Səkkizminliklər — Vikipediya
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Himalaya_annotated.jpg/220px-Himalaya_annotated.jpg)
Səkkizminliklər — Yer planetində yerləşən və hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 8000 metrdən çox yüksəklikdə olan 14 dağ zirvəsi. Bütün səkkizminlik dağlar Asiyada Himalay və Karakorum dağ silsilələrində yerləşir. Bu zirvələrin hər biri ölüm zonasında yerləşir.
İlk dəfə səkkizminlik zirvəni Pakistanın Nanqa Parbat dağında Albert Mameri[ing.] və Norman Koli[ing.] 1895-ci ildə fəth etməyə cəhd edib. Ancaq bu cəhd qar uçqunu nəticəsində Mammeri və Raghobir Thampa və Goman Singh adlı iki Gurkha[ing.]nın ölümü ilə nəticələndi və zirvə fəth edilə bilmədi.
İlk dəfə olaraq uğurlu birinci səkkizminliyi fəth etmə cəhdi Moris Ersoq və Lui Laşenalın 3 iyun 1950-ci ildə Annapurna zirvəsinin fəth etməsi oldu.
Hündürlüyü 8000 metrdən çox olan 14 zirvənin hamısını fəth etmiş birinci şəxs Raynhold Messner olub. O bu tapşırığın öhdəsindən 16 oktyabr 1986-cı ildə gəldi. 1 il sonra 1987-ci ildə Eji Kukuçka 14 hündürlüyü 8000 metrdən çox olan bütün zirvələri fəth edən ikinci şəxs oldu. Messner 14 zirvənin hər birini oksigen balonu olmadan fəth edib. Bu nailiyyət 9 il sonra 1995-ci ildə Erhard Loretan tərəfindən təkrarlandı. Nepallı Furba Taşi 1998–2011-ci illər arasında səkkizminlik zirvələri ən çox fəth etmiş şəxs kimi tarixə düşüb.[1] O bu tapşırığın öhdəsindən 30 dəfə gəlib. Xuanito Oiarzabal 1985–2011-ci illərdə 8000 metrdən hündür zirvələri 25 defə fəth etməklə Furba Taşidən sonra ikinci yerdədir.[2]
14 hündürlüyü səkkizmindən yüksək olan zirvələri fəth etmiş alpinstlərin çoxu İtaliya, Cənubi Koreya (5 alpinst) və İspaniyadandır (4 alpinst). Qazaxıstan və Polşadan isə Himalay zirvəsini fəth etmiş 3 alpinst var. Bütün 14 səkkizminlik zirvələrin hamısını fəth etmiş ilk qadın isə Cənubi Koreyadan olan O In Sondur. O bu nailiyyətini 27 aprel 2010-cu ildə Annapurna zirvəsini fəth etməklə qazanıb.[3] Ancaq onun Kançencaqra zirvəsini fəth etməsi iddiası bir çox ekspertlər tərəfindən şübhə ilə qarşılanıb. O In Sun sonralar qəbul etdi ki, o Kançencaqra zirvəsinin bir neçə metr aşağısında dayanıb. Ona görə də, Koreya Alpinst Federasiyası O In Sunun bu zirvəni fəth etmədiyi haqqında qərar çıxarıb.[4] Bundan sonra məşhur alpinizm saytı ExplorersWeb bütün 14 zirvəni fəth etmiş ilk qadın kimi Edurne Pasaban[ing.]ı hesab edib.[5]
2011-ci ilin avqustunda Avstriyalı alpinist Qerlinde Kaltenbrunner 14 səkkizminlik zirvəni oksigen balonu istifadə etmədən fəth edən ilk qadın olub.[6][7]
Səkkizminliklərin siyahısı
[redaktə | mənbəni redaktə et]Zirvə | Hündürlük [8] | Yer [8] | İlk yürüş [8] | İlk fəth edən(lər) [8] | Qışda ilk yürüş | Qışda ilk fəth edən(lər) | Yürüşlər [9] | Ölümlər [9] | Ölüm dərəcəsi [9] | 1990-cı ildən ölüm dərəcəsi[10] | 1990–2003-cü illərdə ölüm dərəcəsi [10] |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Everest | 8848 m | ![]() ![]() | 29 may 1953 | ![]() ![]() | 17 Fev 1980 | ![]() ![]() | 5656 | 223 | 3.9% | 37% | 4.4% |
K2 | 8611 m | ![]() ![]() | 31 iyul 1954 | ![]() ![]() | 306 | 81 | 26.5% | 41% | 19.7% | ||
