P-5 (pocisk) – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
Państwo | |
---|---|
Rodzaj | pocisk manewrujący woda-ziemia |
Przeznaczenie | masowego rażenia |
Data konstrukcji | 1958 |
Operacyjność | 1959–1968 |
Długość | 10,82 m |
Średnica | 0,9 m |
Rozpiętość | 3 m |
Masa | 4500 kg |
Napęd | silnik turboodrzutowy |
Prędkość | 1,5 Ma |
Zasięg | 500 km |
Naprowadzanie | autopilot |
Masa głowicy | 800 kg |
Typ głowicy | |
Użytkownicy | |
ZSRR |
P-5 (ros. П-5) – radziecki strategiczny pocisk manewrujący klasy woda-ziemia, opracowany pod koniec lat 50 XX wieku. Jego wariantami rozwojowymi były P-6, P-7, P-35 i Progriess. Cała rodzina pocisków została oznaczona w kodzie NATO jako SS-N-3 Shaddock, w tym P-5 – SS-N-3C[1], natomiast wersja bazowania lądowego jako SS-C-1 Sepal. Spotykana jest potoczna rosyjska nazwa piatiorka („piątka”).
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pocisk został opracowany jako broń do strategicznych ataków na cele lądowe z wynurzonych okrętów podwodnych. Skonstruowany został w biurze OKB-52 głównego konstruktora Władimira Czełomieja, który wcześniej zebrał doświadczenia opracowując pocisk 10Ch – radziecką kopię niemieckiego V-1[2]. Wstępne prace nad projektem Czełomiej prowadził już w 1954 roku, a 8 sierpnia 1955 roku opracowanie pocisku zostało zlecone oficjalnie postanowieniem władz[3]. Równolegle pocisk takiego samego przeznaczenia P-10 opracowywało biuro Berijewa, lecz okazał się znacznie gorszy, a przy tym większy, i jego rozwój został zarzucony[3]. Nowością przyjętą w konstrukcji pocisku P-5 był start bezpośrednio z kontenera o niewielkiej średnicy i rozkładanie skrzydeł w locie, nie wymagające procedur przygotowania pocisku do startu z wyrzutni[4]. Rozwój odrzutowego silnika marszowego został zlecony biuru OKB-300 głównego konstruktora Tumanskiego, a później został przeniesiony do OKB-26 W. Sorokina w Ufie[4].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Whiskey_Twin_Cylinder_submarine.jpg/240px-Whiskey_Twin_Cylinder_submarine.jpg)
Pierwsze próby startów na lądzie prowadzono od 28 sierpnia 1958 roku[4][a]. Próby następnie prowadzono od listopada tego roku na zmodyfikowanym okręcie podwodnym S-146 projektu 613[4]. Kompleks P-5 został przyjęty oficjalnie na uzbrojenie postanowieniem z 19 czerwca 1959 roku[5]. W toku prób określono zasięg od 80 do 500 km, prędkość na 1250-1300 km/h, a dokładność trafienia 8 km[5]. Wysokość lotu w podstawowej wersji wynosiła 400-800 m, a ustalał ją barometryczny wysokościomierz[5]. Za skonstruowanie pocisku W. Czełomiej w 1959 roku otrzymał tytuł Bohatera Pracy Socjalistycznej i wraz z zespołem Nagrodę Leninowską[5].
Pocisk miał długość 10 819 mm, średnicę kadłuba do 860 mm, rozpiętość skrzydeł ok. 3 m[5]. Skrzydła miały skos 58° i cięciwę przy kadłubie 2,6 m, a na końcach 1,06 m[5]. Masa startowa z silnikami startowymi wynosiła 5,1 t, w tym silniki ok. 0,8 t[5]. W pierwszym przedziale długości 1875 mm była aparatura, w drugim długości 2050 mm głowica bojowa[5]. W trzecim przedziale był zbiornik paliwa, a w czwartym silnik turboodrzutowy KRD-26 o ciągu 2,5 tony, z chwytem powietrza pod kadłubem[5]. Start umożliwiały rakietowe silniki startowe PRD-34 pod kadłubem, o ciągu 36,6 T[5]. Pocisk miał jeden reżim lotu, z dużą prędkością, bez wykonywania manewrów[3]. Kierowanie zapewniał w pierwszej wersji prosty automatyczny pilot, w wersji P-5D uzupełniony o dopplerowski miernik radarowy prędkości i zniosu, zwiększający dokładność[6].
Pocisk P-5 używany był na okrętach podwodnych projektu 644 i 665 (kod NATO: Whiskey Twin Cylinder / Whiskey Long Bin) oraz projektu 659 (Echo I). Pociski te mogły być wystrzeliwane również z nowszych okrętów podwodnych projektu 651 (Juliett) i projektu 675 (Echo II – tylko w 6 z 8 wyrzutni), lecz faktycznie nie były na nich stosowane[7][8]. Wkrótce skrzydlate pociski strategiczne zostały uznane za broń mało przydatną w ewentualnej wojnie pełnoskalowej, gdyż wymagały podejścia przez okręty podwodne w pobliże brzegów ewentualnego przeciwnika[7]. Wobec tego, postanowieniem z 24 sierpnia 1965 roku pocisk P-5 został wycofany z uzbrojenia[7]. Faktycznie zostały wycofane z marynarki wojennej i wojsk lądowych do 1968 roku[7].
