Meritum (komputer) – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Meritum I z monitorem | |
Typ | |
---|---|
Premiera | 1983; 41 lat temu |
Koniec produkcji | 1987 |
Procesor | |
Pamięć operacyjna | 16–48 KiB |
Nośnik danych | kaseta |
System operacyjny | |
Ekran | tryb tekstowy 64×16 lub 32×16 znaki |
Meritum – rodzina[1] komputerów osobistych wzorowana i kompatybilna z TRS-80 Model I (BASIC Level II)[2][3][4][5] produkowana w latach 80. XX wieku przez Zakłady Urządzeń Komputerowych Mera-Elzab w Zabrzu przy współpracy firmy polonijnej ITM[a][2][6][7][8]. Wyprodukowano trzy modele komputera: Meritum I, Meritum II oraz tylko w serii próbnej Meritum III.
Był pierwszym masowo produkowanym małym komputerem w Polsce[2]. Znalazł zastosowanie jako sterownik przemysłowy, w instytucjach badawczych, a w szkołach jako narzędzie nauczania informatyki. Nazwa komputera łączy w sobie Mera i ITM[9].
Nigdy nie zdobył popularności[10], głównie ze względu na małą liczbę wyprodukowanych egzemplarzy[11], gorsze parametry techniczne od innych dostępnych na rynku urządzeń[7] i małą dostępność oprogramowania[12]. Często zarzucaną wadą był brak trybu graficznego[7][9].
Komputer w momencie debiutu był już konstrukcją przestarzałą, bazującą na projekcie TRS-80, pochodzącym z roku 1977. Był rozwiązaniem kompromisowym w czasach kryzysu i braku dostępu do nowoczesnych komponentów. Szczególnie w pierwszej połowie lat 80. XX wieku, kiedy nie było żadnej alternatywy[7], był ciekawą propozycją dla odbiorców potrzebujących małego systemu komputerowego. Później wraz z pojawieniem się innych rozwiązań stawał się coraz bardziej archaiczny pomimo wprowadzanych modyfikacji. W ankiecie z 1987 roku czasopisma „Komputer” 2% czytelników miało możliwość używania komputera Meritum i był to najniższy wynik[10].
W materiałach producenta[2][3], a potem powielanych w literaturze, znajduje się informacja, że komputer był wzorowany na TRS-80 Model II. Jest to nieścisłość, ponieważ chodzi o TRS-80 Model I, ale z drugą 12 KiB wersją ROM z BASIC licencjonowanym od Microsoft. Tandy Corporation używała oznaczenia tej wersji jako Level II w odróżnieniu od historycznie pierwszej 4 KiB wersji ROM Level I. Specyfikacja TRS-80 Model II znacząco odbiega od Meritum, w szczególności Model II posiadał tryb tekstowy 80×24, gdy Meritum 64×16 typowy jedynie dla urządzeń bazujących na Model I.
Historia
[edytuj | edytuj kod]TRS-80
[edytuj | edytuj kod]W roku 1977 firma Tandy Corporation wypuściła na rynek jeden z pierwszych komputerów osobistych przeznaczonych dla masowego odbiorcy TRS-80; później również nazywany TRS-80 Model I dla odróżnienia od innych produktów. Komputer zyskał sporą popularność w USA, gdzie dostępny był w sieci sprzedaży RadioShack należącej do Tandy. Dostępna była spora biblioteka programów. Z końcem 1980 roku produkcja została wstrzymana, model został zastąpiony przez TRS Model III. W roku 1983 Model III został zastąpiony przez TRS-80 Model 4 produkowany aż do 1991 roku.
Z początkiem lat 80. XX wieku w związku z dość szybkim rozwojem branży komputerowej, konstrukcja TRS-80 stała się przestarzała tym bardziej że reprezentowała wraz z Apple II i Commodore PET pierwszą generację komputerów osobistych. Popularność komputera malała, a w związku z tym malała liczba dostępnego oprogramowania.
W Polsce, która znajdowała się w tym czasie w bloku państw socjalistycznych, komputer był zupełnie nieznany. Brak było dostępnego oprogramowania, jak i literatury[9].
Sytuacja w Polsce
[edytuj | edytuj kod]W Polsce na początku lat 80. XX wieku pogłębiał się kryzys gospodarczy spowodowany m.in. zadłużeniem zagranicznym PRL, stanem wojennym w latach 1981–1983 oraz sankcjami gospodarczymi nałożonymi przez Stany Zjednoczone w wyniku stanu wojennego[13]. Dostęp do najnowszych technologii był utrudniony przez politykę zachodu wobec krajów bloku wschodniego, embargo USA i podziały polityczne wewnątrz PRL. Oprócz tego zakup w tzw. II obszarze płatniczym (kraje zachodnie) wymagał posiadania obcych walut, a te były przydzielane wg uznania władz centralnych.
Centralnie sterowany przemysł nastawiony był na produkcję dużych komputerów typu mainframe, np. Odra i osprzętu do nich. Nie istniał żaden mały komputer w niskiej cenie dostępny dla indywidualnych odbiorców[2]. Na początku lat 80. XX w. dostępny był w oficjalnych kanałach sprzedaży Sinclair ZX-81, inne komputery były dostępne tylko przez prywatny import. Przywóz urządzeń z krajów zachodnich, gdzie komputery osobiste pojawiły się pod koniec lat 70. XX w., był utrudniony zarówno przez kwestie polityczne – brak swobody wyjazdów, jak i finansowe – złotówka nie była wymienialna, a jej siła nabywcza niska.