Kançencaqra | 8586 m | ![]() ![]() | 25 may 1955 | ![]() ![]() | 11 Yan 1986 | ![]() ![]() | 283 | 40 | 14.1% | 21% | 22% |
Lhotze | 8516 m | ![]() ![]() | 18 may 1956 | ![]() ![]() | 31 Dek 1988 | ![]() | 461 | 13 | 2.8% | 14% | 2% |
Makalu | 8485 m | ![]() ![]() | 15 may 1955 | ![]() ![]() | 09 Fev 2009 | ![]() ![]() | 361 | 31 | 8.6% | 16% | 8.5% |
Ço-Oyu | 8201 m | ![]() ![]() | 19 Okt 1954 | ![]() ![]() ![]() | 12 Fev 1985 | ![]() ![]() | 3138 | 44 | 1.4% | ||
Dhaulagiri | 8167 m | ![]() | 13 may 1960 | ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | 21 Yan 1985 | ![]() ![]() | 448 | 69 | 15.4% | 31% | 11% |
Manaslu | 8163 m | ![]() | 9 may 1956 | ![]() ![]() | 12 Yan 1984 | ![]() ![]() | 661 | 65 | 9.8% | 35.16% | 13.42% |
Nanga Parbat | 8126 m | ![]() | 3 iyul 1953 | ![]() | 335 | 68 | 20.30% | 77% | 5.5% | ||
Annapurna I | 8091 m | ![]() | 3 iyun 1950 | ![]() ![]() | 3 Fev 1987 | ![]() ![]() | 191 | 61 | 32% | 66% | 19.7% |
Gaşerbrum I | 8080 m | ![]() ![]() | 5 iyul 1958 | ![]() ![]() | 9 mart 2012 | ![]() ![]() | 334 | 29 | 8.7% | 15.5% | 8.75% |
Broud-Pik | 8051 m | ![]() ![]() | 09 iyun 1957 | ![]() ![]() ![]() ![]() | 5 mart 2013 | ![]() ![]() ![]() ![]() | 404 | 21 | 5.2% | 5% | 8.6% |
Gaşerbrum II | 8035 m | ![]() ![]() | 7 iyul 1956 | ![]() ![]() ![]() | 2 Fev 2011 | ![]() ![]() ![]() | 930 | 21 | 2.3% | 7.8% | 0.44% |
Şişabanqma | 8027 m | ![]() | 2 may 1964 | ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | 14 Yan 2005 | ![]() ![]() | 302 | 25 | 8.3% | 2% | 16.8% |
14 səkkizminliyin hamısını yoxlanılmaqla fəth edən alpinistlər
[redaktə | mənbəni redaktə et]Siyahıdakı insanların hər biri 14 zirvənin hamısını O2 balonu olmadan fəth ediblər.
Ardıcıllıq | O2 balonu istifadə etmədən (ardıcıllıqla) | Adı | Tarix | Doğum | Yaş | Milliyyət |
---|---|---|---|---|---|---|
1 | 1 | Raynhold Messner | 1970–1986 | 1944 | 42 | ![]() |
2 | Eji Kukuçka | 1979–1987 (həlak olub) | 1948 | 39 | ![]() | |
3 | 2 | Erhard Loretan | 1982–1995 (həlak olub) | 1959 | 36 | ![]() |
4 | [13] | Karlos Karsolio | 1985–1996 | 1962 | 33 | ![]() |
5 | Kşiştof Veliçki | 1980–1996 | 1950 | 46 | ![]() | |
6 | 3 | Xuanito Oiarzabal | 1985–1999 | 1956 | 43 | ![]() |
7 | Serxio Martini | 1983–2000 | 1949 | 51 | ![]() | |
8 | Pak Yun Sok | 1993–2001 (həlak olub)[14] | 1963 | 38 | ![]() | |
9 | Om Honq-gil | 1988–2001 | 1960[15] | 40 | ![]() | |
10 | 4 | Alberto İnurrategi | 1991–2002[16] | 1968 | 33 | ![]() |
11 | Han Vanq-yonq | 1994–2003 | 1966 | 37 | ![]() | |
12 | 5[17] | Ed Visturs | 1989–2005 | 1959 | 46 | ![]() |
13 | 6[18][19][20] | Silvio Mondinelli | 1993–2007 | 1958 | 49 | ![]() |
14 | 7[21] | İvan Valexo | 1997–2008 | 1959 | 49 | ![]() |
15 | 8[22] | Denis Urubko | 2000–2009 | 1973 | 35 | ![]() |
16 | Ralf Dujmovits | 1990–2009 | 1961[23] | 47 | ![]() | |
17 | 9 | Veikka Qustafsson | 1993–2009 | 1968 | 41 | ![]() |
18[24] | Endryu Lok | 1993–2009 | 1961[25] | 48 | ![]() | |
19 | 10 | Juan Qarsia | 1993–2010 | 1967 | 43 | ![]() |
20[26] | Petr Pustelnik | 1990–2010 | 1951 | 58 | ![]() | |
21[27] | Edurne Pasaban | 2001–2010 | 1973 | 36 | ![]() | |
22[28] | Abele Blank | 1992–2011[29][30] | 1954 | 56 | ![]() | |
23 | Minqma Şerpa | 2000–2011[29] | 1978 | 33 | ![]() | |