Koszt pocisku P-5 był około półtora raza mniejszy od myśliwca MiG-21 i około trzy razy większy niż pocisku przeciwokrętowego P-15[9].
Oprócz okrętów, pociski P-5 zostały zaadaptowane na uzbrojenie kompleksu bazowania naziemnego S-5 (2K17), z samobieżną wyrzutnią 2P30 na podwoziu ZiŁ-135, przyjętego na uzbrojenie 30 grudnia 1961 roku[10]. Tworzyły pułki z ośmioma wyrzutniami, używane w wojskach lądowych[10].
Wersje
[edytuj | edytuj kod]- P-5 (4K34) – wersja bazowa pocisku woda-ziemia z autopilotem i wysokościomierzem barometrycznym z dokładnością trafienia 8 km, przyjęta na uzbrojenie 19 czerwca 1959 roku[6].
- P-5D (4K95) – wersja woda-ziemia z 1959 roku z radarem dopplerowskim (litera „D”) i radiowysokościomierzem, cechująca się większą dokładnością trafienia (4 km) i obniżoną wysokością lotu (200-800 m), przyjęta na uzbrojenie 3 marca 1962 roku[9].
- wersje nieprodukowane:
- P-5I – wersja z żyroskopowo-inercyjnym systemem kierowania, nie przyjęta na uzbrojenie[5].
- P-5N/NA – projektowana wersja przenoszona przez samoloty (powietrze-ziemia), nie zbudowana[5].
- P-5RG – projektowana wersja przeciwokrętowa (woda-woda) z samonaprowadzaniem radarowym, o zasięgu do 200 km, anulowana w 1960[11].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Hammond_Collection_Moscow_Unlabeled_03crop.jpg/220px-Hammond_Collection_Moscow_Unlabeled_03crop.jpg)
- pociski bazowania lądowego:
- S-5 (2K17) – wersja ziemia-ziemia na bazie P-5D, o zasięgu 80-500 km, odpalana z samobieżnej wyrzutni kontenerowej 2P30 na podwoziu ZiŁ-135, przyjęta na uzbrojenie 30 grudnia 1961 roku[10].
- S-5M (2K17M) – zmodernizowana wersja ziemia-ziemia z 1964 roku z pociskiem 9M78 omijającym przeszkody terenowe i wyrzutnią 9P123, nie produkowana[10].
- S-5W – wersja aeromobilna z czterokołową wyrzutnią samobieżną 9P116, przemieszczającą się samodzielnie na niewielkie odległości i przystosowaną do przenoszonia śmigłowcem Mi-10RWK, nie produkowana[10].
- wersje pochodne:
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]- 6 okrętów podwodnych projektu 644 (kod NATO: Whiskey Twin Cylinder) – 2 wyrzutnie
- 6 okrętów podwodnych projektu 665 (kod NATO: Whiskey Long Bin) – 4 wyrzutnie
- 5 atomowych okrętów podwodnych projektu 659 (kod NATO: Echo I) – 6 wyrzutni
- 29 atomowych okrętów podwodnych projektu 675 (kod NATO: Echo II) – 6 wyrzutni (tylko potencjalna możliwość)[8]
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ W innym miejscu Asanin 2006 ↓, s. 38 podaje rok prób pocisku: 1957.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ A fully illustrated guide to World's Anti-ship Missiles. „War Machine”. vol. 2 (25), s. 495, 1984. Londyn: Orbis Publishing. (ang.).
- ↑ Asanin 2006 ↓, s. 13-17, 21.
- ↑ a b c Asanin 2006 ↓, s. 21.
- ↑ a b c d Asanin 2006 ↓, s. 22-23.
- ↑ a b c d e f g h i j k l Asanin 2006 ↓, s. 24.
- ↑ a b Asanin 2006 ↓, s. 21, 24.
- ↑ a b c d Asanin 2006 ↓, s. 43.
- ↑ a b Asanin 2007 ↓, s. 27.
- ↑ a b Asanin 2006 ↓, s. 32.
- ↑ a b c d e Asanin 2006 ↓, s. 34-36.
- ↑ Asanin 2007 ↓, s. 23.
- ↑ a b Asanin 2007 ↓, s. 20.
- ↑ Asanin 2006 ↓, s. 33.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Władimir Asanin. Rakiety otieczestwiennego fłota. Czast 1. Wpieriedi – wrażeskij bierieg. „Tiechnika i Woorużenije”. 10/2006, październik 2006. (ros.).
- Władimir Asanin. Rakiety otieczestwiennego fłota. Czast 2. Na okienaskich prostorach. „Tiechnika i Woorużenije”. 6/2007, czerwiec 2007. (ros.).