Mera-Elzab
[edytuj | edytuj kod]Na początku lat 80. XX wieku firma znajdowała się w grupie 500 największych polskich przedsiębiorstw przemysłowych i 100 największych eksporterów[9]. Produkowała terminale, monitory i komputery jak np. ComPAN 8[8], nie zajmowała się jednak produkcją urządzeń dla masowego odbiorcy[9].
Projekt Meritum
[edytuj | edytuj kod]Założenia projektowe
[edytuj | edytuj kod]Prace konstrukcyjne nad Meritum rozpoczęły się w 1982 roku[11]. W Mera-Elzab analizowano możliwość podjęcia produkcji małego systemu komputerowego wzorowanego na jednym z istniejących zachodnich rozwiązań. Brano pod uwagę następujące aspekty[3]:
- składowe systemu: procesor, układy peryferyjne i pamięci dostępne w krajach socjalistycznych,
- możliwość podłączenia do telewizora lub taniego monitora,
- oprogramowanie w pamięci stałej,
- magnetofon jako pamięć masowa,
- możliwość podłączenia istniejących urządzeń peryferyjnych (drukarka, czytnik i perforator taśmy dziurkowanej).
Przewidywano, że komputer ze względu na cenę będzie trudno dostępny dla użytkowników indywidualnych[2]. Jego zastosowanie widziano raczej w instytucjach badawczych, na uczelniach lub przemyśle, gdzie mógł być użyty jako sterownik przemysłowy[2].
Na podstawie powyższych założeń wybrano TRS Model I z BASIC Level II. Był to komputer używający procesora Zilog Z80, który mógł być zastąpiony przez produkowany w NRD U880. Do Z80 i U880 mogły być użyte układy peryferyjne produkowane w Polsce przez zakłady CEMI dla procesora MCY7880 – odpowiednika Intel 8080. Początkowo rozważano również użycie polskich pamięci RAM[2], ale ich produkcja nie wyszła nigdy z fazy planowania. Ostatecznie użyto pamięci produkcji ZSRR[4].
Ponieważ żaden z krajów RWPG nie produkował odpowiednika procesora MOS 6502[b] Automatycznie eliminowało to oparte na nim inne popularne komputery takie jak Apple II i Commodore PET. Inny prosty komputer bazujący na Z80 – Sinclair ZX81 odrzucono, uważając, że nie nadaje się do zastosowań profesjonalnych.
Pomysłodawcami komputera był Zygmunt Korga, późniejszy dyrektor techniczny Mera-Elzab i Paweł Podsiadło, pracownik firmy polonijnej ITM[9]. Prywatnie znali się z czasów studiów na Politechnice Śląskiej, gdzie studiowali na jednym roku[9].
Zawartość ROM z BASIC została zakupiona od firmy ITM[9]. Była to kopia ROM z TRS-80 Model I BASIC Level II z niewielkimi zmianami[9].
Produkcja
[edytuj | edytuj kod]Meritum zaprezentowano publicznie po raz pierwszy na Międzynarodowych Targach Poznańskich jesienią 1983 roku. Produkcję rozpoczęto latem 1984 roku. Wdrożenie do produkcji kosztowało 10 mln złotych[11].
W ciągu pierwszego roku wyprodukowano tysiąc kilkaset egzemplarzy[9]. Pomiędzy 1984 a 1986 rokiem, w którym nastąpił koniec produkcji, w Mera-Elzab wyprodukowano 2500 sztuk Meritum[11]. Maksymalna zdolność produkcyjna zakładu wynosiła 4000 sztuk rocznie[7].
Produkcja odbywała się w jednym pomieszczeniu, gdzie pracowało 5 osób: 2 montażystów i 3 osoby odpowiedzialne za uruchomienie urządzenia[11]. Jeden egzemplarz pochłaniał 20 roboczogodzin[11].
Komputer stanowił 1%[7][11] wartości produkcji, a w najlepszym momencie nie więcej niż 3%[9]. W 1985 roku, przy cenie 100 000 złotych, zysk firmy wynosił 6%[7].
W roku 1986 licencja została sprzedana do zakładów Elwro[11][14][15]. Główną przyczyną był brak mocy przerobowych w związku z dużym zamówieniem na terminale z ZSRR[9]. W 1987 r. Zakład Elektroniki Użytkowej i Podzespołów w Płakowicach (oddział Elwro) ogłosił zaprzestanie produkcji Meritum[14].
Porównanie z innymi komputerami
[edytuj | edytuj kod]Ceny giełdowe z roku 1986[c] (oprócz ceny Meritum). Średnia płaca w tym roku wynosiła 24 095 PLZ[16].
