Koniuszy – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | Ten artykuł należy dopracować |
Koniuszy (łac. praefectus stabuli, franc. écuyer; niem. Stallmeister) – zarządca stadnin i stajni na dworach królewskich i magnackich; później tylko zaszczytny tytuł dworski.
W dziejach Rzeczypospolitej
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2_%D0%94%D0%BE%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%97%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9.jpg/200px-%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2_%D0%94%D0%BE%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%97%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9.jpg)
W średniowiecznej Polsce (od XIII w.) i innych krajach (np. na Węgrzech – főlovászmester) urzędnik królewski sprawujący początkowo nadzór nad stajnią monarchy, później nad stadninami w jego dobrach. Jako funkcyjny urząd dworski z biegiem czasu przekształcał się w honorowy, będąc np. w I Rzeczypospolitej urzędem ziemskim w Wielkim Księstwie oraz honorowym urzędem dworskim w Koronie i na Litwie[1].
Jako godność senatorska
[edytuj | edytuj kod]Trzy urzędy dawnych koniuszych w niejasnych okolicznościach na początku XVI w. trafiły do Senatu Rzeczypospolitej. Byli to: konarski sieradzki, konarski łęczycki i konarski inowrocławski. W średniowieczu "konarski" był nazwą urzędu koniuszego, która w początku XV w. praktycznie zanikła. Nazwa przetrwała tylko w tych trzech ziemiach, ale przypisano ją do rzekomej godności kasztelana z miejscowości Konary. Gdy formował się senat i włączano do niego wszystkich senatorów mniejszych, trzej "konarscy" zostali zaliczeni do grona kasztelanów[2].
Tytuły odojcowskie i odmężowskie
[edytuj | edytuj kod]Dzieciom koniuszego przysługiwały tytuły odojcowskie. Dla synów tytułem takim był koniuszyc, a dla córek – koniuszanka. Małżonki miały prawo do tytułu odmężowskiego koniuszyna[3].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- koniuszy wielki koronny, koniuszy wielki litewski
- urzędy senatorskie, urzędy ziemskie, urzędy centralne
- masztalerz
- magister equitum
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Koniuszy. portalwiedzy.onet.pl. [dostęp 2017-07-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-12)].
- ↑ "W ten sposób drogą omyłki nigdy nie sprostowanej, w Senacie Rzeczypospolitej obok najwyższych urzędników państwa i magnatów zasiadło trzech koniuszych z tytułu praktycznie nieistniejącego urzędu." (Zbigniew Góralski: Urzędy i godności w dawnej Polsce, Warszawa 1998).
- ↑
Koniuszanka. W: Samuel Linde: Słownik języka polskiego. Wyd. drugie, poprawione i pomnożone. T. 2: G–L. Lwów: Drukarnia Zakładu Ossolińskich, 1855, s. 430.