Tarnobrzeskie Zagłębie Siarkowe – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Siarka wydobyta w kopalni w Machowie w Tarnobrzegu | |
Państwo | |
---|---|
Miejscowości | m.in. Tarnobrzeg, Piaseczno, Jeziórko, Grzybów, Osiek |
Wydarzenia historyczne | 1953 - odkrycie złóż |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
![]() | |
![]() Miejsca występowania siarki w Polsce |
Tarnobrzeskie Zagłębie Siarkowe – obszar występowania złóż siarki rodzimej, znajdujący się na pograniczu województwa świętokrzyskiego i podkarpackiego, głównie w powiecie tarnobrzeskim i staszowskim. Złoża znajdują się w Kotlinie Sandomierskiej. Większość kopalni siarki na terenie zagłębia zaprzestała jej wydobycia.
Historia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Wystawa_Tarnobrzeskie_Zag%C5%82%C4%99bie_Siarkowe.jpg/220px-Wystawa_Tarnobrzeskie_Zag%C5%82%C4%99bie_Siarkowe.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/JKRUK_20080429_GRZYBOW_SIARKOPOL_SA_DSC03879.jpg/220px-JKRUK_20080429_GRZYBOW_SIARKOPOL_SA_DSC03879.jpg)
Złoża siarki rodzimej znajdujące się na terenie Tarnobrzeskiego Zagłębia Siarkowego zostały odkryte w 1953 roku przez Stanisława Pawłowskiego[1]. Zawartość czystej siarki w rudzie na terenie Zagłębia wynosi powyżej 20%[2]. Centrum zagłębia było miasto Tarnobrzeg, na którego terenie znajdowały się zakłady zajmujące się przetwarzaniem wydobytej siarki oraz kopalnia Machów. Eksploatacja złóż odbywała się dwiema metodami: odkrywkową i otworową[3]. Pierwszy otwór poszukiwawczy, w którym natrafiono na siarkę, wykonano w zagłębiu 29 września 1953 roku w Mokrzyszowie. 22 czerwca 1956 roku w Piasecznie rozpoczęła pracę eksperymentalna kopalnia odkrywkowa. Złoża były duże – pod koniec lat 80. XX wieku Polska zajmowała trzecie miejsce na świecie w wydobyciu siarki, pozyskiwanie i przetwarzanie siarki stanowiło ważną, dochodową gałąź polskiego przemysłu[1].
W 1972 roku miały miejsce przenosiny koparki K-800 (jej długość to około 75 m, wysokość 31 m, zaś waga to około 1350 ton) znane pod kryptonimem operacja Przerzut II. Koparkę przenoszono z likwidowanej kopalni w Piasecznie do kopalni w Machowie. Operacja była pionierską akcją logistyczną. Transport koparki przez Wisłę odbył się poprzez specjalnie wybudowany przez Oddziały Wojsk Komunikacyjnych Ministerstwa Obrony Narodowej. Most został oparty na 1980 drewnianych palach; po przeprowadzeniu akcji został rozebrany, a pale wysadzone. Trasa koparki liczyła 8 kilometrów, a jej pokonanie trwało 14 dni[4].
Na terenie Zagłębia funkcjonowały: kopalnia odkrywkowa w Machowie (obecnie część Tarnobrzega; wydobycia zaprzestano w 1992 roku, wyrobisko pokopalniane zostało zapełnione wodą, znajduje się tam Jezioro Tarnobrzeskie), kopalnia otworowa w Jeziórku (wydobycia zaprzestano w 2001 roku), kopalnia otworowa w Grzybowie (wydobycia zaprzestano w 1996 roku) oraz kopalnia odkrywkowa w Piasecznie (wydobycia zaprzestano w 1971 roku, wyrobisko pokopalniane zalano wodą, utworzono sztuczny zbiornik wodny).
Na terenie Tarnobrzeskiego Zagłębia Siarkowego siarkę wydobywa wyłącznie kopalnia otworowa w Osieku. Oprócz tego zajmujące się przetwórstwem siarki zakłady Siarkopol działają w Grzybowie i w Tarnobrzegu.
Z terenów kopalni odkrywkowych w Machowie i Piasecznie wydobyto ok. 82 miliony ton rudy siarkowej, z czego uzyskano ok. 15 milionów ton siarki rafinowanej[5]. Wydobycia w kopalniach zaprzestano z powodu gwałtownego spadku cen siarki, na co wpływ miał rozwój tańszej metody pozyskiwania siarki polegającej na pozyskiwaniu jej z zasiarczonych złóż ropy naftowej i gazu ziemnego[6]. Część siarki znajdującej się w zagłębiu nie została wydobyta (m.in. siarka znajdująca się w pobliżu Baranowa Sandomierskiego, nie wydobywano jej z powodu znajdującego się niedaleko zamku[7]).
