Płatkonóg szydłodzioby – Wikipedia, wolna encyklopedia
Phalaropus lobatus[1] | |||
(Linnaeus, 1758) | |||
![]() Szata godowa | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Typ | |||
Podtyp | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Infragromada | |||
Rząd | |||
Podrząd | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Plemię | |||
Rodzaj | |||
Gatunek | płatkonóg szydłodzioby | ||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() | |||
Zasięg występowania | |||
![]() lęgowiska zimowiska |
Płatkonóg szydłodzioby[5] (Phalaropus lobatus) – gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny bekasowatych (Scolopacidae).
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Gatunek ten bywał niekiedy umieszczany w monotypowym rodzaju Lobipes[6]. Nie wyróżnia się podgatunków[2][7].
Występowanie
[edytuj | edytuj kod]Zamieszkuje wybrzeża Morza Arktycznego, w Eurazji od Półwyspu Skandynawskiego po Cieśninę Beringa, w Ameryce Północnej, na Grenlandii, Svalbardzie i Islandii, ponadto w Szkocji i Irlandii. Zimuje na otwartym morzu, pojawiając się na wybrzeżach: pacyficznym Ameryki Środkowej i środkowo-zachodniej Ameryki Południowej, Morza Arabskiego, zachodniej Afryki, Półwyspu Malajskiego oraz wysp Indonezji i zachodniej Melanezji.
W Polsce nieliczny ptak spotykany na przelotach w maju-czerwcu i lipcu-październiku pojedynczo lub w małych grupkach, najliczniej nad Zatoką Gdańską. Na wybrzeżu częsty, w głębi lądu rzadko.
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Cechy gatunku
- To dość oryginalny ptak jeśli chodzi o dymorfizm, zachowania godowe i opiekę na młodymi, gdyż role obu płci są odwrotne w stosunku do tych panujących u większości ptaków. W szacie godowej samica nieco większa od samca i ubarwiona bardziej jaskrawo. Wierzch ciała łupkowoczarny o szarawym nalocie, na grzbiecie rudobrązowe, podłużne kresy. Pierś szara, spód ciała biały, na szyi i bokach głowy szeroka rdzawa przepaska (kołnierz), policzki i podgardle białe. Samiec natomiast ma węższy kołnierz koloru szarobrązowego. W szacie spoczynkowej obie płci ubarwione jednakowo. Wierzch ciała szaropopielaty z białymi podłużnymi pasami, spód biały, przez oko przechodzi czarny pasek. Osobniki młodociane mają wierzch ciała brązowoczarny, a spód biały (podobnie jak osobniki dorosłe w upierzeniu spoczynkowym). Płatkonogi mają wąski dziób, a nogi szare z płatkowatą błoną pławną, od której wzięła się nazwa ptaka.
- W locie widać na ciemnych skrzydłach biały pas i białe prążkowanie grzbietu w kształcie dwóch liter V zwróconych czubkami do siebie. Odzywa się przenikliwym „pit pit pit”. Od płatkonoga płaskodziobego jest mniejszy i zgrabniejszy, ma poza tym czarny, ostry i cieńszy dziób. Wielkością dorównuje biegusowi zmiennemu.
- Wymiary średnie
- długość ciała ok. 17–20 cm
rozpiętość skrzydeł ok. 30–36 cm
masa ciała ok. 20–45 g
Ekologia i zachowanie
[edytuj | edytuj kod]- Biotop
- Wybrzeża jezior i małych bagien w strefie tundry, na przelotach wybrzeża różnych zbiorników wodnych, stawów hodowlanych, również w głębi lądu. Zimą na pełnym morzu. W Skandynawii także na wysoczyznach.
- Toki
- Na lęgowiskach ptaki są w kwietniu i maju. Samica pełni dominującą rolę w kojarzeniu się w pary. Rozpoczyna toki, podnosząc się na wodzie, bijąc ze świstem skrzydłami wzlatuje do lotu godowego nad samą powierzchnią wody. Siada na wodzie i wydaje miękkim głosem wyjątkowe dźwięki. Wtedy to można usłyszeć jej słodkie zawodzenie „wedi wedi wedi”. Ona też wybiera gniazdo i zajmuje się jego obroną.
- Gniazdo
- W pobliżu wody, płytkie zagłębienie w kępie trawy, turzyc lub nisko nad ziemią w krzaku. Samica wyścieła je razem z samcem trawą, kawałkami liści i mchem.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Redneckedphalaropechick.jpg/240px-Redneckedphalaropechick.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Ab_bird_019.jpg/240px-Ab_bird_019.jpg)
- Jaja
- W ciągu roku wyprowadza jeden lęg (zdarza się jednak poliandria), składając pod koniec maja lub czerwcu 3–4 brązowożółte i brązowooliwkowe jaja z ciemnobrunatnymi plamkami, większymi i gęstszymi na grubym końcu. Na tym kończy się rola samicy w okresie lęgowym.
- Okres lęgowy
- Jaja wysiadywane są od zniesienia pierwszego jaja przez okres 17–21 dni tylko przez samca (podobnie jak wychowywanie młodych), podczas gdy samica pozostaje w pobliżu gniazda. Pisklęta opuszczają gniazdo zaraz po wykluciu, usamodzielniają się po 4–5 tygodniach, a już po 2 tygodniach często są pozostawiane bez opieki. Mają rdzawożółty puch na grzbiecie przyozdobiony ciemnymi plamami i prążkami. Odloty zaczynają się od lipca i trwają do września.
- Pożywienie
- Wodne bezkręgowce m.in. owady i ich larwy, na morzu plankton.
- Zazwyczaj łowi je na powierzchni wody, po której bardzo lekko pływa (jakby siedział na dryfującym przedmiocie). Samo żerowanie jest specyficzne dla płatkonogów – pływając po wodzie kręci się wokół własnej osi i powoduje wypływanie planktonu, po czym szybko go zbiera z powierzchni tafli. Po tym też można go rozróżnić od innych siewkowych.
Status i ochrona
[edytuj | edytuj kod]Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje płatkonoga szydłodziobego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, według szacunków organizacji Wetlands International z 2015 roku, mieści się w przedziale 3,6–4,5 milionów osobników. Trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy[4].
W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[8].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Oryginalny zapis opublikowanej po raz pierwszy nazwy zawierał literówkę (Systema Naturae, 1758, s. 148). Linneusz skorygował ten błąd w erracie na stronie 824 tegoż tomu.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Phalaropus lobatus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b Van Gils, J., Wiersma, P., Kirwan, G.M. & Garcia, E.F.J.: Red-necked Phalarope (Phalaropus lobatus). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 2019-11-20].
- ↑ D. Lepage: Red-necked Phalarope Phalaropus lobatus. [w:] Avibase - Światowa baza danych ptaków [on-line]. [dostęp 2021-04-19]. (ang.).
- ↑ a b Phalaropus lobatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Tringinae Rafinesque, 1815 - brodźce (wersja: 2019-11-06). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-11-20].
- ↑ Red-necked Phalarope (Phalaropus lobatus). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)]. (ang.).
- ↑ F. Gill, D. Donsker (red.): Sandpipers, snipes, coursers. IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-11-20]. (ang.).
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Karel Stastny: Ptaki wodne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-10-7.
- Klaus Richarz: Ptaki - Przewodnik. Warszawa: Muza, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdjęcia i materiały multimedialne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Phalaropus lobatus (Płatkonóg szydłodzioby). W: M. Gromadzki (red.): Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. T. 8: Ptaki (część II). Warszawa: Ministerstwo Środowiska, 2004, s. 147–150. ISBN 83-86564-43-1.