Radziliszkowate – Wikipedia, wolna encyklopedia
Cunonia capensis | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | radziliszkowate |
Nazwa systematyczna | |
Cunoniaceae R. Br. M. Flinders, Voy. Terra Austral. 2: 548. 19 Jul 1814 | |
Typ nomenklatoryczny | |
Cunonia L., nom. cons. (1759)[3] |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Weinmannia_pinnata_1.jpg/220px-Weinmannia_pinnata_1.jpg)
Radziliszkowate (Cunoniaceae) – rodzina roślin z rzędu szczawikowców Oxalidales. Obejmuje 28 rodzajów[4][5] z co najmniej 280 gatunkami. Występują one głównie na półkuli południowej – w Ameryce Południowej i Środkowej, w Kraju Przylądkowym i na Madagaskarze, na wyspach Archipelagu Sundajskiego, w Australii i Oceanii[2], sięgając na północ do Filipin i Meksyku[6].
Liczne gatunki z tej rodziny dostarczają wysokiej jakości drewna. Weinmannia tinctoria jest źródłem garbników. Zarośla i lasy z roślinami z rodzajów onatnia, eukryfia i Platylophus dostarczają cenionego pożytku pszczelego. Jako rośliny ozdobne sadzone są zwłaszcza rośliny z rodzaju eukryfia (popularne na obszarach o łagodnym klimacie), w Australii także Ceratopetalum gummiferum. Jadalnych owoców dostarczają Davidsonia pruriens oraz rośliny z rodzaju Schizomeria[7].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Caldcluvia_rosifolia_kz3.jpg/220px-Caldcluvia_rosifolia_kz3.jpg)
- Pokrój
- Drzewa i krzewy o pędach wyprostowanych[6], zwykle naziemne, rzadziej hemiepifity[7]. Pędy są nagie lub okryte pojedynczymi włoskami, rzadko gwiazdkowatymi lub szczecinkowato kłującymi (Davidsonia)[6].
- Liście
- Zwykle zimozielone[7], naprzeciwległe lub okółkowe, rzadko skrętoległe (Davidsonia), zwykle nieparzysto pierzasto złożone lub trójlistkowe, rzadko pojedyncze. Blaszki całobrzegie, piłkowane lub ząbkowane[7][6]. Użyłkowanie pierzaste, często z włoskami w kątach nerwów[7]. Przylistki obecne, często okazałe[6][7].
- Kwiaty
- Drobne, zwykle obupłciowe, rzadziej jednopłciowe[6][7]. Wyrastają zebrane w kwiatostany wiechowate, wierzchotkowate, główkowate, rzadziej wyrastają pojedynczo (Eucryphia). Okwiat jest 4- lub 5-krotny (rzadziej trzykrotny lub z większą liczbą działek i płatków – do 10)[7]. Działki są wolne lub zrośnięte u nasady, u różnych rodzajów są trwałe, czasem powiększając się w czasie owocowania, u niektórych odpadają[7][6]. Płatki w takiej samej liczbie jak działki (lub większej w przypadku Bauera), rozwijają się przemiennie między nimi. Pręcików jest zwykle liczba podwojona (8–10), rzadziej jest ich tylko 4–5 lub tworzą się bardzo licznie. Nitki pręcików są cienkie i długie, zwykle dłuższe od okwiatu. Wokół zalążni zwykle występuje dysk miodnikowy. Zalążnia górna, rzadziej dolna lub wpółdolna powstaje zwykle z dwóch owocolistków, czasem z 3–5, u większości rodzajów zrośniętych, ale u części wolnych[6].
- Owoce
- Najczęściej torebki, rzadziej mieszki, pestkowce lub skrzydlaki[6].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Mullumbimby_plum_%28Davidsonia_jerseyana%29.jpg/220px-Mullumbimby_plum_%28Davidsonia_jerseyana%29.jpg)
- Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)
Jedna z rodzin rzędu szczawikowców, bazalna dla kladu obejmującego eleokarpowate, cefalotowate i Brunelliaceae[2]. Ze względu na morfologiczne podobieństwa grupa ta była w dawniejszych systemach klasyfikacyjnych uważana za spokrewnioną ze skalnicowatymi (Saxifragaceae) i oczarowatymi (Hamamelidaceae)[8].
← |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Ackama A.Cunn.
- Acrophyllum Benth.
- Aistopetalum Schltr.
- Anodopetalum A.Cunn. ex Endl.
- Bauera Banks ex Andrews
- Caldcluvia D.Don
- Callicoma Andrews
- Ceratopetalum Sm.
- Codia J.R.Forst. & G.Forst.
- Cunonia L. – radziliszek
- Davidsonia F.Muell.
- Eucryphia Cav. – eukryfia
- Geissois Labill.
- Gillbeea F.Muell.
- Hooglandia McPherson & Lowry
- Karrabina Rozefelds & H.C.Hopkins
- Lamanonia Vell.
- Opocunonia Schltr.
- Pancheria Brongn. & Gris
- Platylophus D.Don
- Pseudoweinmannia Engl.
- Pterophylla D.Don
- Pullea Schltr.
- Schizomeria D.Don
- Spiraeanthemum A.Gray
- Spiraeopsis Miq.
- Vesselowskya Pamp.
- Weinmannia L. – onatnia
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-03] (ang.).
- ↑ a b c Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-03] (ang.).
- ↑ James Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium. [dostęp 2011-05-05]. (ang.).
- ↑ a b Cunoniaceae R.Br.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-11-02].
- ↑ a b List of Genera in CUNONIACEAE, [w:] Vascular plant families and genera, Kew Gardens & Missouri Botanical Garden [dostęp 2021-11-02] (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i Armen Takhtajan: Flowering Plants. Springer, 2009, s. 275. ISBN 978-1-4020-9608-2.
- ↑ a b c d e f g h i Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 298-299. ISBN 978-1842466346.
- ↑ Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 137. ISBN 83-7079-778-4.