Akropol ateński – Wikipedia, wolna encyklopedia
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO | |
![]() | |
Państwo | |
---|---|
Typ | kulturowy |
Spełniane kryterium | I, II, III, IV, VI |
Numer ref. | |
Region[b] | Europa i Ameryka Północna |
Historia wpisania na listę | |
Wpisanie na listę | 1987 |
Położenie na mapie Aten ![]() | |
Położenie na mapie Grecji ![]() | |
![]() | |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Constantinou_Dimitrios_-_The_Temple_of_Olympian_Zeus_and_the_Acropolis_in_the_background_-_Google_Art_Project.jpg/240px-Constantinou_Dimitrios_-_The_Temple_of_Olympian_Zeus_and_the_Acropolis_in_the_background_-_Google_Art_Project.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/AkropolisAthens.jpg/240px-AkropolisAthens.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Kore55.jpg/240px-Kore55.jpg)
Akropol ateński (nw.gr. Ακρόπολη Αθηνών, od akropolis = górne miasto) – akropol w Atenach, położony na wapiennym wzgórzu o wysokości względnej 70 m (prawie 157 m n.p.m.), zamieszkany w neolicie, w okresie mykeńskim znajdował się tu pałac z megaronem, od VI w. p.n.e. miejsce kultu Ateny.
Świątynie zbudowane w okresie archaicznym zostały zniszczone podczas wojen perskich. Podczas odbudowy zainicjowanej przez Peryklesa powstał tu kompleks świątyń: Partenon, Erechtejon, Apteros, sanktuarium Artemidy Brauronia i Propyleje. Zniszczone rzeźby, elementy starszych budowli zostały użyte przy poszerzaniu tarasu w kierunku południowym (odnaleziono je podczas prac archeologicznych rozpoczętych w latach 70. XVIII wieku, w tzw. „rumowisku perskim”). Perykles odbudowę Akropolu powierzył Fidiaszowi, a w pracach uczestniczyli architekci: Iktinos, Mnesikles i Kallikrates.
W 1987 roku akropol ateński został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Wzgórze Akropolu
[edytuj | edytuj kod]Akropol wznosi się na wysokość 156,63 m n.p.m.[a] (wysokość względna to 70 m) – nie jest najwyższym wzgórzem Aten, lecz relatywnie łatwo dostępnym od strony zachodniej[2] , z rozległym (ok. 270 m długości i ok. 156 m szerokości[3][b]) szczytem o powierzchni ok. 30 tys. m² i dostępem do wody pitnej[3]. Zbudowany jest ze skał wapiennych uformowanych w okresie kredy, które zalegają na warstwie łupków metamorficznych, piaskowców, margieli i zlepieńców[3]. W części północno-zachodniej znajdują się liczne jaskinie, gdzie czczono Zeusa, Pana i Apolla[3].
Nazwa
[edytuj | edytuj kod]Wzgórze nazywane było przez starożytnych Akropolis lub Polis[4]. W okresie prehistorycznym mogło nazywać się Athene lub Athenai i dać nazwę bogini Atenie[4]. Hurwit (1999) utrzymuje, że imię bogini pochodzi od wzgórza[4].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pierwsze ślady osadnictwa na wzgórzu pochodzą z okresu neolitu (ok. 4500–3000 p.n.e.); w pobliżu Erechtejonu znaleziono także pozostałości naczyń ceramicznych z wczesnej i środkowej epoki brązu[5] . Początkowo na wzgórzu znajdowała się najprawdopodobniej osada, pałac władcy i domy najważniejszych członków społeczności[1].
W XIII w. p.n.e., w okresie mykeńskim, wzgórze zostało ufortyfikowane murem cyklopowym o długości 760 m i wysokości 10 m[1], który częściowo zachował się w późniejszych strukturach architektonicznych[5] . Wzniesiono tu wówczas również pałac z megaronem[6][c].
W VIII w. p.n.e. wzgórze stało się miejscem kultu bogini Ateny Polias (pol. Ateny Bogini Miasta) ze świątyniami na północno-wschodnim zboczu[5] . Świadczą o tym figurki i brązowe kociołki z poł. VIII w. p.n.e. znalezione w ruinach[1].
