Arkadiusz Piekara – Wikipedia, wolna encyklopedia
Państwo działania | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | 12 stycznia 1904 |
Data i miejsce śmierci | 28 kwietnia 1989 |
Profesor zwyczajny doktor habilitowany nauk fizycznych | |
Alma Mater | Uniwersytet Warszawski (1927) |
Doktorat | 1930 |
Habilitacja | |
Profesura | 1952 |
Polska Akademia Nauk | |
Status | Członek korespondent (1962), |
Doktor honoris causa Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – 1983 | |
pracownik naukowy, nauczyciel akademicki | |
Uczelnie wyższe | Politechnika Gdańska, |
Instytut badawczy | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Arkadiusz Henryk Piekara (ur. 12 stycznia 1904 w Warszawie, zm. 28 kwietnia 1989 tamże[1]) – polski fizyk, wykładowca, pisarz popularnonaukowy, humanista, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk. Był profesorem fizyki na Politechnice Gdańskiej, Uniwersytecie Poznańskim i Uniwersytecie Warszawskim.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Młode lata
[edytuj | edytuj kod]Syn Wincentego (1872–1940), kupca, i Marii z domu Białej (1876–1960)[2][3][4]. Miał młodszego brata Brunona, który też był fizykiem. W 1922 zdał maturę w Gimnazjum im. Reytana w Warszawie[5], gdzie uczył się od ok. 1918 roku[6]. Studiował fizykę na Uniwersytecie Warszawskim. Po uzyskaniu dyplomu magistra filozofii w 1927, został asystentem prof. Stefana Pieńkowskiego na Wydziale Fizyki UW. W 1928 Tadeusz Łopuszański zaproponował mu posadę profesora fizyki w nowo utworzonym Gimnazjum i Liceum im. Sułkowskich w Rydzynie. Urządził wspaniale pracownie w szkole średniej z miejscami dla indywidualnej pracy dla zdolnych studentów. Co najmniej dwaj jego uczniowie osiągnęli później sławę jako naukowcy – Aleksander Łempicki i Józef Zwisłocki. Piekara sam wykorzystał znakomite warunki pracy do prowadzenia badań podstawowych nad dielektrykami. W 1936 roku wraz z młodszym bratem Brunonem (również uczeń szkoły w Rydzynie) wykrył w nitrobenzenie efekt, który nazwano odwrotnym nieliniowym efektem dielektrycznym[7]. W 1937 roku habilitował się na Uniwersytecie Jagiellońskim[2].
Czas okupacji niemieckiej
[edytuj | edytuj kod]Znalazł się w Krakowie, gdy wojska niemieckie napadły na Polskę. 6 listopada 1939 został aresztowany w ramach Sonderaktion Krakau. Był więziony w niemieckich obozach koncentracyjnych Sachsenhausen i Dachau. Został zwolniony z obozu Dachau 29 sierpnia 1940[8] i wrócił do Krakowa. Były uczeń rydzyński Jakub Tomaszewicz dał mu pracę i schronienie w Stickstoffwerk Mościce[9], fabryce nawozów sztucznych w Mościcach koło Tarnowa. Tam udzielał lekcji fizyki pracownikom.
Używając pseudonimu Profesor brał udział w wywiadzie gospodarczo-przemysłowym AK. Analizował w laboratorium przy fabryce materiały z rakiety V2, która wystrzelona z poligonu koło miejscowości Blizna spadła niedaleko Żurawicy. Wyniki jego badań zostały przesłane do Londynu[10].
W styczniu 1945 wrócił do Krakowa i pracował na uniwersytecie. Na jesieni 1946 został kierownikiem I Katedry Fizyki Politechniki Gdańskiej[11]. Tematyka badań naukowych prowadzonych pod kierownictwem prof. A. Piekary obejmowała polaryzację dielektryczną w cieczach dipolowych, ferroelektryki oraz efekty elektrooptyczne w dielektrykach.