Cena PLZ | Premiera | Pamięć KiB | Tryb tekstowy | Tryb graficzny | Dźwięk kanały | |
---|---|---|---|---|---|---|
Meritum I | 103 000[11] | 1983 | 48 | 64×16 | 128×48 | 1 |
ZX81 | 35 000[17] | 1981 | 1+16 | 32×24 | 64×48 | brak |
ZX Spectrum | 120 000[17] | 1982 | 48 | 32×24 | 256×192 | 1 |
Atari 800XL | 95 000[17] | 1983 | 64 | 40×24 | 320×192 | 4 |
Commodore 64 | 175 000[17] | 1982 | 64 | 40×25 | 320×200 | 3 |
Wartości rozrywkowe
[edytuj | edytuj kod]Książka "Mikrokomputer Meritum"; oprócz sterowania poziomem wody w mieszalniku, czy wyliczania całki oznaczonej, proponowała użytkownikom przepisanie i uruchomienie dwóch gier zręcznościowych. Ich wartość rozrywkowa była jednak niska. Możliwe było też przeniesienie na Meritum gier z TRS-80, które oferowały wyższy poziom rozrywki, mimo korzystania jedynie z trybu tekstowego. Były to na przykład: wariacja na temat Snake'a, czy jazda samochodem[18].
Specyfikacja
[edytuj | edytuj kod]Wszystkie modele bazowały na tej samej architekturze, różniąc się jedynie dodatkowymi interfejsami i zmianami w ROM. Istniało kilka wariantów ROM. Dla użytkownika najbardziej widoczne były zmiany dodające polskie znaki i zmieniony komunikat BASIC MEMORY SIZE
na ROZMIAR PAO
(inne komunikaty bez zmian).
Producent nigdy nie opublikował szczegółowych informacji o procedurach w pamięci stałej[9][19].
Meritum I
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Meritum_BASIC_Screenshot.gif/220px-Meritum_BASIC_Screenshot.gif)
MEMORY SIZE?
. Dostępne polskie znaki. Widoczny napis MERA ELZAB-ITM BASIC PC
zamiast RADIO SHACK LEVEL II BASIC
w TRS-80.Komputer umieszczony był w jednej obudowie z klawiaturą i wszystkimi łączami o wymiarach 380×250×90 mm[4]. Z zewnątrz przypominał inny produkt Mera-Elzab – klawiaturę MERA 7947[20]. Do zestawu dołączony był zewnętrzny zasilacz wizualnie dopasowany do komputera. Zasilacz dostarczał napięć: +5V/3A, +12V/1A i –5V/0,2A[4][5].
Wyposażony był w solidną kontaktronową klawiaturę QWERTY z 55 klawiszami bez bloku numerycznego i przyciskiem RESET[5]. Brak było klawiszy z polskimi znakami. W stosunku do TRS-80 Model I posiadał klawisz Ctrl i klawisz NMI, który pozwalał na przerwanie programu z zachowaniem zawartości pamięci i rejestrów procesora[21].
Posiadał 17 KiB[4][2] pamięci RAM w tym 16 KiB pamięci dynamicznej[4][2] i 1 KiB pamięci statycznej[4][2]. Istniała też wersja 16 KiB[6]. Na pamięć wideo przeznaczone było osobne 1 KiB statycznej pamięci RAM[2].
Komputer posiadał 14 KiB ROM[2][5]. Znajdował się w nim interpreter języka BASIC o rozmiarze 12 KiB[5][21]. Była to nieznacznie zmodyfikowana kopia ROM z TRS-80 zawierająca BASIC Level II. Tandy użyło licencjonowanej wersji 16k Microsoft BASIC zmniejszonej do 12 KiB. W pozostałych 2 KiB znajdował się program monitora i procedury obsługi portów I/O i przerwań[5]. Monitor był cechą unikatową dla Meritum I (w modelach produkowanych do sierpnia 1985[22]), jako że TRS-80 posiadał tylko 12 KiB ROM w wersji z BASIC Level II, a w Meritum II zastąpiono go procedurami obsługi stacji dysków[5][22].
Jako pamięć masową można było podłączyć tylko magnetofon do gniazda DIN. Szybkość transmisji wynosiła 500 baud; transmisja całej pamięci trwała około 4 minut[21].
Możliwości graficzne były identyczne jak w TRS-80 Model I. Brak trybu graficznego[21]. Dostępny tylko monochromatyczny tryb tekstowy 64×16 lub 32×16 znaków (przełączany z klawiatury)[2][5]. Przy użyciu semigrafiki (64 symbole[21]) możliwa symulacja grafiki rastrowej niskiej rozdzielczości 128×48 pikseli[5]. Generator znaków znajdował się w osobnej pamięci stałej, która umieszczona była w układzie generowania sygnału wideo i nie była dostępna dla procesora[5]. Jedyną możliwością zmiany tablicy znaków było użycie przeprogramowanego układu pamięci[5]. Brak znaków charakterystycznych dla języka polskiego i małych liter[1] (jak w TRS-80 Model I).
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Meritum_I_keyboard_layout.png/220px-Meritum_I_keyboard_layout.png)
Zintegrowany sygnał wideo wyprowadzony był na kablu na standardowy wtyk DIN, dzięki któremu możliwe było podpięcie monitora (często Neptun 156). Później dodano również sygnał fonii. Z powodu braku wbudowanego modulatora TV nie jest możliwe bezpośrednie podłączenie do telewizora przez gniazdo antenowe[4][5][21]. Dostępny był zewnętrzny adapter TV[5][21], bazujący na układzie MC1374, pracujący w kanałach 1–6[5].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Meritum_charset_with_Polish_letters.png/220px-Meritum_charset_with_Polish_letters.png)
Meritum umożliwiał generowanie jednokanałowego dźwięku[5] (brak tej opcji w TRS-80). Początkowo przez wbudowany głośnik, później przez sygnał fonii monitora. Funkcjonalność ta nie znajdowała się w oficjalnej dokumentacji[23].
