Władysław Żwirek – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Siły zbrojne |
|
Główne wojny i bitwy | II wojna światowa |
Odznaczenia | |
![]() |
Władysław Żwirek ps. „Wysoki”, „Mały”, „Mirecki” (ur. 15 listopada 1911 we Wnorowie, zm. 24 maja 1946 w Warszawie) – nauczyciel, podporucznik, komendant pow. Chełm NSZ-u.
Młodość i wykształcenie
[edytuj | edytuj kod]Syn Stanisława i Rozalii, urodzony we Wnorowie (gmina Łoniów). Absolwent Centralnego Instytutu Wychowania Fizycznego na warszawskich Bielanach, akademicki mistrz Polski w rzucie oszczepem, nauczyciel. W 1933 r. ukończył Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 2. Dywizji Piechoty Legionów przy 4. Pułku Piechoty Legionów w Kielcach[1].
Działalność podczas II wojny światowej
[edytuj | edytuj kod]W kampanii wrześniowej 1939 ranny w obronie Lwowa. Na Sandomierszczyźnie działał w Narodowej Organizacji Wojskowej a do 1943 roku był komendantem Obwodu Sandomierskiego Narodowych Sił Zbrojnych[2]. W tym czasie utrzymywał kontakty z oddziałem partyzanckim Jędrusie. Z tego czasu pochodzi opis postaci Władysława Żwirka jednego z partyzantów z oddziału Jędrusiów: „był osobą bardzo mądrą, mimo swojego cichego głosu słowa, które wypowiadał miały wielką siłę”. W latach 1944–1945 był szefem oddziału organizacyjnego Komendy Okręgu Lubelskiego NSZ i NZW oraz Komendy Ziem Wschodnich, od października 1944 do marca 1945 komendant pow. Chełm NSZ.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/W%C5%82adys%C5%82aw_%C5%BBwirek.jpg/220px-W%C5%82adys%C5%82aw_%C5%BBwirek.jpg)
Aresztowanie, pokazowy proces i śmierć
[edytuj | edytuj kod]Został aresztowany w 1945 roku. Wraz z 22 zatrzymanymi był sądzony w „procesie 23” – pierwszym wielkim procesie pokazowym w Polsce Ludowej[3]. Akt oskarżenia zawierał 28 stron fałszywych oskarżeń zaczynał się takim stwierdzeniem: „W okresie lat ciężkiej okupacji niemieckiej, gdy cały naród krwawił w nierównej walce z najeźdźcą niemieckim, znalazły się w Polsce elementy, które nie tylko tej walki nie pojęły a wprost przeciwnie, świadomie odrzuciły program walki z okupantem wysuwając hasło walki z ruchem wyzwoleńczym Narodu Polskiego, dążącym do wywalczenia Wolnej, Niepodległej i demokratycznej Polski”. Akt oskarżenia stwierdzał dalej, że „NSZ działając na rozkaz Rządu Emigracyjnego”, tworzyły na Rzeszowszczyźnie bandy UPA „rekrutujące” się z „nacjonalistów ukraińskich”, zaś na Pomorzu i Śląsku - bandy złożone z Niemców, członków NSDAP.
Przed osądzeniem zatrzymani musieli przejść ciężkie śledztwo. Proces rozpoczął się 14 lutego i odbywał się w przedwojennym teatrze Malickiej w Warszawie, przy ul. Karowej. Brali w nim udział członkowie rodziny skazanych, w przypadku Władysława była to jego szwagierka. Oskarżeni swoją działalność tłumaczyli ponowną utratą przez Polskę suwerenności i ingerencją Sowietów. Wyrok odczytano 19 marca 1946 roku, na karę śmierci skazano 9 osób, w tym Władysława[4]. Wyroki śmierci wykonywano 24 maja 1946 roku od godz. 21.50 do 22.30. Z relacji świadków wynika, że „wprowadzono ich do świńskiego chlewa i każdego pozbawiono życia strzałem w tył głowy. Wszyscy mieli ręce związane do tyłu drutem”. Ciała zawieziono na Pole Mokotowskie i tam zakopano. W miejscu mogił wybudowano bloki mieszkalne[5]. Grób symboliczny znajduje się na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie w Kwaterze „na Łączce”.
