Paralelizm (literatura) – Wikipedia, wolna encyklopedia
Paralelizm (z gr. παραλληλισμός parallēlismós – „zestawienie, porównanie”[1][2], od παράλληλος parállēlos – „równoległy”)[3] – tożsamość lub podobieństwo treściowe (znaczeniowe) bądź kompozycyjne kilku analogicznych segmentów utworu literackiego (zdań, wersów, strof, scen, wydarzeń, wątków itp.).
Paralelizm może służyć podkreśleniu podobieństw lub – poprzez ukazanie ich powierzchowności – przeciwstawieniu elementów treści. Innymi słowy paralelizm jest to zjawisko równoległości, ciągłości, analogii pomiędzy grupami wyrazów układającymi się w ciąg. Jeden ze środków stylistycznych i podstawowych mechanizmów uporządkowania danego tekstu literackiego.
Można wyróżnić następujące rodzaje paralelizmu:
- paralelizm intonacyjny – upodobnienie konturu intonacyjnego zdań lub wersów, zwykle wtórne względem paralelizmu syntaktycznego (składniowego) (upodobnienia budowy składniowej wersów lub zdań);
- paralelizm kompozycyjny – upodobnienie budowy elementów świata przedstawionego, np. wątków (losy zwierząt i ludzi w utworach A. Dygasińskiego) lub postaci;
- paralelizm leksykalny – oparty na powtórzeniu tych samych słów bezpośrednio po sobie albo w podobnej pozycji (wewnątrz zdań, wersów, strof), np. anafora, epifora;
- paralelizm stroficzny – oparty na powtórzeniu budowy strof, połączony z podobieństwem motywów.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Władysław Kopaliński: paralela; paralelizm; paralelny. [w:] Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych [on-line]. slownik-online.pl. [dostęp 2018-07-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-07-02)].
- ↑ Henry George Liddell, Robert Scott: παραλληλισμός. [w:] A Greek-English Lexicon [on-line]. [dostęp 2018-07-14]. (ang.).
- ↑ Henry George Liddell, Robert Scott: παράλληλος. [w:] A Greek-English Lexicon [on-line]. [dostęp 2018-07-14]. (ang.).