Theogonia – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Houghton_MS_Gr_20_-_Theogeny%2C_10.jpg/220px-Houghton_MS_Gr_20_-_Theogeny%2C_10.jpg)
Theogonia (gr. Θεογονία, Narodziny bogów) – epos kosmogoniczny o powstaniu bogów i początkach świata, napisany przez greckiego epika Hezjoda.
Tematyka
[edytuj | edytuj kod]Theogonia porusza temat powstania świata, opisuje kolejne generacje bóstw i ich związki z przyrodą i człowiekiem, przejawiające się również w boskim pochodzeniu rodów władców.
W utworze Hezjod wspomina nie tylko o bóstwach jednego miasta-państwa, lecz opisuje całość greckich kultów lokalnych:
- Dzeusa oraz innych bogów ze starego mitu i tradycji,
- postacie nieujęte w mitach,
- postacie w rodzaju Nimf i Cyklopów,
- ubóstwione elementy świata przyrody (np. Ziemia, Niebo, Rzeki, Źródła),
- siły boskie – gr. dájmones (np. Śmierć, Sen).
Czas
[edytuj | edytuj kod]Utwór Hezjoda prawdopodobnie kończy się przed wojną trojańską, zawiera aluzje i nawiązania do wyprawy Argonautów, związków Odyseusza z Kirke i Kalypso, historii Heraklesa, postaci Sfinksa (ale bez wspomnienia o losach Lajosa i Edypa).
Kompozycja
[edytuj | edytuj kod]- Przedśpiew (gr. προοίμιον, proójmion) – obejmuje wersy od 1 do 115. Zawiera hymn do Muz i inwokację, zapowiada najistotniejsze momenty tekstu, tj. zwyciężenie Kronosa i późniejszą władzę Dzeusa.
- Theogonia właściwa, obejmująca opisy powstania lub zrodzenia kolejnych generacji bogów oraz opisy walk o władzę. Przeplatają się tu dwa wątki:
- podawanie listy rodów boskich i ich pokrewieństw od pierwszych istot stworzonych (Chaos, Gaja-Ziemia, Eros-Miłość) przez cztery kolejne pokolenia skrótowo określane jako:
- dzieci Chaosu i dzieci Gai,
- dzieci Nocy i dzieci Morza,
- wnuki Morza i wnuki Uranosa,
- krąg Dzeusa i bogów olimpijskich[1]
- następstwo bóstw we władzy nad światem:
- okaleczenie Uranosa przez Kronosa,
- oszukanie Kronosa przez Dzeusa,
- tytanomachia, pokonanie Tyfona przez Dzeusa, objęcie przez niego władzy i ustalenie nowego olimpijskiego porządku świata;
- podawanie listy rodów boskich i ich pokrewieństw od pierwszych istot stworzonych (Chaos, Gaja-Ziemia, Eros-Miłość) przez cztery kolejne pokolenia skrótowo określane jako:
- Drugi przedśpiew – związki bogiń ze śmiertelnikami.
- Trzeci dwuwierszowy przedśpiew (zamiast zakończenia) – przejście do Katalogu kobiet (gr. Ἢοἷαι, Ehójaj) – eposu genealogicznego opisującego dzieje matek greckich herosów – skierowane do Muz olimpijskich.
Język
[edytuj | edytuj kod]Hezjod wykorzystał w utworze środki charakterystyczne dla poezji katalogicznej:
- litanie imion,
- porównania homeryckie,
- dziesiątki epitetów stosowane m.in. w opisach walk.
Theogonia w liczbach
[edytuj | edytuj kod]1022 wersy Narodzin bogów zawierają 400 imion, przydomków w funkcji imion. Niemal połowa z nich (236) występuje w tekście tylko raz, pozostałe zaś są powtarzane łącznie ponad 800 razy (samo imię Dzeusa pojawia się 65 razy, należy tu wspomnieć także o 10 określających pana Olimpu patronimikach).
Theogonia a Prace i dni
[edytuj | edytuj kod]Powszechnie przyjęte jest, że Narodziny bogów są utworem wcześniejszym – nie tylko dlatego, że, wedle wypowiedzi samego autora, inicjację poetycką przeprowadziły Muzy, gdy on sam pasł trzody na stokach Helikonu, ale również z tej przyczyny, iż Prace i dni są wyraźnym nawiązaniem do pewnych kwestii wspomnianych w Theogonii. Może tu posłużyć za przykład postać Pandory, która w Narodzinach bogów pojawia się jedynie jako kobieta, a imię otrzymuje dopiero w Pracach i dniach.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Po opisie „boskich” związków bogów czwartej generacji następuje lista związków bogów z Nimfami i śmiertelniczkami.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jerzy Łanowski (oprac.): Narodziny bogów (Theogonia) ; Prace i dni ; Tarcza. Warszawa: Prószyński i S-ka, 1999.
- Teogonia. fpt.uksw.edu.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-26)]. przekład polski