Z ziemi wydobytej w kopalni w Machowie powstała tzw. Zwałka Dąbrowicka[4]. Na terenie Jeziórka zlikwidowano ponad pięć tysięcy otworów eksploatacyjnych; część terenu została zalesiona[2].
-
-
- Proporczyk Siarki Tarnobrzeg nawiązującej do siarkowego dziedzictwa miasta
-
Tradycje górnicze
[edytuj | edytuj kod]Rozwój wydobycia złóż siarki rodzimej w pobliżu Tarnobrzega wiązał się z popularyzacją Barbórki. Pierwsza górnicza Barbórka odbyła się w Tarnobrzegu 4 grudnia 1954 roku. W następnych latach ceremoniał barbórkowy został poszerzony o nowe elementy. Do tradycji barbórkowych należały m.in. górnicze pochody, marsz orkiestry górniczej i górników w strojach galowych oraz karczmy piwne[8]. W 1977 roku w Tarnobrzegu odbyła się pierwsza Barbórkowa Drama Teatralna[9]. Pomimo zaprzestania wydobycia w większości kopalni znajdujących się w Tarnobrzeskim Zagłębiu Siarkowym Barbórka jest cały czas obchodzona w rejonie zagłębia (szczególnie w Tarnobrzegu)[10].
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]W spichlerzu w Tarnobrzegu znajduje się Muzeum Polskiego Przemysłu Siarkowego upamiętniające historię Tarnobrzeskiego Zagłębia Siarkowego i polskiego przemysłu siarkowego. Muzeum jest oddziałem Muzeum Historycznego Miasta Tarnobrzega[11]. Do 1995 roku muzeum Zagłębia Siarkowego funkcjonowało na zamku w Baranowie Sandomierskim[12].
W Mokrzyszowie znajduje się głaz upamiętniającą miejsce pierwszego odwiertu siarki[13]. W Jeziórku zlokalizowany jest pomnik kopalni siarki[14].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Siarka [online], Muzeum Geologiczne Państwowego Instytutu Geologicznego Państwowego Instytutu Badawczego [dostęp 2022-07-15] (pol.).
- ↑ a b Tarnobrzeski Okręg Siarkowy, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-07-14] .
- ↑ Tarnobrzeskie Zagłębie Siarkowe [online], encyklopedia.interia.pl [dostęp 2022-07-14] (pol.).
- ↑ a b Historia Zakładów, technologie wydobycia, ludzie » Turystyczna "Ścieżka Siarkowa" [online], Turystyczna "Ścieżka Siarkowa" [dostęp 2022-07-14] (pol.).
- ↑ Historia - Kopalnia Siarki "Machów" S.A. w likwidacji Tarnobrzeg [online], ksmachow.pl [dostęp 2022-07-14] .
- ↑ Robert Bońda , Siarka [online], Państwowy Instytut Geologiczny .
- ↑ Andrzej Osiński , Baranów Sandomierski - miasto, zamek, gmina .
- ↑ Górnicze ciekawostki » Turystyczna "Ścieżka Siarkowa" [online], Turystyczna "Ścieżka Siarkowa" [dostęp 2023-05-30] (pol.).
- ↑ Barbórkowa Drama Teatralna | Tarnobrzeski Dom Kultury [online] [dostęp 2023-05-30] (pol.).
- ↑ Barbórka „Siarkopolu” z medalami i awansami [online], 3 grudnia 2022 [dostęp 2023-05-30] (pol.).
- ↑ Muzeum Polskiego Przemysłu Siarkowego [online], Muzeum - Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu [dostęp 2023-06-29] (pol.).
- ↑ Iga Malawska , Zamek w Baranowie Sandomierskim - NID [online] .
- ↑ 3. Pomnik Pierwszego Odwiertu » Turystyczna "Ścieżka Siarkowa" [online], Turystyczna "Ścieżka Siarkowa" [dostęp 2023-12-04] (pol.).
- ↑ Marcin Laberschek , Pomnik Kopalni Siarki „Jeziórko” [online], pomniki organizacji, 16 lutego 2020 [dostęp 2023-12-04] (pol.).