Za panowania tyrana Aten Pizystrata w latach 561–527 p.n.e. ustanowiono święto upamiętniające narodziny bogini Ateny – Panatenaje, a na wzgórzu zaczęto wznosić pierwsze monumentalne budowle, m.in. dedykowane Atenie Starą Świątynię i Hekatompedon , a także sanktuarium Artemidy Brauronii i pierwsze propyleje[5] . Do dziś zachowały się fragmenty najprawdopodobniej frontonów proto-Partenonu z pozostałościami rzeźb przedstawiających lwy atakujące woły oraz prace Heraklesa[7] oraz pozostałości dekoracji wschodniego frontonu Starej Świątyni Ateny ze scenami z Gigantomachii i najprawdopodobniej pierwszym rzeźbiarskim przedstawieniem Ateny na większą skalę[8]. W sanktuarium znajdowało się wówczas również wiele darów wotywnych, m.in. marmurowe posągi kor i koni oraz statuy z brązu i terakoty[5] . Na podstawie odnalezionych pozostałości szacuje się, że na wzgórzu stało ok. 200 posągów kor przedstawionych z charakterystycznym archaicznym uśmiechem[9].
W 490 roku p.n.e. po wygranej nad Persami w bitwie pod Maratonem wzniesiono 5-metrową kolumnę z posągiem Nike ku czci Kallimacha, jednego z bohaterskich dowódców greckich, który zginął w bitwie[10]. Rozpoczęła się wówczas budowa wielkiej świątyni – pre-Partenonu, która nie została nigdy ukończona, ponieważ Persowie zniszczyli świątynie, posągi i fortyfikacje Akropolu podczas inwazji Attyki w 480 roku p.n.e.[5] Akropol został następnie umocniony – wzniesiono dwa nowe mury: mur Temistoklesa od strony północnej (w który wbudowano fragmenty trzonów kolumn ze zniszczonego pre-Partenonu oraz elementy innych zniszczonych archaicznych budowli tak, by były widoczne z agory[10]) i mur Kimona od strony południowej, a wota przeniesiono do jaskiń[5] . Zniszczenia perskie nie przerwały tradycji składania darów wotywnych – odnaleziono wiele pozostałości posągów z tego okresu, które wykonano w nowym stylu – stylu surowym[11].
W połowie V w. p.n.e. Perykles (ok. 495–429 p.n.e.) zainicjował program budowy 12 świątyń na terenie Attyki i udekorowania imperialnych Aten finansowanego z budżetu związkowego[12], zasilonego przez łupy wojenne[13]. Program miał na celu ukazanie pobożności Ateczyków i wdzięczności Atenie i innym bogom za zwycięstwo nad Persami, odbudowanie pozycji Aten jako ośrodka kultu i wykorzystanie sztuki i architektury jako narzędzi propagandowych dla wzmocnienia wizerunku imperium[13]. Wówczas na Akropolu powstały monumentalne budowle, m.in. Partenon, Erechtejon, Propyleje i Świątynia Ateny Nike[5] . Według Plutarcha (ok. 50–125 n.e.) Fidiasz nadzorował prace nad budową akropolu[14]. Około 460 roku p.n.e. między Propylejami a Erechtejonem postawiono ogromny (ok. 7–16 m[d]) posąg z brązu autorstwa Fidiasza przedstawiający boginię Atenę, stojącą z tarczą trzymaną lewą ręką, z prawą wspartą na włóczni, której grot, połyskujący w słońcu, był widoczny dla okrętów zbliżających się do Pireusu[15][11].
W czasach rzymskich status sanktuarium Akropolu został utrzymany[5] . W 27 roku p.n.e. wzniesiono niewielką świątynię dedykowaną Augusta i Romy po wschodniej stronie Partenonu[5] .
Po inwazji Herulów w III w. n.e. fortyfikacje wzgórza zostały wzmocnione – wzniesiono nowy mur z bramami po stronie zachodniej[5] . Jedna z nich zachowała się do dziś[5] .
W VI w. świątynie Akropolu zostały zamienione w kościoły chrześcijańskie – Partenon stał się kościołem dedykowanym Matce Boskiej, Erechtejon – kościołem Zbawiciela, świątynia Ateny Nike kaplicą a propyleje siedzibą episkopatu[5] . W XI w. Partenon pełnił funkcję katedry[5] .
W okresie frankokracji (1204–1456) w propylejach rezydował możnowładca[5] .
