Kosznajderia – Wikipedia, wolna encyklopedia
Państwa | |
---|---|
Stolica | |
Położenie na mapie![]() Mapa Kosznajderów w II RP autorstwa dr. Josepha Rinka (1926) |
Kosznajderia lub Kosznajdry (niem. Koschneiderei) – dawny region etnograficzny[1] na Pomorzu Gdańskim, na pograniczu Kaszub, Borów Tucholskich i Krajny, w trójkącie Chojnice – Tuchola – Kamień Krajeński, zasiedlony w XIV–XV w. przez ludność niemiecką wyznania rzymskokatolickiego, sprowadzoną głównie z okolic Osnabrück. Stolicą regionu jest Ostrowite[2].
Czynnikami kształtującymi poczucie odrębności tej wspólnoty były: odrębny dialekt (zbliżony do języka holenderskiego), zwarte terytorium oraz odrębna kultura ludowa, w tym stroje szczególnie kobiece[3].
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]Nazwa Kosznajderia prawdopodobnie pochodzi od nazwiska Kossniewski. Był to urzędnik starostwa tucholskiego, opiekujący się tymi terenami od 1484 roku. Inne wyjaśnienia:
- od niemieckiego słowa kouzen, czyli paplać. Jako ludzie mówiący inaczej – językiem dolnoniemieckim Kosznajdrzy tak mieli zostać nazwani przez swoich najbliższych sąsiadów władających średnio – i wysokoniemieckim;
- ze zbitki polskich słów kosa i żniwiarz, gdyż właśnie w oczach polskich sąsiadów osiedleńcy z dolnych Niemiec poświęcali się całkowicie pracy na roli;
Nazwiska potomków społeczności kosznajderskiej
[edytuj | edytuj kod]Panske, Senske, Rink, Renk, Pankau, Rosentreter, Kuchenbecker, Schwemin, Semrau, Latzke[a][4], Janowitz[b][4], Wollschleger (linia szlacheckiej rodziny Wollschleger vel Wolszlagier), Sawatzki[c][4], Patzke, Riesopp, Behrendt, Brügmann[5], Musolf, Nelke, Weiland, Papenfuss, Gersch, Schreiber, Thiede, Behnke, Brauer, Gatz, Hoppe, Scheffler, Schwanitz, Warnke, Prill, Ruhnke, Rhode, Theuss, Schmelter, Folleher, Ortmann, Hackert, Grabo, Grabowitz, Ott[6].
Znani ludzie wywodzący się ze społeczności kosznajderskiej
[edytuj | edytuj kod]- Augustyn Rosentreter – biskup chełmiński,
- Joseph Rink – duchowny katolicki, historyk,
- Paul Panske – autor rozpraw naukowych dotyczących społeczności.
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Latzke – zniemczona forma nazwiska Łącki. Rodzina szlachecka kaszubska herbu Korzbok wywodząca się z miejscowości Łąkie. Jedna linia tej rodziny, straciwszy majątek, wżeniła się w Kosznajdrów i w pełni zasymilowała)
- ↑ Janowitz – zniemczona forma nazwiska Janowicz vel Janewicz, rodziny pomorskiej o szlacheckim rodowodzie, która się w pełni zasymilowała z Kosznajdrami
- ↑ Sawatzki – zniemczona forma nazwiska Zawadzki szlacheckiej rodziny kaszubskiej herbu Zawadzki wywodzącej się z miejscowości Zawada parafia Przechlewo. Jedna linia tej rodziny,uzyskawszy przywilej na 3 włoki ziemi lemańskiej w Lichnowach, w pełni zasymilowała się z Kosznajdrami, odbiorcą przywileju z roku 1765 był Maciej Zawadzki
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Kosznajderia [online], web.archive.org [zarchiwizowane z adresu 2015-08-25] (pol.).
- ↑ Maria Sadurska , Związki Kosznajderii z Zakonem Krzyżackim [online], Gdańsk Strefa Prestiżu, 24 listopada 2022, Cytat: "Urodzony w kosznajderskiej wsi Moszczenica, ks. dr Joseph Rink (1878 – 1945) w swej monografii poświęconej Kosznajderii, wydanej w Gdańsku w 1932 r., wymienił dziewiętnaście wsi zamieszkałych przez tę ludność: Ostrowite (Osterwick) – wieś, która pełniła rolę nieformalnej stolicy Kosznajderii (...)" (pol.).
- ↑ Kosznajderia i Kosznajdrzy w latach 1772-1920. [dostęp 2015-02-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-02-18)].
- ↑ a b c Paul Panske, Die Koschnaiderei Familien
- ↑ Jerzy Szwankowski , Kosznajderia, 2013 .
- ↑ Paul Panske , Personennachweis für die Koschnaewjerdörfer von 1651-1702, 1938 .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Joseph Rink, Die Geschichte der Koschneiderei. Ihre Bevölkerung im Jahre 1772 und Ende 1919 nebst einem Anhang "Neues zu den Orts- und Flurnamen der Koschneiderei". Danzig 1932, Danziger Verlags-Gesellschaft. 4°, s. 204. Quellen und Darstellungen zur Geschichte Westpreussens. Bd 16.
- Włodzimierz Jastrzębski, Kosznajderia – kraina i ludzie między Chojnicami a Tucholą (XV-XX w.), Bydgoszcz-Tuchola 2003.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Kosznajderia. nasze.kujawsko-pomorskie.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-08-25)].
- „Atlantyda leży za Tucholą”
- Polskie tłumaczenie strony rodziny Nelke
- Die Koschneiderei koschneiderei.de
- Die Koschneiderei glischinski.de
- Familien der Koschnaewjerdörfer im 18. Jh.. matthia.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-07-24)].