Dodatkowo komputer posiadał wbudowany sprzętowy układ czasowy Intel 8253 dostarczający 3 sprzętowe liczniki[2][5].
Porty rozszerzeń
[edytuj | edytuj kod]Do podłączania urządzeń peryferyjnych służyły dwa porty: port szeregowy RS-232 i port równoległy. Nie były one kompatybilne z odpowiednikami w module Expansion Interface dla TRS-80 Model I[24].
Port szeregowy zbudowany był o typowy układ Intel 8251, a właściwie jego odpowiednik produkowany w Polsce MCY7851. Umożliwiał transmisję z szybkością od 75 do 9600 baud[5].
Port równoległy używał układu MCY7855 – polskiego odpowiednika popularnego Intel 8255[5]. Producent podawał, że komputer wyposażony jest w 3 interfejsy równoległe[2]. W praktyce odnosiło się to do trzech portów[1], każdy po 8 linii w układzie 8255, które dawały 24 konfigurowalne linie I/O.
Drukarka mogła być podłączona do portu szeregowego (standardowo 1200 bps)[25]. Brak programowego wsparcia dla drukarki połączonej do portu równoległego.
Modyfikacje
[edytuj | edytuj kod]Pod koniec pierwszego roku produkcji komputer nieco zmodyfikowano, dodając obsługę polskich znaków na ekranie, klawiaturę z polskimi znakami i rozszerzono pamięć[9]. Polskie znaki umieszczone były w miejscu małych liter w generatorze znaków, ich wprowadzanie było możliwe z klawiszem ⇧ Shift. Taki sposób implementacji polskich znaków powodował, że wykluczało to możliwość równoczesnej obsługi małych liter.
Lista głównych komponentów[3]
[edytuj | edytuj kod]Element | Odpowiednik | Liczba | Opis |
---|---|---|---|
U880D | Z80 | 1 | Procesor produkcji NRD taktowany zegarem 2,5 MHz |
K573RF2 | 2716 | 7 | Pamięć EPROM 2 KiB produkowana w ZSRR |
K565RU3 | 4116 | 8 | Pamięć dynamiczna RAM produkowana w ZSRR |
2114 | 4 | Pamięć statyczna RAM 1 KiB + 1 KiB video RAM | |
MCY7855 | 8255 | 2 | Uniwersalny układ I/O produkowany w Polsce |
MCY7851 | 8251 | 1 | Port szeregowy produkowany w Polsce |
8253 | 1 | Układ czasowy |
Mapa pamięci[5]
[edytuj | edytuj kod]Początek (hex) | Koniec (hex) | Rozmiar (dec) | Funkcja |
---|---|---|---|
0000 | 37FF | 14336 | Pamięć EPROM. BASIC i dodatkowe procedury |
3800 | 3BFF | 1024 | Pamięć klawiatury. |
3C00 | 3FFF | 1024 | Pamięć ekranu. |
4000 | 7FFF | 16384 | Pamięć operacyjna dla wersji 16 KiB. |
8000 | BFFF | 16384 | Dodatkowe 16 KiB w wersji 32 KiB. |
C000 | FFFF | 16384 | Dodatkowe 16 KiB w wersji 48 KiB. |
Adresy portów I/O[3][26]
[edytuj | edytuj kod]Adres (hex) | Układ | Port | Funkcja |
---|---|---|---|
FF | 74175, 74125 | Interfejs magnetofonu. | |
FE | 74175 | Generowanie dźwięku. | |
FD | 8251 | C/S | Port szeregowy (RS232C). |
FC | 8251 | DATA | |
FB | 8253 | RS | Sprzętowy licznik. L2 – generowane NMI L1 – generowanie INT L0 – zegar dla 8251 |
FA | 8253 | L2 | |
F9 | 8253 | L1 | |
F8 | 8253 | L0 | |
F7 | 8255 | RS | Port równoległy (drukarka). |
F6 | 8255 | PC | |
F5 | 8255 | PB | |
F4 | 8255 | PA | |
F3 | 8255 | RS | Port równoległy do obsługi stacji dysków. Tylko w model 2. |
F3 | 8255 | PC | |
F2 | 8255 | PB | |
F1 | 8255 | PA | |
03 | 8253 | RS | Planowany sprzętowy licznik do generowania dźwięku. Nie wprowadzony do produkcji. |
02 | 8253 | L2 | |
01 | 8253 | L1 | |
00 | 8253 | L0 |
Meritum II
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Meritum_II_komplet.jpg/220px-Meritum_II_komplet.jpg)
Meritum II tworzy komputer Meritum I model 2 i zewnętrzna jednostka dysków elastycznych z dwoma napędami 5¼″[5][27][28].
Meritum I model 2
[edytuj | edytuj kod]Pamięć została rozszerzona do 32 KiB lub 48 KiB[5][28]. W tym drugim przypadku montowane było 64 KiB, ale adresy pokrywające się z pamięcią stałą są niedostępne[5].
Dodano drugi uniwersalny układ wejścia/wyjścia 8255 (MCY7855) do podłączenia jednostki dysków[5][28].