Po zajęciu Aten przez Turków w 1458 roku Partenon został zamieniony w meczet – w jego południowo-zachodnim narożniku wzniesiono minaret[16] .
W okresie Imperium Osmańskiego (1456–1833) na Akropolu stacjonował garnizon armii tureckiej[5] . W XVII w. Turcy w Partenonie urządzili magazyn amunicji, który eksplodował 26 września 1687 roku wskutek bombardowania podczas oblężenia Aten przez Wenecjan pod przywództwem Francesco Morosiniego (1618–1694)[16][5] . Eksplozja ta zniszczyła środkową część świątyni[16] . Na początku XIX wieku większość pozostałych tam jeszcze wówczas rzeźb (18 posągów, 15 metop i 56 bloków fryzu[17] ) została za zgodą władz tureckich usunięta przez brytyjskiego dyplomatę Thomasa Bruce’a (1766–1841), wywieziona do Anglii jako tzw. „marmury Elgina” i sprzedana British Museum w 1816 roku[16] . Thomas Bruce złupił wówczas również Erechtejon i świątynię Ateny Nike[5] .
W 1822 roku, podczas wojny o niepodległość, garnizon na Akropolu przeszedł w ręce Grecji, a jego pierwszym greckim dowódcą został Odysseas Androutsos (1788–1825)[5] . Po wyzwoleniu Grecji Akropol został objęty opieką nowo powstałego państwa greckiego[5] . Pierwsze prace archeologiczne przeprowadzono w latach 1835 i 1837, a w latach 1885–1890 przeprowadzono dokładne prace wykopaliskowe[18] pod kierownictwem greckiego archeologa Panagiotisa Kavvadiasa (1850–1928)[5] . W latach 1898–1902 i później w okresie 1921–1933 wdrożono programy rekonstrukcji Partenonu pod kierownictwem greckiego architekta Nikolaosa Balanosa (1860–1942)[18] .
W 1975 roku greckie władze podjęły decyzje o renowacji Akropolu ze względu na postępującą degradację zabytków w tym Partenonu[18] . Wtedy też rozpoczęły się prace badawcze oraz inwentaryzacyjne[18] . Prace konserwacyjne i restauracyjne trwają do dziś[5] .
W 1987 roku akropol ateński został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO[19] .
Plan akropolu
[edytuj | edytuj kod]Na wzgórze wchodzi się od zachodu, przez bramę Beule’a (jedną z dwóch bram wzniesionych po najeździe Herulów w III w. n.e.) lub niewielkie wejście pod świątynią Ateny Nike, następnie przechodzi się przez Propyleje[2] . Na południe od Propylejów stoi świątynia Ateny Nike, a przy niej epistyle z dawnej kapliczki Afrodyty Pandemos[2] . Naprzeciwko północnego skrzydła Propylei zachował się tzw. piedestał Agryppy, gdzie Ateny złożyły kiedyś ofiarę Markowi Agryppie, zięciowi cesarza Augusta[2] . Nad wzgórzem dominują monumentalne ruiny Partenonu[2] . Pomiędzy Partenonem a Propylejami znajdują się ślady dwóch budynków Brauronejonu – kapliczki poświęconej Artemis Brauronii i Chalkoteki, gdzie przechowywane brązowe dary wotywne[2] . Na wschód od Partenonu znajdują się pozostałości małej okrągłej świątyni z 27 roku p.n.e. dedykowanej Augustowie i Romie[2] . W najwyższym punkcie, po wschodniej stronie wzgórza, zachowały się ślady sanktuarium Zeusa Polieusa[2] . Po stronie północnej znajdują się pozostałości Erechtejonu z charakterystycznym gankiem kariatyd, a przy jego południowej ścianie fundamenty Starej Świątyni Ateny[2] . Na północny zachód od Erechtejonu widać ślady Arreforjonu[2] . Za akropolem znajdował Barathron – rozpadlina lub dół, do którego wrzucano skazanych na śmierć przestępców, aby ich ciała splugawiły zwierzęta padlinożerne[20][21] .
Plan przedstawia główne pozostałości archeologiczne na wzgórzu ateńskim.