24 | 11 | Gerlinde Kaltenbrunner | 1998–2011[29] | 1970 | 40 | ![]() |
25 | Vasili Pivtsov | 2001–2011[29] | 1975 | 36 | ![]() | |
26 | 12 | Maksut Zumayev | 2001–2011[29] | 1977 | 34 | ![]() |
27 | Ce-Su Kim | 2000–2011[29] | 1961 | 50 | ![]() | |
28[31] | 13 | Mario Panzeri | 1988–2012 | 1964 | 48 | ![]() |
29[32] | Hirotaka Takeuçi | 1995–2012[32] | 1971 | 41 | ![]() | |
30 | Çhanq Dava Şerpa | 2001–2013[29] | 1982 | 30 | ![]() | |
31 | 14 | Kim Çanq-Ho | 2005–2013[29] | 1970 | 43 | ![]() |
32 | Xorxe Egoçeaga | 2002–2014[33] | 1968 | 45 | ![]() | |
33 | 15 | Radek Yaroş | 1998–2014[29] | 1964 | 50 | ![]() |
Mübahisələr
[redaktə | mənbəni redaktə et]14 zirvənin hər birini fəth etdiyinə dair yoxlanılmış kifayət qədər sübut yoxdur. Mübahisəyə səbəb olmuş fəthlər mötərizədə verilib.
Adı | Tarix | Doğum | Yaş | Milliyyət |
---|---|---|---|---|
Fausto De Stefani (Lhotze 1997)[34] | 1983–1998 | 1952 | 46 | ![]() |
Alan Hinkes (Ço-Oyu 1990)[35][36] | 1987–2005 | 1954 | 53 | ![]() |
Vladislav Terziul (Şişabanqma 2000)[37][38] | 1993–2002 (həlak olub) | 1953 | 49 | ![]() |
O In Son (Kançencaqra 2009)[39][40][41][42] | 1997–2010 | 1966 | 44 | ![]() |
Karlos Pauner (Şişabanqma 2012)[43] | 2001–2013 | 1963 | 50 | ![]() |
Şəkillər
[redaktə | mənbəni redaktə et]- Nö. 1 – Everest
- Nö. 2 – K2
- Nö. 3 – Kançencaqra
- Nö. 4 – Lhotze
- Nö. 5 – Makalu
- Nö. 6 – Ço-Oyu
- Nö. 7 – Dhaulagiri
- Nö. 8 – Manaslu
- Nö. 9 – Nanga Parbat
- Nö. 10 – Annapurna
- Nö. 11 – Gaşerbrum I
- Nö. 12 – Broud-Pik
- Nö. 13 – Gaşerbrum II
- Nö. 14 – Şişabanqma
Həmçinin bax
[redaktə | mənbəni redaktə et]İstinadlar
[redaktə | mənbəni redaktə et]- ↑ "Preliminary stats: Himalaya and Everest 2011 spring review". ExplorersWeb. 8 iyun, 2013. 2014-01-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-06. (Subscription required (help)).
- ↑ "Lhotse Summits". 8000ers.com. 2022-06-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-06.
- ↑ "Oh Eun-Sun summits Annapurna - becomes the first woman 14x8000er summiteer!". ExplorersWeb. 27 aprel, 2010. 2012-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-06. (Subscription required (help)).
- ↑ "Korean Alpine Federation questions Miss Oh's Kangchenjunga 2009 summit". ExplorersWeb. 30 avqust, 2010. 2012-03-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-06. (Subscription required (help)).
- ↑ "Oh Eun-Sun report, final: Edurne Pasaban takes the throne". ExplorersWeb. 10 dekabr, 2010. 2016-04-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-06. (Subscription required (help)).
- ↑ "Austrian woman claims Himalayas climbing record". BBC News. 23 Avqust 2011. 2011-08-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-06.
- ↑ "Austrian is first woman to scale 14 peaks without oxygen". AsiaOne. 30 avqust, 2011. 2012-10-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-06.
- ↑ 1 2 3 4
"General Info". 8000ers.com. 2012-08-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10. - ↑ 1 2 3 "Stairway to heaven". The Economist. 29 May 2013. 2015-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10As of March 2012
- ↑ 1 2 Çin Milli Coğrafiyası, avqust 2006, səh 77.
