Jan Samuel Kaulfuss – Wikipedia, wolna encyklopedia
Jan Samuel Kaulfuss (ur. 17 lutego 1780[1], zm. 25 września 1832 w Koszalinie) – polski filolog i pisarz pedagogiczny, członek korespondent Towarzystwa Królewskiego Przyjaciół Nauk w Warszawie w 1829 roku[2].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w roku 1780, jako syn Jana Chrystiana (rektor szkoły w Kargowej, pow. Babimost; późniejszy konsenior generalny w konsystorzu ewangelickim Wielkopolski). Studiował w niemieckim Halle, gdzie w roku 1803 uzyskał stopień doktora filozofii. Począwszy od roku 1804 był profesorem Królewskiego Gimnazjum Poznańskiego im. Marii Magdaleny, gdzie nauczał historii i literatury starożytnej), a przez 9 lat (1815-1824) piastował stanowisko rektora. Dzięki jego staraniom (i pod jego nadzorem) w roku 1813 otwarto pierwszą w Poznaniu szkołę średnią dla dziewcząt. Rok 1824 przyniósł utratę stanowiska dyrektora Gimnazjum Poznańskiego i przeniesienie na identyczną posadę w Szczecinku (Neustettin). Niedługo potem stracił i tę posadę, trafiając ostatecznie do Koszalina (Köslin). Od 5 maja 1805 był członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Nieco później otrzymał członkostwo Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. Zmarł 25 września 1832 (Koszalin).
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Ważniejsze utwory
[edytuj | edytuj kod]- Judicium criticum de H. E. G. Paulo, professore Jenensi, commenatatio philologica in Novum Testamentum, Halle 1803
- Ueber den Geist der polnischen Sprache. Eine Einleitung in die polnische Literär-Geschichte für Deutsche, Halle 1804; wersja polska fragm.: "Nowy Pamiętnik Warszawski" 1805, s. 106-122, 235-245, (odpowiedź na broszurę J. F. Baumanna)
- List 36. w zbiorze: Korespondencja w materiach obraz kraju i narodu polskiego rozjaśniających cz. 1, Warszawa 1807 (wyd. jako dodatek do "Gazety Warszawskiej")
- O edukacji narodowej dla kraju naszego. Projekt złożony Izbie Edukacyjnej 10 sierpnia 1807, wyd.: H. J. Rygier w: Materiały do dziejów oświaty w Polsce, Warszawa 1917; Z. Kukulski w: Źródła do dziejów wychowania i szkolnictwa w Polsce z doby Izby Edukacji Publicznej, Lublin 1931
- Polens Untergang. Ein charakteristisches Gemälde dieser Adels-Nation, Kolonia 1808-1809
- O filologii, czyli nauce starożytności klasycznej, o jej wpływie do kształcenia rozumu i serca, do przysposabiania na dobrego obywatela i urzędnika, nie mniej do szczęśliwości publicznej i prywatnej, "Pamiętnik Warszawski" 1810; wyd. osobne Wrocław 1814
- Wiadomość o Szkole Panieńskiej założonej w Poznaniu, Poznań 1813
- Einige Bitten an die Eltern und Vormünder der jetzigen und künftigen Schüler des Königlichen Gymnasiums zu Posen, brak miejsca wydania 1815
- Warum ist die deutsche Sprache und Literatur, als Hilfsmittel zur Fortbildung der französischen Sprache vorzuziehen, Poznań 1816; wersja polska: Dlaczego język i literatura niemiecka zdolniejszymi są do ukształcenia rozumu i serca niż język i literatura francuska? Rozprawa na popis uczniów Król. Liceum W. Ks. Poznańskiego odbywać się mający, Poznań brak roku wydania
- Die Erziehung für den Statt. Versuch eines Plans zur Einrichtung des Erziehungswesens im Preussischen Staate, Poznań 1817
- Kurze Darstellung der gesammten Einrichtung des Königlichen Gymnasiums zu Posen. Eine Einleitungsschrift zu der öffentlichen Prüfung, Poznań 1817; wersja polska: Wiadomość o urządzeniu Królewskiego Gimnazjum Poznańskiego. Rozprawa na popis uczniów Królewskiego Gimnazjum Poznańskiego w dniach 23, 24, 25 i 26 lipca 1817 odbywać się mający, Poznań 1817
- Uwagi niektóre nad prowadzeniem młodzieży do szkół poznańskich uczęszczającej. Rozprawa, którą na popis uczniów Królewskiego Gimnazjum Poznańskiego, odbywać się mający, zaprasza szan. publiczność etc., Poznań 1818
