319 [dostęp 2023-08-23] (pol.).
- ↑ a b c d Encyklopedia Krakowa. T. 1. Kraków: Wydawnictwo Biblioteka Kraków i Muzeum Krakowa, 2023, s. 930-931, ISBN 978-83-66334-91-5ISBN 978-83-66253-47-6.
- ↑ Tadeusz Bednarski , Krakowskim szlakiem Jacka Malczewskiego, Kraków: Wydawnictwo „Secesja”, 1999, s. 48, ISBN 83-87345-21-0 ..
- ↑ Adam Heydel , Jacek Malczewski: człowiek i artysta, Wyd. Literacko-Naukowe, 1933, s. 144 [dostęp 2023-08-23] (pol.).
- ↑ Tadeusz Zygmunt Bednarski , Krakowskim szlakiem Jacka Malczewskiego, Wyd. i Druk. "Secesja", 1999, s. 49, ISBN 978-83-87345-21-1 [dostęp 2023-08-23] (pol.).
- ↑ Odznaczenia jubileuszowe. „Kurjer Lwowski”. Nr 561, s. 2, 1 grudnia 1908.
- ↑ Tegoroczni laureaci Akademii Umiejętności. „Nowości Illustrowane”. Nr 23, s. 7, 5 czerwca 1909.
- ↑ Dorota Kudelska , Malczewski i Wiedeń – nowe ustalenia, „Roczniki Humanistyczne”, 65 (4), 2017, s. 62, DOI: 10.18290/rh.2017.65.4-3, ISSN 2544-5200 [dostęp 2023-08-23] (pol.).
- ↑ Związek polskich artystów plastyków w Krakowie. „Nowości Illustrowane”. Nr 8, s. 3, 24 lutego 1923.
- ↑ Kronika zagraniczna. „Gazeta Lwowska”, s. 4, nr 249 z 28 października 1928.
- ↑ Igor Homyn , Jacek Malczewski: malarstwo. Ze zbiorów Lwowskiej Galerii Obrazów. Katalog wystawy, Muzeum Śląskie, 1996, s. 1885, ISBN 978-83-85039-31-0 [dostęp 2023-08-23] (pol.).
- ↑ Iwona Budziak , Panteon na Skałce [online], idziemy.pl, 2022 [dostęp 2023-08-23] (pol.).
- ↑ a b Maria Mażewska , Wielkie zauroczenie. Jacek Malczewski i Maria Balowa [online], Niezła sztuka, 18 marca 2020 [dostęp 2023-08-08] (pol.).
- ↑ a b c d Tadeusz Bednarski , Krakowskim szlakiem Jacka Malczewskiego, Kraków: Wydawnictwo „Secesja”, 1999, s. 94-103, ISBN 83-87345-21-0 ..
- ↑ a b c Spacerkiem po mieście: Pomnik Jacka Malczewskiego i tablica. cozadzien.pl. [dostęp 2024-03-19].
- ↑ a b "Zatruta studnia I", czyli kolejny mural w Radomiu już gotowy. Tym razem można go oglądać przy Niedziałkowskiego.. radom.naszemiasto.pl. [dostęp 2024-03-19].
- ↑ „Pytia” – kolejny mural na szlaku dzieł Jacka Malczewskiego. dzieje.pl. [dostęp 2024-03-19].
- ↑ Autoportret z muzą” Jacka Malczewskiego ozdobi kamienicę przy ul 25 Czerwca. mojradom.pl. [dostęp 2024-03-19].
- ↑ Encyklopedia Krakowa. T. 1. Kraków: Wydawnictwo Biblioteka Kraków i Muzeum Krakowa, 2023, s. 832-833, ISBN 978-83-66334-91-5ISBN 978-83-66253-47-6.
- ↑ Pomnik "Popiersie Jacka Malczewskiego". gzdiz.gda.pl. [dostęp 2024-03-19].
- ↑ Wielgie pamięta o Jacku Malczewskim. Jest pomnik artysty i wystawa obrazów. echodnia.eu. [dostęp 2024-03-19].
- ↑ Polscy malarze XIX/XX w.: Jacek Malczewski (1854-1929). nbp.pl. [dostęp 2024-05-17]. (pol.).
- ↑ „Jacek Malczewski romantyczny”. Nowa wystawa w Muzeum Narodowym w Krakowie. gazetakrakowska.pl, 17 lutego 2022. [dostęp 2022-11-29].
- ↑ Jolanta Gumula , Jacek Malczewski – zbiory Lwowskiej Galerii Sztuki [online], Art Info, 2003 [dostęp 2023-08-23] .