![Plan akropolu](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/AcropolisatathensSitePlan.png/500px-AcropolisatathensSitePlan.png)
- Partenon
- Stara świątynia Ateny i Hekatompedon
- Erechtejon
- Posąg Ateny Promachos
- Propyleje
- Świątynia Ateny Nike
- Eleusinjon
- Sanktuarium Artemidy Brauronii
- Chalkoteka
- Pandrosejon
- Dom Arrefor
- Ołtarz Ateny Polias
- Świątynia Zeusa Polieusa
- Sanktuarium Pandiona
- Odeon Heroda Attyka
- Stoa Eumenesa
- Świątynia Asklepiosa
- Teatr Dionizosa
- Odeon Peryklesa
- Temenos Dionizosa
- Aglaurejon
Numer na planie | Zdjęcie (stan współcześnie) | Nazwa | Rok budowy | Opis |
---|---|---|---|---|
1 | ![]() | Partenon | ok. 447–432 p.n.e.[16] | Świątynia poświęcona Atenie Partenos (pol. Atenie Dziewicy), wzniesiona w połowie V w. p.n.e. według planów Iktinosa i Kallikratesa pod nadzorem Fidiasza, który wykonał również elementy rzeźbiarskie[14]. Zbudowana z białego marmuru pentelickiego w zgodzie z porządkiem doryckim, uważana za najdoskonalszy jego przykład[16] . |
2 | ![]() | Stara świątynia Ateny i Hekatompedon | ok. 529–520 p.n.e.[22] | Archaiczna świątynia poświęcona Atenie Polias (pol. Atenie Bogini Miasta), wzniesiona w VI w. p.n.e., zniszczona podczas wojen perskich w 480 roku p.n.e.[22][23] |
3 | ![]() | Erechtejon | ok. 421–406 p.n.e.[24] | Świątynia na cześć Erechteusza, jednego z pierwszych władców ateńskich, zniszczona podczas wojen perskich w 480 roku p.n.e., odbudowana jako prostylos w porządku jońskim w latach 421–406 p.n.e.[24][25] |
4 | Posąg Ateny Promachos | ok. 465–456 p.n.e.[26][e] | Ogromny (ok. 7–16 m[f]) posąg dłuta Fidiasza przedstawiający boginię Atenę, stojącą z tarczą trzymaną lewą ręką, z prawą wspartą na włóczni, której grot, połyskujący w słońcu, był widoczny dla okrętów zbliżających się do Pireusu[15]. | |
5 | Propyleje | ok. 437–432 p.n.e.[27] | Propyleje – monumentalne wejście na akropol – wzniesione przez Mnesiklesa w porządku doryckim[28][27] . | |
6 | ![]() | Świątynia Ateny Nike | ok. 427–424 p.n.e.[29] | Niewielka świątynia w typie attycko-jońskiego tetrastylosu poświęcona Atenie Nike (pol. Atenie Zwycięskiej) z V w. p.n.e., której architektem był najprawdopodobniej Kallikrates[30] . |
7 | Eleusinjon | wczesny V w. p.n.e. | Sanktuarium poświęcone Demeter i Korze[31]. | |
8 | Brauronejon | ok. 440–430 p.n.e.[32] | Sanktuarium poświęcone Artemis Brauronii – Artemis czczonej w Brauronie, patronce kobiet w ciąży i w połogu[33] . | |
9 | Chalkoteka | ok. 529–520 p.n.e.[34] | Skarbiec, w którym przechowywano broń, posągi i hydrieCITEREFVenieri – Chalkotheke. | |
10 | ![]() | Pandrosejon | Sanktuarium dedykowane córce Kekropsa Pandrosos[35]. W sanktuarium rosło najprawdopodbniej święte drzewo oliwne Ateny i znajdował się ołtarz Zeusa HerkeiosaCITEREFPerseus Digital Library Project – Sanctuary of Pandrosos. | |
11 | Arreforjon | ca. 500–400 p.n.e.[36] | Dom arrefor, dziewczynek w wieku 7–10 lat, które mieszkały na Akropolu i służyły Atenie; podczas ich pobytu na wzgórzu przygotowywany był peplos[37]. | |
12 | Ołtarz Ateny Polias | |||
13 | Świątynia Zeusa Polieusa | ok. 500 p.n.e.[38] | Odprawiano tutaj obrzędy Bufonii – corocznej ofiary wołów dla Zeusa Polieusa[38] . | |