Na klawiaturze znajdują się symbole polskich znaków, które są również poprawnie wyświetlane[21]. Nadal nie można wyświetlać małych liter, choć w teorii możliwe były alternatywna zestawy znaków jak cyrylica i dodatkowe małe litery[28].
Planowane było rozszerzenie w postaci dodatkowego układu 8253, który miał służyć za trójkanałowy generator dźwięku (dawałoby to w sumie 4 kanały)[5].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Meritum_II_keyboard_layout.png/220px-Meritum_II_keyboard_layout.png)
W pamięci ROM umieszczono procedury obsługi stacji dysków, spowodowało to usunięcie programu monitora. Ponadto znalazły się w niej procedury obsługi drukarki z interfejsem Centronics. Jej obsługa była aktywowana przez każdorazowe naciśnięcie klawisza P podczas startu systemu[25].
Meritum | Drukarka | ||
---|---|---|---|
Port | Pin | Pin | Sygnał |
PC1 | 24 | 1 | STROBE |
PB0 | 14 | 2 | DATA 1 |
PB1 | 15 | 3 | DATA 2 |
PB2 | 2 | 4 | DATA 3 |
PB3 | 1 | 5 | DATA 4 |
PB4 | 16 | 6 | DATA 5 |
PB5 | 3 | 7 | DATA 6 |
PB6 | 4 | 8 | DATA 7 |
PB7 | 17 | 9 | DATA 8 |
PC2 | 8 | 10 | ACK/ |
GND | 13 | 16 | GND |
Istniała też wersja z 8 KiB ROM. Znajdowały się w niej tylko procedury ładujące automatycznie program z dyskietki przy starcie. Komputer mógł pracować pod kontrolą systemu CP/M 2.2 lub MER-DOS (kompatybilny z TRSDOS 2.3). BASIC wczytywany był z dyskietki.
Jednostka dysków elastycznych
[edytuj | edytuj kod]Umieszczona w sporych rozmiarów obudowie 360×192×315 mm i wadze 12,5 kg (wraz z zasilaczem dla obu urządzeń)[27].
Jest to osobny specjalizowany komputer bazujący na procesorze Z80 taktowany zegarem 2MHz z 2 KiB EPROM (2716) i 1 KiB RAM (2114)[27].
Jako kontroler dysków użyto układu 8272[27], który potrafił obsługiwać dyski pojedynczej i podwójnej gęstości[28].
Wyposażony był w dwa napędy 5¼″ typowo produkcji NRD K5600[28] (użytkownicy skarżyli się na jakość tych napędów) o pojemności około 100 KiB[21]. Mogły też być używane napędy innych producentów, np. bułgarskie IZOT 5255E[27]. Obsługiwane pojemności dysków to 100 KiB (pojedyncza gęstość) lub 180 KiB podwójnej gęstości.
Z komputerem dostarczana była dyskietka z językiem Disk-BASIC[28], który był rozszerzeniem standardowego BASICa[27] (podobnie jak TRS-80 Model I).
Do komunikacji z komputerem Meritum wykorzystywany jest układ 8255. Transmisja danych odbywa się z szybkością 250 kbit/s dla dysków podwójnej gęstości lub 125 kbit/s dla pojedynczej gęstości[27]. Komputer i jednostka dysków były połączone 25-żyłowym kablem[27].
Meritum III
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Meritum_3_%28Mera_Elzab%29_-_02.jpg/220px-Meritum_3_%28Mera_Elzab%29_-_02.jpg)
Dodano tryb graficzny monochromatyczny w rozdzielczości 512×192 lub kolorowy (4 kolory) 256×192[29][25]. BASIC został zmodyfikowany – dodano funkcje obsługi nowej grafiki[25].
Częstotliwość procesora podniesiono do 3,5 MHz.
Komputer wyposażono w dodatkowe interfejsy:
- drugi interfejs szeregowy,
- złącze dla dżojstika DB9,
- złącze RGB dla kolorowego monitora.
Podobnie jak Meritum I model 2 mógł współpracować z jednostką dyskową.
Wersja sieciowa
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/Meritum_computer_network_menu.png/220px-Meritum_computer_network_menu.png)
NET
.W 1985 Mera-Elzab złożyło Ministerstwu Edukacji propozycję dostarczenia zestawu 8 komputerów Meritum połączonych w sieć. Ofertę odrzucono ze względu na cenę[11]. Ostatecznie jako komputer dla szkół wybrano Elwro 800 Junior.
Projekt sieci przeznaczonej do użycia w klasach szkolnych został opracowany przez pracowników Centrum Obliczeniowego Politechniki Śląskiej[9][30]. W projecie brali udział: J. Burski, K. Wilczek, B. Kempny, E.Kosek, M. Piaskowski, M. Całka i G. Smolik[30].
Przy projektowaniu sieci przeanalizowano istniejące rozwiązania dla komputerów: Prawec, Thompson, ZX Spectrum i Yamaha MSX (najbliższe sieci Meritum)[30].
Elementy składowe sieci
[edytuj | edytuj kod]Standardowe komponenty[30]:
- Meritum II z 64 KiB pamięci RAM i stacją dysków,
- Meritum I model 2 z 48 KiB RAM jako terminal,
- drukarka D-100,
- interfejs szeregowy V24 (RS232),
- adaptery do fizycznego podłączenia sieci z komputerem.
