Adenium – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Adenium arabskie | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | adenium | ||
Nazwa systematyczna | |||
Adenium J.J. Roemer et J. A. Schultes Syst. Veg. 4: xxxv, 411. Mar-Jun 1819[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
A. obesum (Forsskål) J.J. Roemer et J.A. Schultes[3] | |||
Synonimy | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Bottle_Trees%2C_Socotra_Island_%289888518324%29.jpg/220px-Bottle_Trees%2C_Socotra_Island_%289888518324%29.jpg)
Adenium (Adenium Roem. & Schult.) – rodzaj roślin z rodziny toinowatych. Obejmuje w zależności od ujęcia 5[4]–6[5] gatunków lub tylko jeden gatunek z 5 podgatunkami[4]. Rośliny te występują w tropikalnej i subtropikalnej Afryce kontynentalnej (poza Kotliną Konga) oraz na Półwyspie Arabskim i wyspie Sokotra[4][5]. Związane są z siedliskami suchymi i dlatego są kserofitami o zgrubiałych, gruboszowatych pniach[4].
Rośliny te są popularnie uprawiane (zwłaszcza adenium arabskie A. obesum, inne raczej tylko w kolekcjach botanicznych) dla oryginalnego pokroju i efektownych kwiatów[6]. W strefie międzyzwrotnikowej, zwłaszcza w obszarach o klimacie suchym i gorącym, uprawiane są w ogrodach[7], a w strefie umiarkowanej w pojemnikach w pomieszczeniach[6] (latem mogą być wynoszone na zewnątrz[8]). Częściej są uprawiane jako rośliny doniczkowe odkąd na rynek trafiły w drugiej połowie XX wieku rośliny szczepione na blisko spokrewnionym oleandrze, co spowodowało, że okazy uprawiane jako pokojowe, wcześniej w zasadzie nie kwitnące, zaczęły kwitnąć obficie[8]. W Chinach adenium uważane jest za roślinę przynoszącą szczęście[4].
Rośliny zawierają przejrzysty lub biały sok mleczny[5], a w nim toksyczne glikozydy nasercowe, o działaniu podobnym do glikozydów naparstnicy[7]. Niebezpieczne może być spożycie jakiejkolwiek części tych roślin, przy czym jednak przypadki zatruć ludzi są niedostatecznie udokumentowane. Wiadomo natomiast o zatruciach zwierząt[7]. Sok ten jest zresztą wykorzystywany w różnych częściach Afryki do trucia strzał i ryb[4].
Nazwa rodzaju powstała na bazie arabskiej nazwy tych roślin i od niej też pochodzić ma nazwa Adenu w Jemenie[6].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Gruboszowate krzewy, rzadziej niewielkie drzewa[9] osiągające od 0,2 do 6 m wysokości[5] (rzadko do 10 m[10]). Pień jest zwykle mocno zgrubiały, mięsisty w dolnej części, u form drzewiastych ma kształt butelkowaty[10], przy relatywnie niewielkiej wysokości osiąga średnicę ponad 1 m[5]. Kora gładka, szarawa lub brązowa, pędy nagie, czasem owłosione przy końcach[5]. Pod ziemią z bulwiastymi kłączami lub spichrzowymi, palowymi korzeniami[5].
- Liście
- Skrętoległe, skupione na końcach pędów[9]. Siedzące lub bardzo krótkoogonkowe, z drobnymi przylistkami lub bez nich. Blaszka pojedyncza, całobrzega[5].
- Kwiaty
- Zebrane w kilka wierzchotkach na końcach pędów[9]. Rozwijają się przed liśćmi lub gdy te już są rozwinięte[11]. Kwiaty są siedzące lub wyrastają na bardzo krótkich szypułkach, wsparte są przysadkami wąskojajowatymi do równowąskich. Działki kielicha zrośnięte są u nasady, ich końce są zaostrzone[5]. Korona kwiatu okazała, rurkowato-dzwonkowata, od białej do czerwonej, czasem wzorzysta, słabo grzbiecista. W miejscach, gdzie na końcu rurki łatki płatków sąsiadują, znajdują się drobne, rozwidlone wyrostki. Pręciki schowane wewnątrz rurki korony, choć czasem mogą też wystawać. Koniec łącznika między pylnikami wyciągnięty w długi, owłosiony wyrostek. Zalążnia naga lub omszona, z licznymi zalążkami[9].
- Owoce
- Z każdego kwiatu powstają dwa omszone, tęgie mieszki rozchylone do odgiętych[9], połączone tylko u nasady[5]. Nasiona podługowate, z kępkami włosków na obu końcach[5].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj należy do rodziny toinowatych podrodziny Apocynoideae Burnett (1835) i plemienia Nerieae Baillon (1899)[9].
- Wykaz gatunków[5]
- Adenium boehmianum Schinz
- Adenium dhofarense Rzepecky
- Adenium multiflorum Klotzsch
- Adenium obesum (Forssk.) Roem. & Schult. – adenium arabskie, adenium opasłe
- Adenium oleifolium Stapf
- Adenium swazicum Stapf
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-01-10] (ang.).
- ↑ a b c Alstonia. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2020-01-10].
- ↑ a b c d e f David J. Mabberley , Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 15, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ a b c d e f g h i j k l Adenium Roem. & Schult.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-01-10].
- ↑ a b c Geoffrey Burnie i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, s. 57, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
- ↑ a b c Lewis S. Nelson, Richard D. Shih, Michael J. Balick: Handbook of Poisonous and Injurious Plants. New York: Springer, 2007, s. 64-65. ISBN 978-0387-31268-2.
- ↑ a b Anna Skalicka: Encyklopedia roślin domowych. Warszawa: Oficyna Wydawnicza "BGW", 1992, s. 102. ISBN 83-7066-242-0.
- ↑ a b c d e f K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. XV. Flowering Plants. Eudicots. Springer International Publishing, 2018, s. 285. ISBN 978-3-319-93604-8.
- ↑ a b Alicja i Jerzy Szweykowscy (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 2003, s. 915. ISBN 83-214-1305-6.
- ↑ Doreen Court: Succulent Flora of Southern Africa. Rotterdam: A.A.Balkema, 2000, s. 153-154. ISBN 90-5809-323-9.