- ↑ Jacek Malczewski , Jacek Malczewski w zbiorach Lwowskiej Galerii Sztuki, Państwowa Galeria Sztuki, 2002, s. 9, ISBN 978-83-88210-36-5 [dostęp 2023-08-23] (pol.).
- ↑ Dariusz Markowski , Zagadnienia technologii i techniki malarstwa Jacka Malczewskiego, Wyd. Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2002, s. 54, ISBN 978-83-231-1416-1 [dostęp 2023-08-23] (pol.).
- ↑ Jacek Malczewski » Niezła sztuka [online], Niezła sztuka [dostęp 2023-08-23] (pol.).
- ↑ a b c Jan Bołoz Antoniewicz , Katalog wystawy stu dzieł Jacka Malczewskiego, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie, 1903, s. 5-8 .
- ↑ a b Jacek Malczewski [online], www.culture.pl [dostęp 2023-12-22] .
- ↑ Dorota Kudelska , Malczewski i pejzaż. Uwagi przy lekturze korespondencji malarza, „Roczniki Humanistyczne”, tom XXXIII, zeszyt 4, 1985, s.73-89 .
- ↑ Mieczysław Porębski , Dzieje sztuki w zarysie: Wiek XIX i XX, Arkady, 1976, s. 211, ISBN 978-83-213-3469-1 [dostęp 2023-08-23] (pol.).
- ↑ Jacek Kaczmarski , Jolanta Piątek , Za dużo czerwonego, cz. III, „Odra”, 2 (483), 2002 (pol.).
- ↑ Małgorzata Lisecka , Kolor w ekfrazach Jacka Kaczmarskiego, „Litteraria Copernicana”, 2 (10 – Kolor w literaturze), 2012, s. 60–67 (pol.).
- ↑ Zesłanie studentów [online], kaczmarski.art.pl (pol.).
- ↑ Bartosz Staszczyszyn , Malarskie cytaty w kinie Andrzeja Wajdy [online], Culture.pl, 24 września 2019 [dostęp 2023-08-23] (pol.).
- ↑ M.P. z 1927 r. nr 100, poz. 244 „za wybitną twórczość na polu sztuki”.
- ↑ Odznaczenia. „Gazeta Lwowska”, s. 1, nr 103 z 6 maja 1927.
- ↑ Odznaczenie Jacka Malczewskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 2, nr 163 z 20 lipca 1927.
- ↑ Część urzędowa. „Gazeta Lwowska”, s. 2, nr 157 z 19 lipca 1921.
- ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 14, 26. „za zasługi, położone dla Rzeczypospolitej Polskiej na polu malarstwa” – jako jeden z pierwszych 15 osób odznaczonych Orderem „Odrodzenia Polski”.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- A. Heydel, Jacek Malczewski. Człowiek i artysta, Kraków 1933.
- A. Jakimowicz, Jacek Malczewski i jego epoka, Warszawa 1970.
- K. Wyka, Thanatos i Polska, czyli o Jacku Malczewskim, Kraków 1971.
- A. Jakimowicz, Jacek Malczewski, Warszawa 1974.
- A. Ławniczakowa, Jacek Malczewski, Warszawa 1976.
- S. Krzysztofowicz-Kozakowska, Jacek Malczewski, Wrocław 2005.
- Muzyka w obrazach Jacka Malczewskiego, red. T. Grzybkowska, Warszawa 2005.
- J. Puciata-Pawłowska, Jacek Malczewski, Warszawa 2005.
- D. Kudelska, Dukt Pisma i pędzla. Biografia intelektualna Jacka Malczewskiego, Lublin 2008.
- Ignacy Witz, Polscy malarze, polskie obrazy, Warszawa: Nasza Księgarnia, 1970 .
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Cykl syberyjski w malarstwie Jacka Malczewskiego
- Obrazy Jacka Malczewskiego
- O wystawie dzieł Jacka Malczewskiego w Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie. pgs.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-11-26)]. (dostępne w archiwum stron www)
- Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu
- Dzieła Jacka Malczewskiego w serwisie Wolne Lektury
- Materiały dotyczące Jacka Malczewskiego w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000109098567
- VIAF: 64813078
- ULAN: 500030418
- LCCN: n50042225
- GND: 119246449
- LIBRIS: rp36cjs91t01p71
- BnF: 11994387d
- SUDOC: 028025342
- NKC: ola2002112130
- BNE: XX1664233
- NTA: 07071925X
- Open Library: OL6991653A
- PLWABN: 9810537915205606
- NUKAT: n95005380
- J9U: 987007274122505171
- LNB: 000119211
- CONOR: 198237027
- KRNLK: KAC202249722
- LIH: LNB:V*138909;=BQ