Konfederacja żołnierska – Wikipedia, wolna encyklopedia
Konfederacja żołnierska (także konfederacja wojskowa) – w dawnej Polsce i Litwie, w XVII wieku związki żołnierzy powstające zwykle w wyniku buntu z powodu niewypłacania żołdu. Konfederaci obierali sobie dowódców (regimentarzy) i najeżdżali dobra królewskie lub kościelne i siłą ściągali zaległy żołd. Pierwszym aktem związkowych było wypowiedzenie posłuszeństwa hetmanowi i wybranie innego wodza nazywanego marszałkiem konfederacji wojskowej. Obradowano publicznie, a dla utrzymania karności uchwalano nowe, bardzo surowe, artykuły wojskowe.
Prawo zabraniało zawiązywania konfederacji. Np. ustawa z 1609 r. Porządek około zachowania żołnierza (Volumina Legum, tom 2, f. 1662, s. 462) głosiła:
"Buntow y Konfederacyi żadnych, wieżdżania w dobra nasze [królewskie], duchowne, y świeckie czynić, aby się ciż żołnierze nie ważyli, sub poena capitis, infamiae, et confiscationis bonorum [pod karą śmierci, pozbawienia czci i przepadku mienia]. Czego My [król] żadnemi prywatnemi listami, y assekuraeyami, odpuszczać ani warować nie bçdziemy, ani będziem mogli, y choćbyśmy to uczynili, żadney wagi mieć nie będzie."
Zakazy te zwykle pozostawały bezskuteczne.
Przykłady
[edytuj | edytuj kod]- Konfederacja gliniańska 1590
- Konfederacja z 1597 r.
- Konfederacje wojska inflanckiego z lat 1602-1608
- Konfederacja grodzieńska z 1610 r.
- Konfederacja lwowska z 1622 r.[1]
- Konfederacja w Wierzbołowie w 1655 r. - zawiązana przez zbuntowane oddziały radziwiłłowskie, przeciwko Szwedom i Januszowi Radziwiłłowi, w obronie króla Jana Kazimierza.
- Konfederacja tyszowiecka z 1655. Zawiązana przez hetmanów i wojska koronne. Pierwsza konfederacja "przy królu".
- Konfederacja w Choroszczy w 1657 r.
- Konfederacja w Kamieńcu w 1657 r.
- Konfederacja w Drohiczynie (Konfederacja Kmicicowska) w 1660 r.
- Nexus Fraternus, czyli Wielka Konfederacja z lat 1661-1663
- Związek Święcony z 1661-63 na terenie Korony przeciwko reformom królewskim
- Związek Braterski z 1661-63 na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego przeciwko reformom królewskim
- Związek Pobożny powołany przez króla przeciwko Związkowi Święconemu
- Konfederacja szczebrzeszyńska w 1672 r. zawiązana przez hetmana Jana Sobieskiego przeciwko królowi Michałowi Korybutowi Wiśniowieckiemu
- Konfederacja gołąbska w 1672 - konfederacja generalna "przy królu" Michale, przeciwko tzw. malkontentom magnackim
- Konfederacja Baranowskiego w latach 1696-1697
- Konfederacja łowicka kardynała Michała Radziejowskiego z lat 1697-1698
- Konfederacja sandomierska z 1702 r. - konfederacja "przy królu" Auguście
- Konfederacja tarnogrodzka z lat 1715-1717 (przeciwko obecności wojsk saskich)
- Konfederacja dzikowska z 1734 r. (w obronie króla Stanisława Leszczyńskiego)
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Jerzy (1942– ) Pietrzak , Konfederacja lwowska w 1622 roku, „Kwartalnik Historyczny”, 80 (4), 1973 [dostęp 2023-01-30] (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Polskie tradycje wojskowe. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1990. ISBN 83-11-07675-8.
- Marian Kukiel: Zarys historii wojskowości w Polsce. Kraków: Krakowska Spółka Wydawnicza, 1929. ISBN 83-89738-93-7.
- Andrzej Rachuba, Konfederacje wojska litewskiego. 1657-1663, Zabrze 2010, ISBN 978-83-89943-48-4.
- E. Janas, Konfederacja wojska koronnego w latach 1661-1663, Lublin 1998.
- E. Janas, Związek Święcony 1661–1663. Dzieje i ideologia, Wrocław 1999
- A. Rachuba, Konfederacja Kmicicowska i Związek Braterski wojska litewskiego w latach 1660–1663, Warszawa 1989