- ↑ http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-28500721 Arxivləşdirilib 2018-10-25 at the Wayback Machine K2 lies in Pakistan, near the northern border with China.
- ↑ "Climbers - First 14". 8000ers.com. 2012-05-26. 2019-02-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ Karlos Karsolio 1988-ci ildə Makaludan enən zaman təcili olaraq oksigen tələb edirdi.
- ↑ Coley, Mariah. "Koreans Missing on Annapurna Presumed Dead". Alpinist.com. 2022-06-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ EverestNews2004.com, News (age calculated: in 2004 Hong-Gil Um was 44). "Mr. Um Hong Gil has bagged his 15th 8000 meter peak". 2009-06-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ Kukuxumusu, Spanish News. "Alberto Iñurrategi achieves his fourteenth "eight thousand meters"". 2009-06-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ "Best of ExplorersWeb 2005 Awards: Ed Viesturs and Christian Kuntner". Mounteverest.net. 2008-12-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ Mounteverest.net. "The wolf is back: Gnaro bags Baruntse". 2008-10-28 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ "The day after: Silvio Mondinelli, Broad Peak and all 14 8000m summits". PlanetMountain.com. 2016-03-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
13/07 interview with Silvio Mondinelli after the summit of his 14th 8000m peak without supplementary oxygen.
- ↑ "The 14th knight: Ecuadorian Ivan Vallejo is ready to continue". Mounteverest.net. 2008-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
Implied in text: ...Following İtaliyalı Silvio "Gnaro" Mondinelli last year and American Ed Viesturs in 2005, Ivan also became only the seventh mountaineer in the world to have done them all without supplementary oxygen.
- ↑ "The 14th knight: Ecuadorian Ivan Vallejo is ready to continue". Mounteverest.net. 2008-05-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
...Ivan also became only the seventh mountaineer in the world to have done them all without supplementary oxygen.
- ↑ "Denis Urubko, Cho Oyu and all 14 8000m peaks". PlanetMountain.com. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ "Ralf Dujmovits". Ralf-dujmovits.de. 2010-07-15 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ "Summit 8000 - Andrew Lock's quest to climb all fourteen of the highest mountains in the world". Andrew-lock.com. 2016-03-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-04-14.
- ↑ "Australia's Most Accomplished Mountaineer". Andrew Lock. 2009-10-02. 2013-07-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ "Piotr Pustelnik summits Annapurna - bags the 14x8000ers!". Explorersweb.com. 2016-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-21.
- ↑ "Shisha Pangma: Edurne Pasaban summits - completes the 14x800ers". Explorersweb.com. 2016-04-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ "Abele Blanc summits Annapurna and all 8000ers". Planetmountain.com. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 "Climbers - First 14, updated table on 8000ers.com". 8000ers.com. 2021-11-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-21.
- ↑ "Everest - Mount Everest by climbers, news". Mounteverest.net. 2005-05-18. 2012-07-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-01-21.
- ↑ "Mario Panzeri: sono in cima! E finalmente sono 14 ottomila". Montagna.tv. 2013-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ 1 2 "日本人初の快挙、8000m峰14座登頂 竹内洋岳". Nikkei.com. 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ "Climbers - First 14". 8000ers.com. 2014-08-13. 2019-02-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ "Fausto de Stefani back for Lhotse – changes ahead on the 14x8,000ers summiteers' list?". MountEverest.net. 2009-07-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ AdventureStats.net, Official records. "Climbers that have summited 10 to 13 of the 14 Main-8000ers". 2013-07-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ MountEverest.net. "Alan Hinkes Kangchenjunga - 13 or 14?". 2010-04-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ Russianclimb.com, Mountaineering World of Russia & CIS. "Vladislav Terzyul, List of ascents". 2013-03-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ "Sad results on Makalu and Unanswered Questions: 1 missing climber and 1 passed away on Makalu". Everestnews2004.com. 2012-05-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-02-21.
- ↑ "AFP: Winds delay S. Korean climber's record attempt". Google.com. 2010-04-24. 2010-04-30 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ "Everest K2 News ExplorersWeb - More dark clouds mounting on Anna summit push; Miss Oh's Kanchen summit "disputed" after renewed accusations". Explorersweb.com. 2010-04-26. 2012-03-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ "New doubts over Korean Oh Eun-Sun's climbing record". BBC News. 2010-08-27. 2011-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-09.
- ↑ "Seasonal Stories for the Nepalese Himalaya 2010" (PDF). Himalayandatabase.com. 2013-05-13 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.
- ↑ "Desnivel; Carlos Pauner consigue la cima del Everest". Desnivel.com. 2015-10-23 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-10-10.