Maksymalnie można było podłączyć 20 komputerów. Transmisja odbywała się z szybkością 9600 bps na maksymalną odległość 700 m[30].
Usługi
[edytuj | edytuj kod]Sieć oferowała następujące usługi[30]:
- przesyłanie wiadomości lub zawartości ekranu,
- przesyłanie obszaru pamięci,
- przesyłanie danych do drukarki lub plotera,
- odczyt i zapis plików na dyskietkę,
- testowanie sieci.
Do pracy w sieci na maszynach klienckich przystosowano kilka języków programowania: Pascal, C, Logo, Prolog i Basic. Ponadto były dostępne dwie proste bazy danych[30].
Możliwe było również użycie kompilatorów działających w systemie CP/M 2.2 (Pascal, Fortran, MBasic, CBasic, Forth, Asembler). W takim wypadku kod źródłowy był przesyłany do Meritum II z CP/M, gdzie był kompilowany, a następnie kod wynikowy przesyłany z powrotem do maszyny klienckiej. Każdy komputer klienta miał swój podkatalog w systemie plików CP/M[30].
Ciekawostką było to, że z sieci klasowej przewidywano dostęp do „otwartej sieci zewnętrznej” lub komputera Odra przy pomocy modemu[30].
Do sieci można było również podłączyć monitor graficzny o rozdzielczości 514×256 (sam komputer Meritum nie posiadał trybu graficznego). Dostępna była biblioteka graficzna Pascala do współpracy z tym monitorem[30].
Wersje sieciowe Meritum I posiadały zmodyfikowany ROM. W szczególności dostępna była komenda BASIC NET
udostępniająca funkcje sieciowe. Po włączeniu komputer wyświetlał komunikat OETO POL.SL.NET-BASIC-V2.0
.
Zmiany w stosunku do TRS-80
[edytuj | edytuj kod]Układ generowania wideo był podobny do tego z TRS-80, z tym że został przystosowany do odświeżania 50 Hz, zamiast standardowego 60 Hz w USA. Jako że komputery nie oferowały kolorowego obrazu, nie było konieczne dostosowanie z amerykańskiego systemu NTSC do SECAM.
Meritum posiadał możliwość generowania dźwięku, którego brak w TRS-80 – najpierw przez wbudowany głośniczek, potem przez wzmacniacz w monitorze. Realizowane było to za pomocą dodatkowego układu 74175.
Interfejs magnetofonu pozostał niezmieniony i oferował te same możliwości co w TRS-80.
Klawiatura wyposażona była w dodatkowe klawisze: Ctrl, NMI, a także dwa nieopisane. W Meritum III pojawiły się ponadto klawisz Esc i dwa Alt.
ROM został rozszerzony o 2 KiB z 12 do 14 KiB. W związku z tym zawartość pamięci PROM, która służyła jako dekoder pamięci, musiała zostać zmieniona.
Pamięć RAM rozpoczynała się pod tym samym adresem 0x4000
. Jej rozmiar różnił się podobnie jak w TRS-80 w zależności od wykonania. Od strony programowej nie było różnic.
TRS-80 oprócz interfejsu magnetofonu i wideo nie posiadał żadnych dodatkowych portów rozszerzeń poza szyną systemową[31]. By dodać interfejs równoległy, szeregowy i obsługę stacji dysków, należało podłączyć zewnętrzne urządzenie External Interface.
W Meritum umieszczono dodatkowe układy, których brak było w TRS-80. Były to układy wejścia/wyjścia Intel 8255 (port równoległy) i Intel 8251 (port szeregowy)[5]. External Interface używał innych podzespołów, również ich obsługa była inna. W TRS-80 oba interfejsy były dostępne w przestrzeni adresowej pamięci w obszarze pomiędzy końcem 12 KiB ROM a startem pamięci RAM[31], czyli tam, gdzie w Meritum była dodatkowa pamięć ROM. W Meritum układy te obsługiwane były nie jako pamięć, ale porty wejścia/wyjścia przy użyciu instrukcji IN
i OUT
. Powodowało to konieczność modyfikacji ROM tak, aby procedury drukowania i wysyłania danych przez port szeregowy używały innych układów.
Ponadto Meritum dysponowało dodatkowym układem czasowym 8253, który służył do generowania przerwania NMI i INT, a także sygnału zegarowego dla układu 8251 (port szeregowy)[5].
Meritum I model 2 posiadał drugi układ 8255 do komunikacji z zewnętrzną stacją dysków[5]. Było to inne rozwiązanie niż to stosowane w TRS-80. Procedury dostępu do stacji dysków musiały być napisane od nowa. Z tego względu zarówno TRSDOS (jak i inne DOSy) oraz system CP/M nie mogły być użyte bez modyfikacji.
Język BASIC oferował te same możliwości w obu komputerach. Zmieniono komunikat TRS-80 z RADIO SHACK LEVEL II BASIC
na MERA ELZAB-ITM BASIC PC
. Niektóre wersje ROM miały również zmieniony komunikat MEMORY SIZE?
na ROZMIAR PAO?
(PAO to skrót od pamięć operacyjna[1]). Pozostałe komunikaty i lista słów kluczowych była niezmieniona.
