Johann Jakob Froberger – Wikipedia, wolna encyklopedia
Data i miejsce urodzenia | 18 maja 1616 |
---|---|
Pochodzenie | |
Data i miejsce śmierci | 7 maja 1667 |
Instrumenty | |
Gatunki | |
Zawód |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Froberger-autograph-partitaquarta.jpg/240px-Froberger-autograph-partitaquarta.jpg)
Johann Jakob Froberger (ur. 18 maja 1616 w Stuttgarcie, zm. 7 maja 1667 w Héricourt) – niemiecki kompozytor epoki baroku, wirtuoz instrumentów klawiszowych, organista. Uważany za jednego z najwybitniejszych kompozytorów muzyki na instrumenty klawiszowe przed Bachem.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Pierwszymi nauczycielami byli: jego ojciec – kapelmistrz dworu w Stuttgarcie, oraz Johann Ulrich Steigleder. Później Froberger kształcił się w Rzymie u Girolama Frescobaldiego. W latach 1641–1645 oraz 1653–1657 przebywał na dworze w Wiedniu jako organista. Podróżując odwiedził m.in. Brukselę, Paryż i Londyn.
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Johann Jakob Froberger tworzył wyłącznie utwory klawesynowe (lub klawikordowe) i organowe: suity, toccaty, fantazje, capriccia, canzony, ricercary oraz fugi. Dzięki swoim podróżom nawiązał kontakty z włoskimi, angielskimi i francuskimi twórcami muzyki lutniowej i klawesynowej, co mocno odbiło się na jego twórczości.
- W jego suitach mamy do czynienia z połączeniem stylu o swobodnym układzie i subtelnym stosowaniu agréments (ozdobników) – charakterystycznego dla francuskich tańców, ze śmiałą harmoniką charakterystyczną dla muzyki włoskiej. Suity Frobergera miały 3 podstawowe części: allemande, courante i sarabande. Niektóre z nich stanowiły zapowiedź późniejszej 4-częściowej formy, jednak następstwo części różniło się od późnobarokowej formy suity – jeśli u Frobergera występowała gigue, to była ona częścią środkową, a nie jak w późnym baroku częścią zamykającą cykl. W pośmiertnie (1693) wydanym cyklu, gigue pojawia się jako część ostatnia w suicie. Froberger raczej stronił od komponowania suit wariacyjnych, dopuszczając modyfikacje rytmiczne w allemande i courante. Faktura suit klawesynowych Frobergera opiera się na stylu o swobodnym układzie głosowym, typowym dla francuskiej muzyki lutniowej (style brise).
- Toccaty Frobergera wykazują związki stylistyczne z utworami Frescobaldiego, jednak różni je rozbudowana architektonika, pomysłowa chromatyka oraz fantazyjny, kanciasty rysunek figuracyjny. Szczególnie cenił je J.S. Bach, a także inni kompozytorzy, dla których utwory te przez długi czas stanowiły wzór. Froberger tworzył również krótkie toccaty alla elvatione, które były przeznaczone na potrzeby liturgii i były pozbawione odcinków fugowanych (zwykle występujących w zakończeniu toccat klawesynowych).
- Canzony i ricercary klawesynowe i organowe cechuje przejrzysta budowa formalna. Obserwujemy tu połączenie 2 nurtów:
- rapsodycznego kształtowania canzony wariacyjnej (Frescobaldi);
- duża 3- 4- lub 5-głosowa forma (ustalona przez Sweelincka).
Utwory te cechuje równomiernie płynąca polifonia, która przyczyniła się do ujednolicenia kontrastujących części. Tematy zyskują wyrazisty kształt dzięki temu, że są utrzymane w stylu bel canto. Poszczególne części różnicują kontrasty metryczne, zaś wiąże w całość technika wariacyjna. Występują tu formy fugowane, charakterystyczne dla środkowego baroku. Frobeger w canzonach i ricercarach wprowadzał tematy żywe, zaś w capricciach i fantazjach tematy wokalne lub abstrakcyjne (heksachord).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Mała encyklopedia muzyki, Stefan Śledziński (red. naczelny), PWN, Warszawa 1981, ISBN 83-01-00958-6.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Johann Jakob Froberger – twórczość tego autora dostępna w bibliotece cyfrowej International Music Score Library Project
- darmowe nuty dostępne w Werner Icking Music Archive
- ISNI: 0000000108919247
- VIAF: 42025252
- LCCN: n82116359
- GND: 118536249
- NDL: 00942085
- LIBRIS: 20dgh8zl18c5ftg
- BnF: 138941858
- SUDOC: 030627753
- NKC: jn20000601654
- DBNL: frob001
- BNE: XX1189801
- NTA: 096449322
- CiNii: DA04423946
- Open Library: OL4689779A
- PLWABN: 9810619376105606
- NUKAT: n97083801
- J9U: 987007297091405171
- CONOR: 92483683
- RISM: people/30001158