Michaił Łomonosow – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Portret Michaiła Łomonosowa (Leontij Miropolski, 1787) | |
Data i miejsce urodzenia | 8 listopada?/19 listopada 1711 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 4 kwietnia?/15 kwietnia 1765 |
Zawód, zajęcie | chemik, fizyk, astronom, przyrodnik, mineralog, filolog, poeta |
Narodowość | rosyjska |
Alma Mater | |
Uczelnia | |
![]() |
Michaił (Michajło)[1] Wasiljewicz Łomonosow (ros. Михаил (Михайло) Васильевич Ломоносов; ur. 8 listopada?/19 listopada 1711 w Denisówce[2] koło Chołmogor[3], zm. 4 kwietnia?/15 kwietnia 1765 w Sankt-Petersburgu)[2] – rosyjski uczony i poeta, prekursor chemii fizycznej, twórca Uniwersytetu Moskiewskiego.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Pochodził z pomorskiej rodziny rybackiej, sam nauczył się czytać i pisać. Udało mu się wyjechać do Moskwy, gdzie ukończył szkołę podstawową, a następnie do Petersburga, gdzie chodził do gimnazjum. Jako wyróżniający się uczeń został wysłany na studia do Niemiec. Kształcił się na uniwersytecie w Marburgu (Hesja) pod kierunkiem znanego filozofa Christiana Wolffa. Po powrocie do Rosji objął stanowisko profesora chemii na Petersburskim Uniwersytecie Państwowym. Zorganizował przy uczelni nowoczesne laboratorium. W 1754 zainicjował powołanie państwowego uniwersytetu w Moskwie, który później został nazwany jego imieniem. Był członkiem Petersburskiej Akademii Nauk.
Jedną z jego czołowych zasług jest to, że 26 maja 1761 r. podczas obserwacji przejścia Wenus przed tarczą Słońca, odkrył, że planeta ta posiada grubą i gęstą atmosferę[4].
W swojej pracy naukowej łączył chemię z innymi naukami ścisłymi – fizyką i matematyką. Zajmował się teorią cząsteczek, zapoczątkował nową gałąź wiedzy – chemię fizyczną, dowiódł fałszywość teorii flogistonu. Niezależnie od Lavoisiera sformułował prawo zachowania masy w reakcjach chemicznych. W książce Kurs prawdziwej chemii fizycznej (1752) podał definicję chemii fizycznej:
- Chemia fizyczna jest to nauka, która tłumaczy przyczynę zjawisk zachodzących wskutek operacji chemicznych w ciałach złożonych, przy pomocy praw i na podstawie doświadczeń fizycznych.
Ważną rolę przypisywał eksperymentom. Prowadził także badania w dziedzinie geologii.
Niezależnie od pracy naukowej był też wybitnym poetą, mistrzem ody panegirycznej. Był m.in. autorem:
- Ody w rocznicę wstąpienia na tron cesarzowej Jelizawiety Pietrowny (Ода на день восшествия на всероссийский престол её величества государыни императрицы Елисаветы Петровны 1747 года – 1747)
- Porannych rozmyślań o wielkości bożej (1751)
- Rozmowy z Anakreontem (Разговор с Анакреоном – między 1756 i 1761)
W pracy List o zasadach wierszowania rosyjskiego (1739) wyłożył teorię sylabotoniki. Napisał ponadto podręcznik retoryki oraz gramatyki języka rosyjskiego. W 1764 objął wysokie stanowisko sekretarza stanu.
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a8/Lomonosov_Grave.jpg/150px-Lomonosov_Grave.jpg)
Imię Łomonosowa nosi od 1940 r. Uniwersytet Moskiewski oraz Północny (Arktyczny) Uniwersytet Federalny. Na jego cześć zostały nazwane także: miasto na obrzeżach Sankt-Petersburga, rosyjska pływająca elektrownia atomowa „Akademik Łomonosow”, podwodny grzbiet Łomonosowa na Oceanie Arktycznym oraz kratery uderzeniowe na Księżycu (☾ 27,35°N 98,28°E/27,350000 98,280000) i Marsie (♂ 65,2°N 9,2°W/65,200000 -9,200000).
Życie Łomonosowa przedstawił Władysław Kulicki w formię beletrystycznej w książce Pieszo po sławę[5].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Pierwsze podpisy własnoręczne M. Łomonosowa. olomonosove.chat.ru. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-04)].– ze strony http://olomonosove.chat.ru.
- ↑ a b Łomonosow Michaił W., [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2019-02-06] .
- ↑ Mikhail Lomonosov, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2019-02-06] (ang.).
- ↑ "Encyklopedia Geograficzna Świata – Wszechświat; wyd. OPRES, Kraków 1997 r. ISBN 83-85909-29-X"
- ↑ Literatura piękna: adnotowany rocznik biliograficzny, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich., 1968, s. 362 [dostęp 2023-11-05] (pol.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]Mikhail Vasilyevich Lomonosov w bazie Mathematics Genealogy Project (ang.) [dostęp 2021-10-30].
- Dwie ody Łomonosowa w tłumaczeniu angielskim, w tym fragmenty Ody w rocznicę wstąpienia na tron cesarzowej Jelizawiety Pietrowny. [dostęp 2014-06-11]. (ang.).
- ISNI: 0000000122795228
- VIAF: 46896023
- ULAN: 500321615
- LCCN: n80060716
- GND: 118574175
- LIBRIS: c9prsrmw49nx1kt
- BnF: 13072628j
- SUDOC: 08580942X
- SBN: IEIV029672
- NLA: 35311115
- NKC: jn20000701071
- DBNL: lomo001
- RSL: 000081468
- BNE: XX1028490
- NTA: 070084696
- BIBSYS: 90120013
- CiNii: DA01040689
- Open Library: OL740809A
- PLWABN: 9810659410105606
- NUKAT: n96100219
- J9U: 987007283081105171
- PTBNP: 129317
- LNB: 000043260
- CONOR: 6866275
- KRNLK: KAC201909744
- LIH: LNB:V*101422;=yh