Jan Knothe – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Grób Jana i Janiny Knothe na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie | |
Data i miejsce urodzenia | 18 lutego 1912 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 19 grudnia 1977 |
Alma mater | Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej |
Uczelnia | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() |
Jan Knothe (ur. 18 lutego[1] 1912 w Winnicy, zm. 19 grudnia 1977 w Warszawie) – polski architekt, grafik, pisarz, poeta i dyplomata w Syrii i Belgii.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Absolwent Gimnazjum im. Władysława IV w Warszawie. Studiował na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Na stopień podporucznika rezerwy został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1937 i 1817. lokatą w korpusie oficerów piechoty[2].
Brał udział w kampanii wrześniowej 1939. Jako więzień Oflagu IIC (Dobiegniew) uczestniczył w życiu kulturalnym obozu. Stworzył cykl wierszy o Warszawie, opracował wierszowane przekłady Ramajany (zaginione podczas ewakuacji obozu) i Mahabharaty wraz z ilustracjami, napisał poemat „Opowieść o dzielnym żeglarzu Janie z Kolna” oraz ze Stanisławem Michalskim zajmował się tworzeniem drzeworytów, ekslibrisów i znaczków obozowych.
Jako architekt był członkiem Biura Odbudowy Stolicy i współtworzył wiele ważnych projektów powojennej Warszawy:
- Trasę Wschód-Zachód (W-Z) (1946–1949) z Henrykiem Stamatello, Józefem Sigalinem, Stanisławem Jankowskim, Zygmuntem Stępińskim
- Marszałkowską Dzielnicę Mieszkaniową (MDM) (1949–1952) ze Stanisławem Jankowskim, Józefem Sigalinem Zygmuntem Stępińskim
- Gmach Ministerstwa Rolnictwa (1951–1955) z Jerzym Grabowskim, Stanisławem Jankowskim.
Był laureatem prawie wszystkich konkursów z tamtych lat: współautor konkursu na Pomnik-Mauzoleum Zwycięstwa, plac Zwycięstwa, Ministerstwo Przemysłu, Centralę Społem, i PZUW, Dworzec Lotniczy Okęcie (wersja z roku 1947), rekonstrukcję kościoła św. Aleksandra, Powszechny Dom Towarowy, Ministerstwo Rolnictwa.
W środowisku architektów zasłynął przede wszystkim jako doskonały grafik, który potrafił każdy projekt przedstawić w atrakcyjny sposób. Ilustrował m.in. album Sześcioletni Plan Odbudowy Warszawy (Książka i Wiedza 1950). Był też asystentem w Katedrze Rysunku Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, kierowanej przez prof. Zygmunta Kamińskiego. Stworzył własny styl grafiki, łącząc gęste kreskowanie tuszem z rojami kropek.
Zostawił po sobie kilka tysięcy rysunków. Jako grafik zilustrował wiele książek, m.in. tom wierszy Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego (Oficyna Wydawnicza, 1946).
Projektował okładki do: Skąpca Bożego (wyd. Niepokalanowa), dwu tomów Najeźdźców (wyd. Oficyna Księgarska Marszałkowska 34) i Mocarza Jana Dobraczyńskiego (wyd. Niepokalanów), dwukrotnie do Sagi o Jarlu Broniszu Władysława Jana Grabskiego (wyd. Wielkopolska Księgarnia Wydawnicza Poznań i wyd. III Wydawnictwo Pallottinum Poznań) wraz z 50 ilustracjami.
Jest autorem plakatu do filmu dokumentalnego Warszawa z 1952 roku.
Dwukrotnie żonaty. Pierwszą żoną (do 1948) była Ewa z Karpińskich[3] (1910–2001), architektka[4]. Po raz drugi ożenił się z Janiną Marią z Waydelów (1914–1990)[5].
Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera II C 11-4-11)[5].
Publikacje i dzieła niedokończone
[edytuj | edytuj kod]Napisał i zilustrował książki:
- A tu jest Warszawa (Iskry 1956) – o Warszawie (157 ilustracji)
- O Bazyliszku Pafnucym (Nasza Księgarnia 1959) – bajki wierszem (dla dzieci i młodzieży)
- Niedaleko Damaszku (Iskry 1961) – o Syrii
- Sztuka budowania (Nasza Księgarnia 1968, wznowiona nakładem wydawnictwa Karakter w 2015 r.[6]) – o historii architektury (800 ilustracji)
- Z żabiej perspektywy (Nasza Księgarnia 1977, 1985) – o architekturze
Pozostawił niedokończone:
- maszynopis książki Gdybym był Voglem – 430 stron
- brulion książki Czy Kazimierz Wielki miał prawo jazdy – książka o historii dróg
W „Skarpie Warszawskiej” publikował wiersze („Plac Teatralny” - „Łazienki”) oraz przez 30 lat artykuły, felietony i ilustracje związane z Warszawą w „Stolicy”, „Problemach”, „Polsce”.
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Order Sztandaru Pracy II klasy (1952)[7]
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (22 lipca 1949)[8]
- Krzyż Walecznych[9]
Nagrody
[edytuj | edytuj kod]- Państwowa Nagroda Artystyczna I stopnia w dziale architektury (zespołowa) za prace nad Trasą W-Z i Mariensztatem (29 lipca 1950)[10]
- Nagroda Państwowa I stopnia (zespołowa) za projekt i realizację pierwszego zespołu centrum Warszawy - M.D.M. (1952)[11]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Rybka i Stepan 2021 ↓, s. 251, tu ur. 5 lutego 1912.
- ↑ Rybka i Stepan 2021 ↓, s. 251.
- ↑ Ewa Karpińska [online], www.myheritage.pl [dostęp 2024-08-05] .
- ↑ In memoriam - Pamięci Architektów Polskich - Ewa Maria Knothe [online], www.archimemory.pl [dostęp 2024-08-05] .
- ↑ a b Wyszukiwarka cmentarna --- Warszawskie cmentarze [online], www.cmentarzekomunalne.com.pl [dostęp 2024-08-05] .
- ↑ Sztuka budowania [online], www.karakter.pl [dostęp 2022-04-29] .
- ↑ M.P. z 1952 r. nr 70, poz. 1057 „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie budownictwa”.
- ↑ M.P. z 1949 r. nr 94, poz. 1121 „za zasługi położone przy budowie Trasy W-Z”.
- ↑ In memoriam - Pamięci Architektów Polskich - Jan Knothe [online], www.archimemory.pl [dostęp 2024-08-05] .
- ↑ Przyznanie Państwowych Nagród Naukowych i Artystycznych. „Nowa Kultura”. Rok I, Nr 19, s. 2, 6 sierpnia 1950. Warszawa: Związek Literatów Polskich. [dostęp 2024-08-05].
- ↑ Uchwała Prezydium Rządu w sprawie przyznania nagród za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki za rok 1952. „Trybuna Ludu”. Rok V, Nr 203 (1265), s. 7, 23 lipca 1952. Warszawa: KC PZPR. [dostęp 2024-08-05].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Pawel Knothe, dokumenty rodzinne i rękopisy autora.
- Bohdan Garliński: Architektura Polska 1950–1951, Państwowe Wydawnictwa Techniczne, Warszawa 1953.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Wyd. 2 poszerzone. Warszawa: Wydawnictwo Tetragon Sp. z o.o., 2021. ISBN 978-83-66687-09-7.