Septa – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/HYPHAE.png/240px-HYPHAE.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Parenthesome_miguelferig.jpg/240px-Parenthesome_miguelferig.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a8/OSC_Microbio_05_03_hyphae.jpg/240px-OSC_Microbio_05_03_hyphae.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Abb2.7_Fungi_septal_pore_Woronin_body_dolipore_parenthesome_2021_%28M._Piepenbring%29.png/240px-Abb2.7_Fungi_septal_pore_Woronin_body_dolipore_parenthesome_2021_%28M._Piepenbring%29.png)
Septa (l. mn. septy, łac. septum), czyli przegroda lub ściana poprzeczna – u grzybów jest to poprzeczna ściana dzieląca strzępkę na komórki. Strzępki z przegrodami nazywane są strzępkami septowanymi, strzępki bez przegród to strzępki nieseptowane[1]. Przegrody występują również w niektórych zarodnikach[2].
Rola przegród
[edytuj | edytuj kod]- mechanicznie wzmacniają i stabilizują konstrukcję strzępek;
- zamknięcie odcinka plechy w przypadku uszkodzenia niektórych komórek, lub w przypadku stresu biotycznego, lub abiotycznego. Eliminacja części komórek pozostaje bez większego wpływu na pozostałą część grzybni. Stwierdzono, że grzyby posiadające w strzępkach septy są bardziej odporne na brak wody (stres wodny), niż grzyby o strzępkach nieseptowanych;
- izolacja sąsiednich komórek i procesów biochemicznych i fizjologicznych, jakie w nich zachodzą sprzyja różnicowaniu strzępki w wyspecjalizowane struktury, takie jak np. związane z wytwarzaniem zarodników[2].
Budowa i typy przegród
[edytuj | edytuj kod]Ściany przegród zawsze znajdują się pod kątem prostym w stosunku do długiej osi strzępki. Ze względu na budowę wyróżnia się kilka typów przegród:
- Septy o pełnych ścianach komórkowych, bez otworu w środku – występują u niektórych lęgniowców, sprzężniaków i grzybów niedoskonałych[3];
- Septy z przegrodą, w której jest wiele mikroporów o średnicy ok. 9 nm, a liczba tych porów może dochodzić do 50. Występują u niektórych grzybów niedoskonałych, np. u Geotrichum candidum. Mikropory te umożliwiają ciągłość cytoplazmy pomiędzy sąsiednimi przedziałami strzępek, ale są zbyt małe, aby umożliwić jej przepływ w takim stopniu, jak u grzybów posiadających większe przegrody porów[4];
- Septy o ścianach poprzecznych niepełnych – mają postać dośrodkowych uwypukleń niełączących się ze sobą. Występują u skoczkowców[3];
- Septy proste – ich grubość zmniejsza się dośrodkowo, a na środku jest otwór o średnicy 50–500 nm, przez który może przemieszczać się protoplazma wraz z jądrami i organellami komórkowymi. Występują u workowców i niektórych podstawczaków. Dzięki swobodnemu przepływowi cytoplazmy możliwa jest wymiana substancji pokarmowych między komórkami strzępek i jej wzrost. Bezpośrednio przy otworze przegrody znajdują się kuliste, zbudowane z białka ciałka Woronina. Mają wielkość od 0,1 do 1 μm, są więc większe od średnicy porów. Normalnie nie blokują przepływu cytoplazmy, ale robią to w razie uszkodzenia lub starzenia się komórek. U niektórych workowców brak ciałek Woronina, są natomiast duże, sześciokątne kryształy, które również mogą uszczelnić pory w uszkodzonych, lub starzejących się komórkach[4]. Strzępki z takimi przegrodami nazywane są strzępkami z prostą przegrodą (ang. simple-septate)[5];
- Septy doliporowe – najbardziej wyspecjalizowane, mają ściany z jednym otworem, wokół którego jest pierścień o ścianach prostych lub beczułkowato wygiętych, a na obu stronach tego pierścienia tworzy się rodzaj kaptura osłaniającego wyloty otworu (tzw. dolipor). Występują u podstawczaków i niektórych workowców. Przy takiej budowie w zasadzie niemożliwe jest przechodzenie jąder przez septy[3]. Dlatego po mitozie między sąsiednimi komórkami tworzy się specjalna sprzążka, przez którą mogą przepłynąć jądra wraz z cytoplazmą[2].
Przegrody zarodników
[edytuj | edytuj kod]Przegrody występują również w zarodnikach. Wyróżnia się ich tutaj dwa rodzaje:
- przegrody właściwe, czyli eusepty. Zbudowane są podobnie jak przegrody w strzępkach z obydwu warstw ściany zarodnika,
- pseudosepty, czyli distosepty. Zbudowane są tylko z wewnętrznej warstwy ściany[6].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Janusz Błaszkowki , Mariusz Tadych , Tadeusz Madej , Przewodnik do ćwiczeń z fitopatologii, Szczecin: wyd. AR w Szczecinie, 1999, ISBN 83-87327-23-9 .
- ↑ a b c Selim Kryczyński , Zbigniew Weber (red.), Fitopatologia. Podstawy fitopatologii, t. 1, Poznań: Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2010, ISBN 978-83-09-01063-0 .
- ↑ a b c Podstawowe cechy grzybów [online] [dostęp 2023-10-30] .
- ↑ a b Septate Hyphae [online] [dostęp 2023-10-30] .
- ↑ Genera of corticioid fungi: keys, nomenclature and taxonomy, „Studies in Fungi”, 5 (1), 2020, s. 129–305, DOI: 10.5943/sif/5/1/12 [dostęp 2023-09-07] (ang.).
- ↑ Joanna Marcinkowska , Oznaczanie rodzajów grzybów sensu lato ważnych w fitopatologii, Warszawa: PWRiL, 2012, ISBN 978-83-09-01048-7 .
Encyklopedie internetowe (część komórki):