14 | Sanktuarium Pandiona | ok. 450 p.n.e.[39][g] | Niezadaszony, prostokątny budynek, który według G.P. Stevensa (1946) był miejscem kultu Pandiona (stąd nazwa), lecz nie jest to potwierdzone[40][39] . | |
15 | ![]() | Odeon Heroda Attyka | 161 n.e.[41] | Odeon na południowo-zachodnim stoku Akropolu wzniesiony przez Heroda Attyka ku pamięci ukochanej małżonki Regilli[41] . |
16 | Stoa Eumenesa | ok. 160 p.n.e.[42] | Stoa w południowej części Akropolu obok Teatru Dionizosa, dar króla Pergamonu Eumenesa II (197–159 p.n.e.)[42] . Służyła jako schronienie dla widzów teatru podczas niepogody lub jako miejsce przechowywania scenografii[42] . | |
17 | Świątynia Asklepiosa | ok. 420–419 p.n.e.[43] | Sanktuarium ku czci Asklepiosa położone na zachód od Teatru Dionizosa, założone przez ateńskiego obywatela Tilemachosa Acharneę[43] . | |
18 | ![]() | Teatr Dionizosa | ok. 350 p.n.e.[44] | Teatr grecki na południowym stoku Akropolu wzniesiony przez Likurga[44] ; często przebudowywany w okresie hellenistycznym i rzymskim[45] . |
19 | Odeon Peryklesa | ok. 446–442 p.n.e.[46] | Sąsiadował bezpośrednio z Teatrem Dniozosa; prawdopodobnie był to pierwszy zadaszony teatr w starożytności[46]. | |
20 | Temenos Dionizosa | ok. 350 p.n.e.[47] | Temenos Dionizosa, na terenie którego znajdowały się Teatr Dionizosa, świątynie i ołtarze, otoczony był nieregularnym murem[47] . | |
21 | ![]() | Aglaurejon | Sanktuarium poświęcone córce Kekropsa Aglauros na wschodnim zboczu Akropolu[48]. Tutaj efebowie przysięgali lojalność Atenom[49]. |
Muzeum Akropolu w Atenach
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Artefakty znalezione na Akropolu prezentowane są w Muzeum Akropolu, które od 2009 roku znajduje się w nowym gmachu w bezpośrednim sąsiedztwie wzgórza[50] . Na parterze prezentowane są znaleziska ze zboczy wzgórza[51] , na pierwszym piętrze m.in. 5 z 6 kariatyd podtrzymujących dach Erechtejonu, a na ostatnim znaleziska z Partenonu, m.in. fragmenty fryzu panatenajskiego dłuta Fidiasza zdobiącego Partenon oraz 92 metopy z Partenonu[52] .
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Inne źródła podają 156,20 m n.p.m.[1]
- ↑ Inne źródła podają ok. 250 m długości i ok. 110 m szerokości[1].
- ↑ Inne źródła mówią o prawdopodobieństwie istnienia pałacu króla mykeńskiego, ponieważ pozostałości takiej budowli nie zachowały się[1].
- ↑ Inne źródła podają 7–9 m[11].
- ↑ Inne źródła podają ok. 460 roku p.n.e.[11]
- ↑ Inne źródła podają 7–9 m[11].
- ↑ Inne źródła podają późny V w. p.n.e.[40]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f Valavanis 2015 ↓, s. 16.
- ↑ a b c d e f g h i j Venieri – Acropolis of Athens ↓.
- ↑ a b c d Hurwit 1999 ↓, s. 3–5.
- ↑ a b c Hurwit 1999 ↓, s. 8.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v Venieri ↓.
- ↑ Encyklopedia PWN ↓.
- ↑ Valavanis 2015 ↓, s. 17.
- ↑ Valavanis 2015 ↓, s. 18.
- ↑ Valavanis 2015 ↓, s. 20–21.
- ↑ a b Valavanis 2015 ↓, s. 22.
- ↑ a b c d e Valavanis 2015 ↓, s. 23.
- ↑ Robertson 1981 ↓, s. 90.
- ↑ a b Valavanis 2015 ↓, s. 25.
- ↑ a b Robertson 1981 ↓, s. 91.
- ↑ a b Brøns 2016 ↓, s. 178.
- ↑ a b c d e f Encyclopædia Britannica – Parthenon 2018 ↓.
- ↑ YSMA – Parthenon 2018 ↓.
- ↑ a b c d YSMA 2018 ↓.
- ↑ UNESCO ↓.