Kompatybilność z TRS-80
[edytuj | edytuj kod]Komputer mógł uruchamiać większość programów napisanych dla TRS-80[5]. W literaturze tematu brak jest jakiejkolwiek dokładnej analizy stopnia zgodności z TRS-80 i liczby działających programów.
Można domniemywać, że wszystkie programy nieodwołujące się bezpośrednio do sprzętu, w tym programy BASIC, powinny działać poprawnie. Układy obsługujące port równoległy i szeregowy, a także sposób obsługi stacji dysków był inny niż w TRS-80 i wymagał innych procedur obsługi. Z pewnością powodowało to problemy w oprogramowaniu korzystających bezpośrednio z peryferiów.
Brak informacji, czy zakłady Mera-Elzab lub PZ ITM licencjonowały zawartość ROM lub inne programy rozpowszechniane z komputerem (kompilatory, systemy operacyjne). Można przypuszczać z dużą dozą prawdopodobieństwa, że zarówno ROM, jak i oprogramowanie były dystrybuowane bez wiedzy oryginalnego producenta i odpowiednich umów licencyjnych. Było to typowe dla tamtego okresu i nie rodziło poważniejszych konsekwencji prawnych lub moralnych.
Emulacja
[edytuj | edytuj kod]Darmowy program MAME obsługuje emulację 3 modeli Meritum:
- Meritum model I,
- Meritum model II,
- Meritum wersja sieciowa.
Do prawidłowego działania wymagane są obrazy ROM Meritum.
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ W roku 1983 przedsiębiorstwo miało siedzibę w Krakowie (za Biuletyn Techniczno–Informacyjny Mera nr 10 strona 3), a w 1985 roku w Katowicach (za Dokumentacja Techniczno–Rozruchowa Stacja Dysków Elastycznych Meritum nr 44290000 strona 36).
- ↑ W połowie lat 80. XX wieku w Bułgarii rozpoczęto produkcję procesora CM630, który był odpowiednikiem MOS 6502. Używano go w bułgarskich komputerach osobistych Правец (Prawec) opartych na architekturze Apple II i Oric Atmos.
- ↑ Giełdy komputerowe były głównym miejscem zaopatrzenia w sprzęt komputerowy. Ceny w przeciwieństwie do regulowanych w państwowych sklepach były wolnorynkowe.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d BASIC – Meritum. Podręcznik programowania i użytkowania nr 44990001. Zakłady Urządzeń Komputerowych Mera-Elzab.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p Zygmunt Korga, Andrzej Smoliński, Jacek Lipowski, Paweł Podsiadło. Komputer osobisty(?) – Meritum. „Biuletyn Techniczno-Informacyjny MERA”. 10 (256), s. 3–6, październik 1983. Zrzeszenie Producentów Środków Informatyki, Automatyki i Aparatury Pomiarowej „Mera”. (pol.).
- ↑ a b c d e Zygmunt Korga. Mikrokomputer osobisty Meritum. „Biuletyn Techniczno-Informacyjny MERA”. 5, 6 (52, 55), s. 3–6, maj–czerwiec 1984. Zrzeszenie Producentów Środków Informatyki, Automatyki i Aparatury Pomiarowej „Mera”. ISSN 0239-6645. (pol.).
- ↑ a b c d e f g h Zbigniew Chrześcijański, Jacek Żebrowski. Mikrokomputer Meritum-I. „Informatyka”. 1, s. 17–18, styczeń 1985. Wydawnictwo NOT SIGMA. ISSN 0542-9951. (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab Jarosław Górny. Mikrokomputer Meritum. „Radioelektronik”. 5 (84), maj 1985. Wydawnictwo NOT SIGMA. ISSN 0137-6802. (pol.).
- ↑ a b Prospekt reklamowy Mera-Elzab Meritum [online] (pol.).
- ↑ a b c d e f g Krzysztof Krupa. Na razie nie widać konkurencji. „Bajtek”. 1, s. 20–21, wrzesień 1985. RSW „Prasa-Książka-Ruch”. ISSN 0860-1674. (pol.).
- ↑ a b Mikroinformatyki coraz więcej. „Informatyka”. 10, s. 25, październik 1984. Wydawnictwo NOT SIGMA. ISSN 0542-9951. (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o Władysław Majewski. Oto Meritum. „Komputer”. 3, s. 14–15, czerwiec 1986. Krajowe Wydawnictwo Czasopism RSW „Prasa-Książka-Ruch”. ISSN 0860-2514. (pol.).
- ↑ a b Tomasz Zieliński , Ankieta czytenicza – wyniki, „Komputer”, luty 1988, ISSN 0860-2514 .
- ↑ a b c d e f g h i j Roman Wojciechowski. Swego nie znacie Meritum w Elzabie. „Bajtek”. 5–6, s. 5–6, wrzesień 1985. RSW „Prasa-Książka-Ruch”. ISSN 0860-1674. (pol.).
- ↑ Komputeryzujmy się «Dlaczego Meritum przegrało z Juniorem». „Komputer”. 12, s. 12, grudzień 1988. Krajowe Wydawnictwo Czasopism RSW „Prasa-Książka-Ruch”. ISSN 0860-2514. (pol.).
- ↑ Wojciech Morawski: Kronika kryzysów gospodarczych. Warszawa: Wydawnictwo TRIO, 2003, s. 132. ISBN 83-88542-64-8.