- Dissertatio de studiss Graecarum et Romanarum litterarum in scholis acrius et rectius exercendis, Sulechów 1819; Poznań 1819 (dodatek do programu szkolnego)
- Cur lingua Graeca juventuti Polonicae inprimis addiscenda ist? Ad solemne examen in Gymnasio Regio Posnaniensi omnes litterarum cultores invitat, Poznań 1821; wersja polska: Dlaczego młodzież polska języka greckiego szczególniej uczyć się powinna?, "Mrówka Poznańska" 1821 t. 4, s. 218-232
- Die Monarchie und Schule (program), Poznań 1822
- Uwagi nad wychowaniem teraźniejszym. Wstęp: Rzut oka na wychowanie i oświecenie w Polsce w dawniejszych czasach, osobiście w XVI w. Rozprawa na popis uczniów Król. Gimnaz. Pozn. w dniach 24, 25, 26, 27 września odbywać się mający, Poznań 1823
- De pucaliaribus aevi nostri vitiis, eorumque remediis, Koszalin 1826
- Wie muss alte Literatur gelehrt werden, wenn sie einen Platz unter den Gymnasial-Lehrgegenständen verdienen soll?, Koszalin 1826, (porównaj poz. 21)
- Die Religion des Herrn in den Gymnasien, Koszalin 1830
- Kurze Nachricht von dem jetzigen Zustand des Kön. Gymn. in Neu-Stettin, Koszalin 1830
- Ueber meine Methode die alte Literatur zu lehren, Koszalin 1830, (porównaj poz. 18)
- De authoribus veteris ad usum gymnasiorum edendis, Koszalin 1831.
Prace edytorskie
[edytuj | edytuj kod]- J. G. Fülleborn: Encyclopaedia philologica. Editionem alteram auctiorem et emendatiorem curavit..., Wrocław 1805, (z przedmową edytora i ułożoną przez niego bibliografią prac Fülleborna).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- T. 5: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1967, s. 98–99.
- Literatura uzupełniająca
- S. Staszic: Raport o projekcie edukacji krajowej, od Kaulfussa podanym (powst. 1807), z rękopisu wyd. Z. Kukulski w: S. Staszic: Pisma pedagogiczne, Lublin 1926, s. 79-80
- (O rozprawie: Dlaczego język i literatura niemiecka zdolniejszymi są do ukształtowania rozumu i serca niż język i literatura francuska?), "Dziennik Wileński" t. 6 (1817), s. 232; "Pamiętnik Warszawski" t. 11 (1818), s. 517-537
- F. M. Sobieszczański: "Encyklopedia powszechna" Orgelbranda, t. 14 (1863)
- A. Małecki: Lechici w świetle historycznej krytyki, Lwów 1897, s. 110-111
- M. Motty: Przechadzki po mieście t. 1-5, Poznań 1888-1891; wyd. 2: t. 1-2, oprac. Z. Grot, Warszawa 1957 "Biblioteka Pamiętnikarzy Polskich i Obcych"
- A. Kraushar: Towarzystwa Warszawskie Przyjaciół Nauk t. 1, Kraków 1900
- M. Szyjkowski: Schiller w Polsce, Kraków 1915, s. 33-34
- A. Wojtkowski: J. S. Kaulfuss, "Kronika Miasta Poznania" 1925 nr 4
- A. Wojtkowski: Z dziejów walki o język w Wielkopolsce, "Minerwa Polska" 1927, s. 324
- Z. Ciechanowska: Twórczość Goethego a romantyzm polski, "Sprawozdanie PAU" 1932 nr 10, s. 15-19
- E. Suchan: Historyczny zarys organizacji szkolnictwa elementarnego w Polsce od Komisji Edukacji Narodowej po dobę obecną, Brześć n/Bugiem 1937, s. 92
- R. Skulski: J. S. Kaulfuss w dziejach nauczania języka polskiego, "Sprawozdanie PAU" 1947 nr 8, s. 338-340 i odb.
- W. Bobkowska: Pruska polityka szkolna na ziemiach polskich w l. 1793-1806, Warszawa 1948, s. 58
- S. Hammer: Historia filologii klasycznej w Polsce, Kraków 1948, s. 13-14
- T. Mikulski: Jerzy Gustaw Fülleborn, zapomniany tłumacz Krasickiego, "Zeszyty Wrocławskie" 1952 nr 1; przedr. w: W kręgu oświeconych, Wrocław 1960
- J. Petr: Kto był autorem rozprawy O pięknościach języka polskiego... z r. 1820?, "Język Polski" 1954 zeszyt 3
- M. Plezia: Pierwsza myśl założenia w Polsce towarzystwa filologicznego, "Eos" rocznik 53 (1963), zeszyt 1
- A. Głowacka: Polski słownik biograficzny t. 12 (1966).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Dzieła Jana Samuela Kaulfussa w bibliotece Polona