- ↑ Smith 1875 ↓.
- ↑ Davis 1960 ↓.
- ↑ a b Perseus Digital Library Project – Old Temple of Athena ↓.
- ↑ Venieri – Old Temple of Athena ↓.
- ↑ a b Perseus Digital Library Project – Erechtheion ↓.
- ↑ Venieri – Erechtheion ↓.
- ↑ Pollitt 1990 ↓.
- ↑ a b Perseus Digital Library Project – Propylaia ↓.
- ↑ Venieri – Propylaea ↓.
- ↑ Perseus Digital Library Project – Temple of Athena Nike ↓.
- ↑ Venieri – Temple of Athena Nike ↓.
- ↑ Hurwit 1999 ↓, s. 67.
- ↑ Perseus Digital Library Project – Stoa of Artemis Brauronia ↓.
- ↑ Venieri – Brauronion ↓.
- ↑ Perseus Digital Library Project – Chalkotheke ↓.
- ↑ Hurwit 1999 ↓, s. 204.
- ↑ Perseus Digital Library Project – House of the Arrephoroi ↓.
- ↑ Fantham 1995 ↓, s. 84.
- ↑ a b Perseus Digital Library Project – Sanctuary of Zeus Polieus ↓.
- ↑ a b Perseus Digital Library Project – Sanctuary of Eponymous Hero (Pandion) ↓.
- ↑ a b Neils 1996 ↓, s. 40–41.
- ↑ a b Kosma – Herod Atticus Odeon ↓.
- ↑ a b c Giannikapanis – Stoa of Eumenes ↓.
- ↑ a b Papafetimiou – Asclepeion ↓.
- ↑ a b Perseus Digital Library Project – Theater of Dionysos ↓.
- ↑ Papastamati-von Moek – Theater of Dionisos Eleuthereos ↓.
- ↑ a b McDonald 2007 ↓, s. 207–208.
- ↑ a b Perseus Digital Library Project – Sanctuary of Dionysos Eleuthereus ↓.
- ↑ Hurwit 1999 ↓, s. 136.
- ↑ Budin 2004 ↓, s. 287.
- ↑ The Acropolis Museum ↓.
- ↑ The Acropolis Museum – The Slopes of the Acropolis ↓.
- ↑ The Acropolis Museum – The Metopes ↓.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- The Acropolis Museum: Construction fact sheet. [dostęp 2019-04-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-07-22)]. (ang.).
- The Acropolis Museum: The Metopes. [dostęp 2019-04-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-20)]. (ang.).
- The Acropolis Museum: The Gallery of the Slopes of the Acropolis. [dostęp 2019-04-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-02)]. (ang.).
- Cecilie Brøns: Gods and Garments: Textiles in Greek Sanctuaries in the 7th to the 1st Centuries BC. Oxbow Books, 2016. ISBN 978-1-78570-358-4. [dostęp 2019-05-01]. (ang.).
- Stephanie Lynn Budin: The Ancient Greeks: New Perspectives. ABC-CLIO, 2004. ISBN 978-1-57607-814-3. [dostęp 2019-05-01]. (ang.).
- William Stearns Davis: A Day in Old Athens: A Picture of Athenian Life. New York: Biblo and Tannen, 1960, s. 145.
- Parthenon, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2019-04-30] (ang.).
- Akropol ateński, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2019-04-28] .
- Elaine Fantham, Helene Peet Foley, Natalie Boymel Kampen, Sarah B. Pomeroy, H. A. Shapiro: Women in the Classical World: Image and Text. Oxford University Press, 1995. ISBN 978-0-19-976216-3. [dostęp 2019-05-01]. (ang.).
- Efi Giannikapanis: Στοά Ευμένους. [w:] Ministry of Culture and Sports of Greece: Odysseus Portal [on-line]. [dostęp 2019-04-30]. (gr.).
- Jeffrey M. Hurwit: The Athenian Acropolis: History, Mythology, and Archaeology from the Neolithic Era to the Present. Cambridge University Press, 1999. ISBN 978-0-521-41786-0. [dostęp 2019-04-28]. (ang.).
- Maria Kosma: Herod Atticus Odeon. [w:] Ministry of Culture and Sports of Greece: Odysseus Portal [on-line]. [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- Marianne McDonald, Michael Walton: The Cambridge Companion to Greek and Roman Theatre. Cambridge University Press, 2007. ISBN 978-1-139-82725-6. [dostęp 2019-05-01]. (ang.).