- ↑ a b Komputeryzujmy się. „Komputer”. 12, s. 10, grudzień 1987. Krajowe Wydawnictwo Czasopism RSW „Prasa-Książka-Ruch”. ISSN 0860-2514. (pol.).
- ↑ Komputeryzujmy się. „Komputer”, s. 4, sierpień 1986. ISSN 0860-2514. (pol.).
- ↑ Przeciętne wynagrodzenie od 1950 r. [online], ZUS (pol.).
- ↑ a b c d Giełda. „Komputer”. 4, s. 48, lipiec 1986. Krajowe Wydawnictwo Czasopism RSW „Prasa-Książka-Ruch”. ISSN 0860-2514. (pol.).
- ↑ Bartłomiej Kluska, Bartosz Rozwadowski: Bajty polskie. Sosnowiec: 2014, s. 25-26. ISBN 978-83-927229-2-2.
- ↑ Andrzej Piotrowski. mikroKlan. „Informatyka”. 12, s. 18, grudzień 1984. Wydawnictwo NOT SIGMA. ISSN 0542-9951. (pol.).
- ↑ Klawiatura mera 7947 od mera-elzab jak meritum – Galeria zdjęć i obrazów na imgED [online], imgED [dostęp 2019-10-17] [zarchiwizowane z adresu 2019-10-17] (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i Dariusz Madej, Krzysztof Marasek, Krzysztof Kuryłowicz: Komputery Osobiste. Warszawa: Wydawnictwa komunikacji i łączności, 1987, s. 384–385.
- ↑ a b Opis programu DEBIT, [w:] Bogusław Piotrowski , Biuletyn użytkowników komputerów osobistych Meritum, t. 3, Zabrze, grudzień 1985, s. 13 (pol.).
- ↑ Maciej Deptuch, Władysław Majewski. Dźwięk w Meritum I. „Bajtek”. 3, s. 6–7, listopad 1985. Krajowe Wydawnictwo Czasopism RSW „Prasa-Książka-Ruch”. (pol.).
- ↑ Patrz schemat Meritum I i Expansion Interface.
- ↑ a b c d dr inż. Henryk Małysiak, mgr inż. Sławomir Piekoszewski, dr inż. Bolesław Pochopień, mgr inż. Paweł Podsiadło, mgr inż. Antoni Starczynowski, dr inż. Eugeniusz Wróbel: Mikrokomputer Meritum. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1988. ISBN 83-02-03608-0.
- ↑ Meritum 1 – krzkomar [online], sites.google.com [dostęp 2019-09-29] .
- ↑ a b c d e f g h Dokumentacja Techniczno-Rozruchowa Stacja Dysków Elastycznych Meritum nr 44290000, Zakłady Urządzeń Komputerowych Mera-Elzab(pol.).
- ↑ a b c d e f g Maciej Deptuch. Rozwój rodziny mikrokomputerów osobistych Meritum na przykładzie zestawu mikrokomputera Meritum II. „Biuletyn Techniczno-Informacyjny MERA”. 7–8 (277,278), s. 32, 1985. Zrzeszenie Producentów Środków Informatyki, Automatyki i Aparatury Pomiarowej „Mera”. (pol.).
- ↑ Andrzej Piotrowski. MTP 57 Pogoń za mikro. „Informatyka”. 12, s. 23, maj 1985. Wydawnictwo NOT SIGMA. ISSN 0542-9951. (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i j Edward Solarski. Mikrokomputerowa sieć lokalna do wspomagania procesu dydaktycznego nauczania w szkole średniej i podstawowej. „Biuletyn Techniczno-Informacyjny MERA”. 2, 3 (284, 285), s. 35–41, 1986. Zrzeszenie Producentów Środków Informatyki, Automatyki i Aparatury Pomiarowej „Mera”. ISSN 0239-6645. (pol.).
- ↑ a b TRS-80 Technical Manual, RadioShack, 1978 .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- dr inż. Henryk Małysiak, mgr inż. Sławomir Piekoszewski, dr inż. Bolesław Pochopień, mgr inż. Paweł Podsiadło, mgr inż. Antoni Starczynowski, dr inż. Eugeniusz Wróbel: Mikrokomputer Meritum. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1988. ISBN 83-02-03608-0.
- Sacha Krzysztof, Misiurewicz Piotr, Kręglewski Tomasz: Przewodnik po technice mikrokomputerowej. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1988, s. 42. ISBN 83-204-0986-1.
- Link Wolfgang: Jak mierzyć sterować i regulować za pomocą Basicu. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1988. ISBN 83-204-0934-9.
- Dokumentacja Techniczno-Rozruchowa Stacja Dysków Elastycznych Meritum nr 44290000. Zakłady Urządzeń Komputerowych Mera-Elzab. (pol.).
- Basic – Meritum podręcznik programowania i użytkowania 44990001. Zakłady Urządzeń Komputerowych Mera-Elzab. (pol.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- MERA ELZAB Meritum – Historia na stronie Polskie Komputery
- Historia powstania mikrokomputera Meritum na stronie Polskie Komputery
- Materiał Muzeum Historii Komputerów i Informatyki o komputerze Meritum
- Program "Godzinka czyli dwie" z Muzeum Historii Komputerów i Informatyki z udziałem konstruktorów komputera Meritum