W 1952 został profesorem fizyki na Uniwersytecie Poznańskim. Zainteresował się najnowszymi w tamtym czasie odkryciami w dziedzinie radiospektroskopii i optyki nieliniowej, czego efektem było zbudowanie pierwszych laserów przez ucznia prof. Piekary – Stanisława Kielicha[12]. W 1965 przeniósł się do Warszawy, gdzie objął katedrę fizyki na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego, która została specjalnie dla niego stworzona[10]. Tam wykładał do 1974. Wtedy przeszedł do Instytutu Fizyki PAN. Wyróżniał się wśród wielu innych wykładowców i pisarzy naukowych jasnym sposobem tłumaczenia trudnych spraw. Używał prostych przykładów; wykładał pięknym językiem. Jego własny entuzjazm dla fizyki przenosił na słuchaczy i czytelników. Napisał dwie książki dla dzieci. Wśród jego studentów wyróżniają się prof. Stanisław Kielich, dr Andrzej Więckowski i prof. Jerzy Pietrzak.
Był członkiem korespondentem (od 1962) i członkiem rzeczywistym (od 1973) Polskiej Akademii Nauk[13].
Dwukrotnie żonaty. Z pierwszą żoną, Wandą Zawadzką h. Rogala, miał syna Andrzeja (ur. 1930)[14], z drugą, Krystyną Chodzicką - syna Marka i córkę Lidię[2].
Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 115-5-7)[3].
Andrzej Kajetan Wróblewski zaliczył go do grona kilkunastu najważniejszych polskich fizyków, należących do liderów światowej fizyki[15].
Książki
[edytuj | edytuj kod]Wybrane publikacje książkowe, wg pierwszych wydań[16]:
- Fizyka stwarza nową epokę, wyd. Stefana Kamińskiego, Kraków 1947
- Mechanika ogólna, Komisja Wydawnicza Bratniej Pomocy Studentów Politechniki Gdańskiej, Gdańsk 1947
- Elektryczność i budowa materii, Wydawnictwo Księgarni Stefana Kamińskiego, Kraków 1948
- Nauka fizyki. Mechanika, ciepło, Komisja Wydawnicza Bratniej Pomocy Studentów Politechniki Gdańskiej, Gdańsk 1949
- Mikrofale i spektroskopia mikrofalowa, PWN 1953
- O maszyniście Felusiu, który był mędrcem, Nasza Księgarnia, Warszawa 1954
- Zważono Ziemię, Nasza Księgarnia, Warszawa 1958
- Ciekawe historie o powietrzu, Nasza Księgarnia, Warszawa 1963
- Masery i lasery. Nowe zdobycze elektroniki, Wyd. MON, 1965
- Nowe oblicze optyki, PWN 1968
- Elektryczność i magnetyzm, PWN 1970
- Mechanika ogólna, PWN 1973
- Nayiaśniejszemu y naypotężnieyszemu Panu czyli O nauki horyzontach dalekich, PAX 1976
- Elektryczność, materia i promieniowanie (2 tomy), PWN Warszawa 1986
Referaty i artykuły
[edytuj | edytuj kod]Napisał ponad 200 prac naukowych do pism na całym świecie, między innymi:
- Thermal Periodicity of Filament Formation and Elastic Lattice Vibrations, [w:] „Physical Review” (USA), Nov. 1970
- Electric control of light trapping, [w:] „IEEE Journal of Quantum Electronics”, Vol. 7, Issue 6, Jun 1971
- Interaction of Picosecond Light Pulses with Matter, [w:] „Japanese Journal of Applied Physics”, Vol. 14 (1975)
- Bożena Ratajska i Arkadiusz H. Piekara, Role of relaxation in the resonant interaction of light pulses with matter, [w:] „Applied Optics”, Vol. 17, Issue 23, 1978
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Order Sztandaru Pracy I klasy
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
- Złoty Krzyż Zasługi (1938)[17]
- Krzyż Oświęcimski
- Medal Zwycięstwa i Wolności 1945
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (14 stycznia 1955)[18]
- Medal Mariana Smoluchowskiego (1976)[19]
- Medal Marii Skłodowskiej-Curie (dwukrotnie)
- Odznaka Honorowa Miasta Poznania
Nagrody i wyróżnienia
[edytuj | edytuj kod]- Nagroda Państwowa III stopnia za całość badań nad dielektrykami ze szczególnym uwzględnieniem prac nad ferroelektrykami (1955)[20]
- Nagroda „Problemów” za osiągnięcia w dziedzinie popularyzowania nauki (1961)[21]
- Doktor honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (19 grudnia 1983)[22]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Piekara Arkadiusz Henryk, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-12-12] .
- ↑ a b c Piekara Arkadiusz. gedanopedia.pl. [dostęp 2024-02-27].
- ↑ a b Cmentarz Stare Powązki: STEFCIA PIEKARA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2024-02-26] .