- Jenifer Neils: Worshipping Athena: Panathenaia And Parthenon. University of Wisconsin Press, 1996. ISBN 978-0-299-15114-0. [dostęp 2019-05-01]. (ang.).
- Vanda Papafetimiou: Ασκληπιείο. [w:] Ministry of Culture and Sports of Greece: Odysseus Portal [on-line]. [dostęp 2019-04-30]. (gr.).
- Christina Papastamati-von Moek: Θέατρο Διονύσου Ελευθερέως. [w:] Ministry of Culture and Sports of Greece: Odysseus Portal [on-line]. [dostęp 2019-04-30]. (gr.).
- Perseus Digital Library Project: Athens, Chalkotheke (Building). [dostęp 2019-04-28]. (ang.).
- Perseus Digital Library Project: Athens, Old Temple of Athena (Building). [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- Perseus Digital Library Project: Athens, Erechtheion (Building). [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- Perseus Digital Library Project: Athens, Propylaia (Building). [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- Perseus Digital Library Project: Athens, Temple of Athena Nike (Building). [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- Perseus Digital Library Project: Athens, Stoa of Artemis Brauronia (Building). [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- Perseus Digital Library Project: Athens, House of the Arrephoroi (Building). [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- Perseus Digital Library Project: Athens, Sanctuary of Pandrosos (Building). [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- Perseus Digital Library Project: Athens, Sanctuary of Zeus Polieus (Building). [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- Perseus Digital Library Project: Athens, Sanctuary of Eponymous Hero (Pandion). [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- Perseus Digital Library Project: Athens, Theater of Dionysos (Building). [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- Perseus Digital Library Project: Athens, Sanctuary of Dionysos Eleuthereus (Building). [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- J.J. Pollitt: The Art of Ancient Greece: Sources and Documents. Cambridge University Press, 1990. ISBN 978-0-521-27366-4. [dostęp 2019-05-01]. (ang.).
- Martin Robertson: A Shorter History of Greek Art. Cambridge University Press, 1981. ISBN 978-0-521-28084-6. [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- BARATHRON. W: William Smith: A School Dictionary of Greek and Roman Antiquities. New York: Harper and Brothers, 1857, s. 49.
- Panos Valavanis: Acropolis. Visiting its Museum and its Monuments. Kapon Editions, 2015. ISBN 978-960-6878-74-9. (ang.).
- Ioanna Venieri: Acropolis of Athens – History. [w:] Ministry of Culture and Sports of Greece: Odysseus Portal [on-line]. [dostęp 2019-04-28]. (ang.).
- Ioanna Venieri: Acropolis of Athens – Description. [w:] Ministry of Culture and Sports of Greece: Odysseus Portal [on-line]. [dostęp 2019-04-28]. (ang.).
- Ioanna Venieri: Old temple of Athena. [w:] Ministry of Culture and Sports of Greece: Odysseus Portal [on-line]. [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- Ioanna Venieri: Old temple of Athena. [w:] Ministry of Culture and Sports of Greece: Odysseus Portal [on-line]. [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- Ioanna Venieri: Propylaea. [w:] Ministry of Culture and Sports of Greece: Odysseus Portal [on-line]. [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- Ioanna Venieri: Temple of Athena Nike. [w:] Ministry of Culture and Sports of Greece: Odysseus Portal [on-line]. [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- Ioanna Venieri: Brauronion. [w:] Ministry of Culture and Sports of Greece: Odysseus Portal [on-line]. [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- Ioanna Venieri: Chalkotheke. [w:] Ministry of Culture and Sports of Greece: Odysseus Portal [on-line]. [dostęp 2019-04-30]. (ang.).
- UNESCO: Archaeological Site of Olympia. [dostęp 2019-04-28]. (ang.).
- Akropolis Restoration Service: Restoration: History of older interventions. [w:] ysma.gr/ [on-line]. 2018. [dostęp 2019-04-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-04-22)]. (ang.).
- Akropolis Restoration Service: Parthenon. [w:] ysma.gr/ [on-line]. 2018. [dostęp 2019-04-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-04-23)]. (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Muzeum Akropolu w Atenach: strona oficjalna. [dostęp 2019-04-30]. (ang.).