Konidium – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/Tipos_de_conidios.png/300px-Tipos_de_conidios.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Conidia-laden_conidiophores_of_Phialophora_verrucosa_PHIL_4238_lores.jpg/200px-Conidia-laden_conidiophores_of_Phialophora_verrucosa_PHIL_4238_lores.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/Trichoderma_harzianum.jpg/200px-Trichoderma_harzianum.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Teliospores_0433.jpg/200px-Teliospores_0433.jpg)
Konidium (l.mn. konidia), konidiospora lub zarodnik konidialny – rodzaj zarodników grzybów powstający w wyniku rozmnażania bezpłciowego. Należy do grupy mitospor[1].
Wytwarzanie i rozprzestrzenianie konidiów
[edytuj | edytuj kod]Konidia wytwarzane są często przez workowce (Ascomycota), rzadziej podstawczaki (Basidiomycota)[2] Najczęściej powstają egzogenicznie (na zewnątrz komórki), ale mogą też powstawać endogenicznie (wewnątrz komórki, jak np. fialospory w fialidach)[3]. Konidia wytwarzane w pyknidiach często nazywa się pykniosporami[4]. Proces wytwarzania konidiów to konidiogeneza. Zachodzi albo na strzępkach zwanych konidioforami, albo w specjalnych strukturach zwanych konidiomami[3].
Wytworzone przez grzyby konidia są rozprzestrzeniane najczęściej przez ruchy powietrza. U licznych gatunków grzybów w acerwulusach oprócz konidiów powstaje higroskopijna substancja, która pochłaniając wodę podczas deszczu tworzy wokół owocnika śluzowatą otoczkę. Pęczniejąc substancja ta wypycha konidia z acerwulusów, a wiatr je roznosi. Śluz umożliwia przyklejenie się konidiów do podłoża. Jest to najczęściej spotykany sposób infekcji roślin przez patogeniczne grzyby[3].
Konidia są zawsze obecne w powietrzu, ale ich poziom zmienia się z dnia na dzień i wraz z porami roku. Przeciętnie człowiek wdycha 40 konidiów na godzinę[5]. Normalnie jest to nieszkodliwe, ale czasami tolerujące ciepło (termotolerancyjne), pospolite grzyby wywołują zakażenie u niektórych typów pacjentów z ciężkim obniżeniem odporności (zwykle pacjenci z ostrą białaczką poddawani chemioterapii indukcyjnej, pacjenci z AIDS z nałożonym chłoniakiem z komórek B, z przeszczepem szpiku kostnego). Ich układ odpornościowy nie jest wystarczająco silny, aby zwalczyć grzyby, które mogą skolonizować płuca, powodując infekcję płuc[6].
Podział konidiów
[edytuj | edytuj kod]W zależności od sposobu powstawania wyróżnia się kilka rodzajów konidiów:
- artrokonidia, artrospory – krótkie, jednokomórkowe zarodniki wytwarzane przez fragmentację strzępek grzybni lub odgałęzień konidioforów,
- artrospory merystemowe – powstają pojedynczo lub tworzą łańcuszki na szczycie trzonka komórki zarodnikotwórczej. Występują u grzybów z rodzaju Oidium oraz w rzędzie Erysiphales – tu nazywają się oidiami[7],
- tretokonidia, tretospory – przeważnie grubościenne i barwne zarodniki wytwarzane przez rozrastanie się wewnętrznej ściany komórki zarodnikotwórczej. Powstają pojedynczo lub tworzą łańcuszki. Występują np. U rodzajów Alternaria i Helminthosporium[7],
- fialokonidia, fialospory – wytwarzane są przez rozszerzone butelkowato komórki zwane fialidami i tworzą łańcuszki. Mogą powstawać na komórkach, lub w ich wnętrzu. U niektórych rodzajów (np. Acremonium i Fusarium) fialospory sklejone śluzowatą substancją tworzą główkowate skupiska[7],
- merospory – zarodniki powstające przez rozpad merosporangium[8].
W zależności od budowy konidia dzieli się na[3]:
- amerokonidia – jednokomórkowe
- diktyokonidia – dwukomórkowe z przegrodą podłużną
- didymokonidia – dwukomórkowe z przegrodą poprzeczną
- helikokonidia – o kształcie helikalnym, z przegrodami lub bez
- fragmokonidia – wielokomórkowe, z dwoma lub więcej przegrodami
- skolekokonidia – cienkie i wydłużone, z przegrodami lub bez
- staurokonidia – o gwiaździstym kształcie, lub posiadające promieniście wystające ramiona
W zależności od barwy dzieli się konidia na[3]:
- hyaloamerospory – bezbarwne
- phaeoamerospory – wybarwione
Niektóre grzyby, np. w obrębie rodzaju Fusarium wytwarzają dwa rodzaje konidiów różniące się wielkością i kształtem[9]:
Spotykane są jeszcze różne inne określenia rodzajów konidiów:
- akrokonidium, akrospora – zarodnik powstający na szczycie,
- aleuriokonidium, aleuriospora – zarodnik powstający wskutek rozrostu niezróżnicowanej strzępki lub na krótkiej szypułce i uwalniany poprzez lizę lub rozpad ściany komórkowej komórki wspomagającej,
- annelokonidium, annelospora – zarodnik powstający z annellidy poprzez konidiogenezę enteroblastyczną,
- zygokonidium – zarodnik powstały przez zlanie się z sobą dwóch konidiów[10].
Wprowadzono jeszcze inne podziały konidiów w zależności od przebiegu konidiogenezy. Różnorodność budowy konidiów i metod ich powstawania jest jednak tak duża, że żadne próby ich klasyfikowania nie są w pełni zadowalające. Według niektórych autorów lepiej po prostu używać ogólnego określenia konidium[3].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Edmund Malinowski , Anatomia roślin, Warszawa: PWN, 1966 .
- ↑ Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda, Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, ISBN 83-09-00714-0 .
- ↑ a b c d e f Selim Kryczyński , Zbigniew Weber (red.), Fitopatologia. Tom 1. Podstawy fitopatologii, Poznań: PWRiL, 2010, ISBN 978-83-09-01-063-0 .
- ↑ Hanna Wójciak , Porosty, mszaki, paprotniki, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010, ISBN 978-83-7073-552-4 .
- ↑ Sterilizing immunity in the lung relies on targeting fungal apoptosis-like programmed cell death [online] [dostęp 2020-11-15] .
- ↑ Conidial anastomosis tubes in filamentous fungi [online] [dostęp 2020-11-15] .
- ↑ a b c Janusz Błaszkowki , Mariusz Tadych , Tadeusz Madej , Przewodnik do ćwiczeń z fitopatologii, Szczecin: wyd. AR w Szczecinie, 1999, ISBN 83-87327-23-9 .
- ↑ Syncephalis sphaerica [online] [dostęp 2023-11-16] (ang.).
- ↑ Projekt Fusar. ''Fusarium'' [online] [dostęp 2016-06-02] .
- ↑ Słowniczek pojęć mykologicznych [online] [dostęp 2019-05-30] .