Poszukiwania grobu, ekshumacja, identyfikacja oraz uroczysty pogrzeb państwowy
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/%C5%81oni%C3%B3w%2C_pogrzeb_pa%C5%84stwowy_W%C5%82adys%C5%82awa_%C5%BBwirka.jpg/220px-%C5%81oni%C3%B3w%2C_pogrzeb_pa%C5%84stwowy_W%C5%82adys%C5%82awa_%C5%BBwirka.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/W%C5%82adys%C5%82aw_%C5%BBwirek%2C_gr%C3%B3b_rodzinny_w_%C5%81oniowie.jpg/220px-W%C5%82adys%C5%82aw_%C5%BBwirek%2C_gr%C3%B3b_rodzinny_w_%C5%81oniowie.jpg)
W wyniku prac prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej szczątki Władysława Żwirka zostały odnalezione w październiku 2020 r. w ossuarium cmentarza przy ul. Wałbrzyskiej w Warszawie[1]. W Belwederze w dniu 22 lipca 2022 r. członkom rodziny została przekazana nota identyfikacyjna[6][7]. Uroczystości pogrzebowe o charakterze państwowym odbyły się w dniu 16 listopada 2023 r. w kościele parafialnym pw. św. Mikołaja w Łoniowie[8]. Szczątki Władysława Żwirka zostały złożone w rodzinnym grobie na cmentarzu parafialnym w Łoniowie[9][10].
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]Władysław Żwirek został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Narodowego Czynu Zbrojnego[11] postanowieniem Prezydenta RP – Lecha Wałęsy z dnia 7 kwietnia 1995 roku.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Tadeusz Swat: Niewinnie Straceni 1945-56. Wyd. Fundacja Ochrony Zabytków, Warszawa 1991.Straceni w Więzieniu mokotowskim. , zob także
- Małgorzata Szejnert: Śród żywych duchów. Wyd. ANEKS, Londyn 1990.
- AIPN, Teczki więźniów 1946, Żwirek Władysław
- AWL, WSR w Warszawie, 117/91/1718
- archiwa prywatne
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Znamy nazwiska kolejnych 30 zidentyfikowanych ofiar totalitaryzmów – Warszawa, 22 lipca 2022. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2022-07-22]. (pol.).
- ↑ Administrator, Borodajko-Żbikowski Edward Tadeusz ps. "Herkules" [online], nsz.com.pl [dostęp 2016-01-31] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-22] .
- ↑ Redakcja, Pierwszy pokazowy proces polityczny PRL-u [online], Nasza Historia, 21 marca 2014 [dostęp 2023-11-16] (pol.).
- ↑ Sprawiedliwości staje się zadość. Kara śmierci dla bratobójców z NSZ. Ogłoszenie wyroku w procesie warszawskim. „Trybuna Robotnicza”, s. 1, Nr 78 z 20 marca 1946.
- ↑ "Proces 23"-pierwszy wielki proces pokazowy w Polsce Ludowej - blog szpak80 [online], nick.salon24.pl [dostęp 2016-01-30] .
- ↑ Wręczono noty identyfikacyjne członkom rodzin ofiar totalitaryzmów \ Aktualności \ Wydarzenia \ Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej [online], prezydent.pl [dostęp 2024-04-26] (pol.).
- ↑ Znamy nazwiska kolejnych 30 zidentyfikowanych ofiar totalitaryzmów – Warszawa, 22 lipca 2022 - Aktualności - Instytut Pamięci Narodowej [online], gov.pl [dostęp 2024-04-26] (pol.).
- ↑ Łoniów: Żołnierz Niezłomny Władysław Żwirek spoczął w rodzinnym grobie. : Radio Leliwa [online], leliwa.pl [dostęp 2024-04-26] (pol.).
- ↑ Pogrzeb kapitana Władysława Żwirka - tyna.info.pl [online], info.pl [dostęp 2024-04-26] (pol.).
- ↑ Żołnierz niezłomny Władysław Żwirek spocznie w rodzinnym grobie w Łoniowie [online], radiokielce.pl [dostęp 2024-04-26] (pol.).
- ↑ Administrator, Odznaczeni Krzyżem Narodowego Czynu Zbrojnego [online], nsz.com.pl [dostęp 2016-01-31] [zarchiwizowane z adresu 2014-12-08] .