Jezioro Południowoaralskie – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Zdjęcie satelitarne | |
Położenie | |
Państwo | |
---|---|
Wysokość lustra | 29 m m n.p.m. |
Morfometria | |
Powierzchnia | Zachodnie Morze Aralskie: 3 500 km² (2005); (zmienny obszar Morza Wschodniego) 42 100 km² (1989) |
Głębokość • średnia • maksymalna |
|
Hydrologia | |
Rzeki zasilające | tylko wody podziemne (wcześniej rzeka Amu-daria) |
Rodzaj jeziora | |
Położenie na mapie Kazachstanu ![]() | |
![]() |
Jezioro Południowoaralskie – jezioro endoreiczne w Kazachstanie oraz Uzbekistanie. Południowa część byłego Jeziora Aralskiego, które podzieliło się na dwie części w wyniku przekierowania odpływu rzeki na potrzeby rolnictwa. Powstało w 1987 roku. W 2003 roku Jezioro Południowoaralskie podzieliło się na baseny wschodni i zachodni, Morze Wschodnie i Zachodnie, połączone wąskim kanałem (dno kanału na głębokości 29 m), który równoważył poziomy powierzchni, ale nie uniemożliwiał przepływu. W 2005 roku Jezioro Północnoaralskie zostało spiętrzone, aby zapobiec załamaniu się jego łowisk, odcinając jedyny pozostały dopływ do jezior południowych. W 2008 roku Morze Wschodnie ponownie rozdzieliło się, a w maju 2009 roku prawie całkowicie wyschło, pozostawiając jedynie małe stałe jezioro Barsakelmes pomiędzy Morzem Północnym i Zachodnim, jednocześnie powiększając obszar pustyni Aral-kum[1]. W 2010 roku zostało ponownie częściowo wypełnione wodą z roztopów[2], a w 2014 ponownie całkowicie wyschło. Zachodnie Morze Aralskie jest częściowo uzupełniane przez wody gruntowe, dzięki czemu prawdopodobnie obecnie nie wysycha całkowicie[3].
Zanik Morza Aralskiego
[edytuj | edytuj kod]Morze Aralskie zaczęło się kurczyć w latach 60. XX wieku, kiedy Związek Radziecki zdecydował, że dwie zasilające je rzeki, Amu-daria i Syr-daria, zostaną zmienione w celu nawadniania upraw bawełny i żywności w Kazachstanie i Uzbekistanie. W 1987 roku, w wyniku przyspieszonej utraty wody, Morze Aralskie zostało podzielone na część północną i południową.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Aral_sea_from_space_in_2002.jpg/200px-Aral_sea_from_space_in_2002.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Aral_Nasa.jpg/200px-Aral_Nasa.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/Aral_Sea_Continues_to_Shrink%2C_August_2009.jpg/200px-Aral_Sea_Continues_to_Shrink%2C_August_2009.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/South_Aral_Sea%2C_Landsat_20100724.jpg/200px-South_Aral_Sea%2C_Landsat_20100724.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/The_Shrinking_Aral_Sea_Recovers_2010.jpg/200px-The_Shrinking_Aral_Sea_Recovers_2010.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Aral_Sea_2011.jpg/200px-Aral_Sea_2011.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Aralsea_tmo_2014231_lrg.jpg/200px-Aralsea_tmo_2014231_lrg.jpg)
Zasolenie
[edytuj | edytuj kod]W 2007 roku basen zachodni miał zasolenie 70 g/l, a basen wschodni 100 g/l. Gdy poziom wody opada poniżej kanału łączącego (29 m), następuje dalsza rozbieżność zasolenia. W obecnych warunkach wschodni basen w latach mokrych może zasilać rzeka Amu-daria o zmiennym zasoleniu. Zalany wówczas może być obszar nawet do 4 500 km², co wyklucza jakąkolwiek działalność rolniczą. Basen zachodni staje się coraz bardziej zasolony[4]. Skierowanie wody z Amu-darii bezpośrednio do zachodniego basenu mogłoby obniżyć zasolenie na tyle, aby umożliwić wznowienie lokalnych połowów. To doprowadziłoby do wysuszenia basenu wschodniego oraz uniknięcie problemów związanych z powodziami[5].
Obecna sytuacja
[edytuj | edytuj kod]Szacuje się, że zachodni basen ustabilizuje się na powierzchni 2700-3500 km², średniej głębokości 14-15 m i maksymalnej głębokości 37-40 m[4]. Morze Wschodnie całkowicie wyschło latem 2009 roku, z wyjątkiem małego stałego jeziora Barsakelmes, ale otrzymało trochę wody z topniejącego śniegu wiosną 2010 roku. Przewidywane jest, że będzie ono naprzemiennie całkowicie wysychało, a później będzie napełniało się częściowo z rozlewiska rzeki Amu-daria. Tama Kökarał, przy Jeziorze Północnoaralskim, może zmniejszyć częstość występowania rozlewiska na terenie wschodnim.
W 2015 roku basen zachodni zaczął się rozdzielać na dwie części, ponieważ kanał łączący środkową część morza i niewielką część północno-wschodnią stawał się coraz cieńszy (zdjęcie z 2014 roku). Od 2018 roku baseny rozdzieliły się całkowicie[6][7].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Aralsee: Ostbecken ist jetzt Wüste. [w:] scinexx.de [on-line]. [dostęp 2022-03-14].
- ↑ The Shrinking Aral Sea Recovers. [w:] earthobservatory.nasa.gov [on-line]. [dostęp 2022-03-14].
- ↑ Jerker Jarsjö, Georgia Destouni. Groundwater discharge into the Aral Sea after 1960. „Journal of Marine Systems”. 47, s. 109-120, 2004. DOI: 10.1016/j.jmarsys.2003.12.013. Bibcode: 2004JMS....47..109J. (ang.).
- ↑ a b Peter O. Zavialov: Physical oceanography of the dying Aral Sea. 2005, s. 112. (ang.).
- ↑ The rehabilitation of the ecosystem and bioproductivity of the Aral Sea under conditions of water scarcity. [w:] cordis.europa.eu [on-line]. [dostęp 2022-03-14].
- ↑ Northern Aral's promise stunted by dam height, international disputes. [w:] eurasianet.org [on-line]. [dostęp 2022-03-14].
- ↑ This Central Asian lake is a stark reminder of the impact we have on the planet. [w:] weforum.org [on-line]. [dostęp 2022-03-14].