Robert Edwin Peary – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Miejsce spoczynku | |
Zawód, zajęcie | polarnik |
![]() |
Robert Edwin Peary (ur. 6 maja 1856 w Cresson w Pensylwanii, zm. 20 lutego 1920 w Waszyngtonie) – amerykański podróżnik i odkrywca; najprawdopodobniej był pierwszą osobą, która dotarła do geograficznego bieguna północnego.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Robert Peary był zawodowym żołnierzem – porucznikiem w marynarce amerykańskiej. Zanim zdecydował się zaatakować biegun północny, odbył wcześniej kilka podróży do Arktyki, w czasie których studiował zwyczaje Inuitów i nauczył się od nich wielu praktycznych umiejętności potrzebnych do życia w warunkach polarnych, takich jak budowa igloo czy powożenie psim zaprzęgiem. W swoich wyprawach polegał na ich pomocy jako myśliwych. Zapoczątkował także system wypraw z przygotowanymi wcześniej składami zapasów na drodze wyprawy i dodatkowymi ekipami pomocniczymi towarzyszącymi głównej grupie.
Peary wyruszył z Nowego Jorku na biegun wraz z 23 podróżnikami na pokładzie okrętu „Roosevelt” 6 lipca 1908 i przezimował w pobliżu przylądka Sheridan na wyspie Ellesmere’a. Wyruszył stamtąd na biegun 1 marca 1909. Ostatnia z ekip pomocniczych zawróciła 1 kwietnia z szerokości geograficznej 87°47' N. W ostatni etap podróży Peary zabrał ze sobą tylko pięć osób, byli to: Matthew Henson, Ootah, Egingwah, Seeglo oraz Ookeah. W swoim pamiętniku (w rzeczywistości pisanym dużo później, kiedy przygotowywał do druku książkę o swojej podróży), pod datą 7 kwietnia napisał „Obóz Jesup – nareszcie na biegunie! Moje marzenie i ambicja od 23 lat wreszcie spełnione.”
Za swoje osiągnięcie Peary otrzymał awans na stopień kontradmirała, a kongres amerykański podziękował mu specjalnym aktem 30 marca 1911. Peary został też uhonorowany przez wiele amerykańskich i europejskich stowarzyszeń naukowych.
Kontrowersje
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Robert_Peary_by_Hampton%2C_1909.jpg/200px-Robert_Peary_by_Hampton%2C_1909.jpg)
Sukces amerykańskiego odkrywcy kwestionowano od samego początku. Tuż po powrocie z wyprawy Peary dowiedział się, że inny odkrywca, Frederick Albert Cook, także twierdził, że dotarł na biegun już w poprzednim roku – jego rzekomy sukces został szybko zakwestionowany z powodu braku jakichkolwiek dowodów i dokumentacji udowadniającej jego wyczyn. Peary był osobą bardziej wiarygodną, niemniej większość zarzutów postawionych Cookowi stawiano także Peary'emu. Kwestionowano przede wszystkim prędkość, z jaką Peary doszedł na biegun – zajęło mu to zaledwie 37 dni.
Niektórzy historycy uważają, że Peary naprawdę myślał, że dotarł na biegun (choć w rzeczywistości nigdy na nim nie stanął), inni uważali, że jest on winny umyślnego kłamstwa. W opinii jeszcze innych jakakolwiek krytyka Peary'ego była dziełem zwolenników Cooka, którzy chcieli Peary'ego w ten sposób zdyskredytować.
W 1989 roku eksperci doszli do wniosku, że dotarł on jedynie w okolice bieguna[1]. Niektóre źródła sugerują, że Peary mógł chybić celu nawet o około 50-100 kilometrów (30-60 mil)[2][3].
W 2005 roku brytyjski podróżnik Tom Avery, używając ekwipunku będącego kopią tego, który był używany przez Peary'ego i podążając dokładnie tą samą trasą co on, dotarł na biegun w ciągu 36 dni, 22 godzin i 11 minut, co jego zdaniem jednoznacznie dowodzi, że Peary był w stanie dotrzeć na biegun i zapewne na nim był. Niemniej Peary twierdził, że z powodu natrafienia na otwarte wody był zmuszony do pięciodniowego postoju w Big Lead. Co więcej, Avery powrócił drogą powietrzną, a porównanie dystansów pokonanych na ostatnich pięciu odcinkach daje rażąco odmienne wyniki: Peary 130 mil morskich, Avery 71 mil morskich.
Literatura i film
[edytuj | edytuj kod]Robert Peary jest autorem kilku książek, najbardziej znane z nich to Northward over the Great Ice (1898) i Nearest the Pole (1907).
Historię życia Peary'ego przedstawiono w 1998 w filmie produkcji USA pod tytułem Triumf odwagi, (tytuł oryginalny: Glory and Honor). Reżyseria Kevin Hooks, wykonawcy głównych ról: Delroy Lindo (Matthew Henson), Henry Czerny (Robert Peary).
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Josephine Diebitsch Peary
- Prasa "Wiarus (Winona, Minn.), June 8, 1911" str. 3 tytuł:" Nikt nie był na biegunie" link: https://www.loc.gov/resource/sn90060824/1911-06-08/ed-1/?sp=3&st=image&r=0.04,0.642,0.724,0.299,0
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Arctic Explorer Robert E. Peary. AmericasLibrary.gov. [dostęp 2014-07-25]. (ang.).
- ↑ Peary Arctic Expedition. National Geographic. [dostęp 2014-07-25]. (ang.).
- ↑ Robert Edwin Peary Biography. Biography.com. [dostęp 2014-07-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-06-21)]. (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Who Discovered the North Pole?. Smithsonian.com. [dostęp 2014-07-25]. (ang.).
- Wyścig na biegun północny (pol.) Newsweek.pl [dostęp 2009-04-11]
- ISNI: 0000000083710497
- VIAF: 34499743
- ULAN: 500036635
- LCCN: n50049394
- GND: 118739778
- NDL: 00515464
- BnF: 12177409z
- SUDOC: 031244890
- NLA: 35414384
- NKC: jo20000082608
- RSL: 000044420
- BNE: XX4847164
- NTA: 069015317
- BIBSYS: 90096185
- CiNii: DA0297274X
- Open Library: OL346162A
- PLWABN: 9810657020505606
- NUKAT: n02722915
- J9U: 987007276416005171
- CONOR: 119071843
- BNC: 000145206
- BLBNB: 000393265