- ↑ Andrzej Kajetan Wróblewski , Piekara Arkadiusz Henryk [online], Giganci Nauki [dostęp 2024-02-26] (pol.).
- ↑ Wojciech Rylski , Absolwenci Reytana 1922, wne.uw.edu.pl [zarchiwizowane 2010-04-23] .
- ↑ Krzysztof Szymborski, Arkadiusz H. Piekara , Od pierwszych kroków w fizyce do odkrycia zjawiska odwrotnego nasycenia dielektrycznego, „Foton”, 87, przedruk z „Postępów Fizyki”, 35 (2), 1984, 1984, s. 24–29 [dostęp 2023-08-18], Cytat: „Gdy przyszedł rok 1918, a Tomasz Łebkowski zmienił swoją szkołę z filologicznej na handlową, czym prędzej uciekłem, sam, bez pomocy starszych, do gimnazjum Rychłowskiego, o którym wiedziałem, że za rok będzie upaństwowione. I rzeczywiście, za rok stało się państwowym Gimnazjum im. Tadeusza Rejtana. Tam, niecierpliwy fizyki, wybrałem kierunek matematyczno-fizyczny” .
- ↑ Dzieło profesora Ryszarda Kielicha. Referat Ryszarda Tanasia. zon8.physd.amu.edu.pl. [dostęp 2020-10-13].
- ↑ Kto to przypomni Niemcom?, lists.ceti.pl [zarchiwizowane 2011-07-19] .
- ↑ 7. Pracownicy Fabryki, [w:] Marek Smoła , Fabryka: dokument dziejów, Tarnów : Kraków: Azoty Tarnów ; Grupa Tomami, 2012, s.307-308, ISBN 978-83-60246-95-5 [dostęp 2024-08-02] .
- ↑ a b Jan Bohdan Gliński, Gimnazjum i Liceum im. Sułkowskich w Rydzynie 1928–1939. Wychowawcy i wychowankowie, Warszawa 2005, s. 172–173.
- ↑ Politechnika Gdańska. Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej. Historia Wydziału, ftims.pg.edu.pl [zarchiwizowane 2018-12-21] .
- ↑ Optyka nieliniowa i kwantowa w Poznaniu. zon8.physd.amu.edu.pl. [dostęp 2020-10-13].
- ↑ PIEKARA, Arkadiusz [online], Polska Akademia Nauk [dostęp 2023-08-18] .
- ↑ Arkadiusz Henryk Piekara M.J. Minakowski, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2024-06-20].
- ↑ Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW): Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro. labfiz.uwb.edu.pl. [dostęp 2012-08-31].
- ↑ Piekara, Arkadiusz Henryk (1904–1989) [online], Katalog Biblioteki Narodowej [dostęp 2023-08-18] .
- ↑ Adam Myśliński (oprac.): Pamiętamy o Nich. Arkadiusz Henryk Piekara (1904–1989). W: Zbigniew Wielogórski (red.): Jubileusz 50-lecia Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego 1955–2005. Warszawa: Wydział Chemii UW, 2005, s. 53–54. ISBN 83-915857-8-6. [dostęp 2024-02-26].
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 112, poz. 1450 - Uchwała Rady Państwa z dnia 14 stycznia 1955 r. nr 0/126 - na wniosek Prezesa Polskiej Akademii Nauk.
- ↑ Medal Mariana Smoluchowskiego: Laureaci. ptf.net.pl. [dostęp 2020-10-13].
- ↑ Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki. „Życie Warszawy”. Rok XII, Nr 173 (3656), s. 5, 22 lipca 1955. Warszawa: Instytut Prasy „Czytelnik”. [dostęp 2024-06-20].
- ↑ Józef Hurwic, Czasopismo „Problemy” w polskim życiu intelektualnym po drugiej wojnie światowej, „Analecta”, 8/2 (16), 1999, s. 20 .
- ↑ Doktoraty Honoris Causa lata 1972–1983, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu [zarchiwizowane 2018-05-06] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jan Bohdan Gliński, Gimnazjum i Liceum im. Sułkowskich w Rydzynie 1928–1939. Wychowawcy i wychowankowie, Warszawa 2005, s. 172–173.
- Andrzej Śródka, Biogramy uczonych polskich, Ossolineum 1990.
- Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, s. 1009.
- Optyka nieliniowa i kwantowa w Poznaniu.
- O aresztowaniach w Krakowie, lists.ceti.pl [zarchiwizowane 2011-07-19] .