Orchan – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Portret Orhana I | |
Tugra Orhana I | |
Bej osmański | |
Okres | od ok. 1324/1326 |
---|---|
Poprzednik | |
Następca | |
Dane biograficzne | |
Dynastia | |
Data urodzenia | |
Data śmierci | |
Ojciec | |
Matka | Malhun Hatun |
Rodzeństwo | Alaaddin Bey |
Żona | |
Żona | Nilüfer Hatun |
Dzieci | |
Żona | Asporca Hatun |
Żona | Eftandise Hatun |
Orchan, także Orhan lub Urchan[potrzebny przypis] (ur. 1281[potrzebny przypis], zm. w 1362[1]) – władca z dynastii Osmanów panujący w latach ok. 1324[2]/1326[3] – 1362[2]. Syn Osmana I. Jego synem był Murad I[4]. Po śmierci swojego ojca Osmana przyjął tytuł emira[3].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/97/Orhan_I_area_map.png/240px-Orhan_I_area_map.png)
Podboje
[edytuj | edytuj kod]Zdobycze na Imperium Bizantyjskim w Zachodniej Anatolii
[edytuj | edytuj kod]Orchan kontynuował rozpoczęty przez Osmana I podbój ziem Azji Mniejszej kierując się na zachód. W zdobytej głodem w 1326 roku Bursie, niegdyś bizantyńskim mieście, ustanowił stolicę państwa osmańskiego[2][3][5]. W 1327 zdobyte zostało bizantyjskie miasto Lopadion (Uluabat) którego fortyfikacje zniszczyło trzęsienie ziemi. Po tych wydarzeniach cesarz Andronik III poprowadził armię do Bitynii, ale zawrócił po 2 dniach drogi od Konstantynopola gdy w bitwie pod Pelekanon jego pochód zatrzymał Orchan. Bizancjum utraciło w ten sposób połączenie lądowe Bitynią co wpłynie na upadek pozostałych tam miast bizantyjskich[6]. W 1331 roku Orchan zdobył Niceę, a w 1337 roku Nikomedię[3][5]. W wynik utych podbojów tereny Bizancjum w Azji na wschód od Konstantynopola zostały ograniczone do 10 kilometrów kwadratowych[7].
Emirat Karesi
[edytuj | edytuj kod]W latach 1345-1346 Orchan przyłączył do swojego terytorium emirat Karesi . Uzyskane terytoria znajdując się przy Dardanelach dawały możliwość przeprawy morskiej z Azji do Europy[7].
Pierwsze zdobycze na Półwyspie Bałkańskim
[edytuj | edytuj kod]W 1346 syn Orchana Sulejman Pasza w trakcie udzielania pomocy cesarzowi bizantyjskiemu Janowi VI Kantakuzenowi w rywalizacji z Janem V Paleologiem po raz pierwszy udał się na tereny europejskie. W 1347 roku Kantakuzen wkroczył do Konstantynopola i ogłosił się cesarzem, z Janem V jako współrządzącym[8][7].
Sulejman w 1352 wylądował na przylądku Gallipoli i pozajmował szereg miejscowości w tym Tekirdağ (Rodosto) i w 1357 Çorlu. Od tych wydarzeń rozpoczęła się ekspansja turecka na Bałkany skutecznie kontynuowana przez Murada I[8].
Reformy
[edytuj | edytuj kod]Część źródeł (w tym te najbardziej tradyjne) przypisuje mu utworzenie jednostki janczarów około roku 1330[9][10](inne źródła sugerują drugą połowę XIV wieku prawdopodobnie w czasie rządów Murada I[11]), według Davida Nicolle od 1338 roku Orchan posiadał korpus zawodowych gwardzistów którzy nie byli jeszcze janczarami[9]. Około 1330 roku Orchan dokonał licznych reform wojskowych – m.in. przekształcił jazdę akindżi w jazdę lekką[5].
Do czasów rządów Orchana w obiegu były monety seldżuckie i bizantyjskie. W trakcie jego rządów zaczęto bić własną drobną srebrną monetę akcze (asper)[12].
Rodzina
[edytuj | edytuj kod]Orchan pojął za żonę Teodorę, córkę cesarza bizantyjskiego Jana VI Kantakuzena w zamian za co pomagał cesarzowi mu w walkach przeciwko Serbom[13].
Śmierć
[edytuj | edytuj kod]Zmarł w 1362 roku i został pochowany w Bursie gdzie znajdują się też groby jego ojca Osmana I i syna Murada I[potrzebny przypis].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Imber 2023 ↓, s. 27.
- ↑ a b c Imber 2023 ↓, s. 25.
- ↑ a b c d Reychman 1973 ↓, s. 42.
- ↑ Imber 2023 ↓, s. 25,27.
- ↑ a b c Baczkowsk 2005 ↓, s. 114.
- ↑ Imber 2023 ↓, s. 25–26.
- ↑ a b c Imber 2023 ↓, s. 26.
- ↑ a b Reychman 1973 ↓, s. 47.
- ↑ a b Nicolle 2017 ↓, s. 9.
- ↑ Kamler 2001 ↓, s. 120.
- ↑ Veinstein 2013 ↓, s. 115.
- ↑ Reychman 1973 ↓, s. 130.
- ↑ Reychman 1973 ↓, s. 44.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Colin Imber: Imperium Osmańskie, 1300-1650. Wyd. II. Kraków: Wydawnictwo Astra, 2023. ISBN 978-83-66625-97-6.
- Jan Reychman: Historia Turcji. Wrocław: Ossolineum, 1973.
- Wielka Historia Świata – Późne średniowiecze. Praca zbiorowa pod redakcją naukową Krzysztofa Baczkowskiego. T. 5. Kraków: Oficyna Wydawnicza FOGRA, 2005. ISBN 83-85719-89-X.
- David Nicolle: Janczarzy. Wydawnictwo Napoleon V, 2017. ISBN 978-83-7889-495-7.
- PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń. pod red. Marcina Kamlera. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 83-01-13506-9.
- Gilles Veinstein: On the Ottoman janissaries (fourteenth-nineteenth centuries). W: Erik-Jan Zürcher: Fighting for a Living: A Comparative Study of Military Labour 1500-2000. Amsterdam University Press, 2013, s. 115–134. [dostęp 2024-06-25]. (ang.).