Arkady Fiedler – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 28 listopada 1894 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 7 marca 1985 |
Zawód, zajęcie | wojskowy, literat, podróżnik |
Alma Mater | |
Małżeństwo | Janina Ritterówna (1920–1934) |
Dzieci | Barbara (1924–1933), Arkady Radosław (ur. 1945), Marek (ur. 1947) |
Krewni i powinowaci | Antoni Fiedler (ojciec) |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |
Strona internetowa |
Arkady Adam Fiedler[1] (ur. 28 listopada 1894 w Poznaniu, zm. 7 marca 1985 w Puszczykowie) – polski prozaik, reportażysta, przyrodnik i podróżnik, porucznik Wojska Polskiego.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Był synem Antoniego Fiedlera, poznańskiego poligrafa i wydawcy[2]. On to właśnie rozbudził w Arkadym namiętne zainteresowanie przyrodą. „Uczył mnie kochać rzeczy takie, obok których inni ludzie przechodzili obojętnie” – wspominał później pisarz o swym ojcu. Ukończył Gimnazjum im. Gotthilfa Bergera w Poznaniu, a następnie studiował filozofię i nauki przyrodnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz na uniwersytecie w Poznaniu[3]. Studia te zostały przerwane wraz z wybuchem I wojny światowej i wcieleniem do armii niemieckiej[4].
W latach 1918–1919 brał udział w powstaniu wielkopolskim[4] (został wybrany do Komitetu Jedenastu Polskiej Organizacji Wojskowej Zaboru Pruskiego i był kierownikiem Działu Organizacyjnego w Dowództwie Żandarmerii Krajowej). 8 stycznia 1921 został zatwierdzony w stopniu porucznika żandarmerii ze starszeństwem od 1 kwietnia 1920[5].
W opublikowanej 24 września 1921 „Pierwszej liście oficerów rezerwowych WP” figurował jako porucznik rezerwy żandarmerii. W 1934 był porucznikiem rezerwy kadry 7. dywizjonu taborów w Poznaniu ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 28. lokatą na liście starszeństwa oficerów taborowych oraz pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Poznań-Miasto.
Debiutował w 1917 cyklem wierszy „Czerwone światło ogniska” na łamach poznańskiego dwutygodnika „Zdrój”[4]. W latach 1922–1923 studiował w Akademii Sztuk Graficznych w Lipsku i ukończył ją zdobywając tytuł mistrza chemigrafii[2]. W 1926 wydał pierwszą książkę Przez wiry i porohy Dniestru. W 1928 wyjechał w pierwszą większą podróż do południowej Brazylii. Przywiózł z niej bogate zbiory zoologiczne i botaniczne, które bezinteresownie przekazał Muzeum Przyrodniczemu oraz innym naukowym placówkom w Poznaniu, i nie mniej bogate wrażenia, które opisał w książkach Bichos, moi brazylijscy przyjaciele i Wśród Indian Koroadów.
Żoną Arkadego Fiedlera była w tym czasie Janina z d. Ritter, którą poślubił w lipcu 1920 r.; mieli urodzoną w kwietniu 1924 r. córkę Barbarę. Po powrocie Fiedlera z podróży do Brazylii małżeństwo przeszło kryzys, m.in. na tle gospodarowania przez Janinę finansami podczas nieobecności męża, co doprowadziło pisarza do załamania nerwowego. W 1930 r. żona odeszła od niego, zabierając ze sobą córkę Basię, która zmarła w wieku 9 lat w 1933 r. W 1934 r. Fiedlerowie przeprowadzili rozwód[6].
W 1933 pisarz urzeczywistnił swe najgorętsze marzenie: wyruszył do Amazonii. Wyprawa zaowocowała książką Ryby śpiewają w Ukajali, która zdobyła wielkie uznanie czytelników. W 1936 wydał kolejny bestseller, Kanadę pachnącą żywicą.
W 1937 oceniał plan kolonializacji Madagaskaru, podróż opisał w książce Radosny ptak drongo, później przerobionej na Gorąca wieś Ambinanitelo, wznowionej jako Madagaskar. Gorąca wieś Ambinanitelo[7].
II wojna światowa zastała Fiedlera na Tahiti. Porzucił tę wyspę, aby podjąć służbę żołnierską. W lutym 1940 przez Francję dotarł do Wielkiej Brytanii, gdzie poznał polskich lotników uczestniczących w bitwie o Anglię. Napisał o nich głośną książkę Dywizjon 303 – jej przedruki krążyły w okupowanej Polsce, podnosząc morale społeczeństwa. W latach 1942–1943 pływał na polskich statkach handlowych – wysiłek wojenny naszych marynarzy opisał w książce Dziękuję ci, kapitanie. W trakcie wojny i tuż po niej w Londynie przyszli na świat jego dwaj synowie – Marek i Arkady Radosław.
W 1946 powrócił razem z żoną Włoszką Marią Maccariello do Polski i zamieszkał w Puszczykowie pod Poznaniem. Nie mogąc podróżować (czasy stalinowskie), napisał powieści dla młodzieży: Mały Bizon, Wyspa Robinsona, Orinoko[8].
Od 1956 powrócił na podróżnicze szlaki – odwiedził Indochiny, Brazylię, Gujanę, Madagaskar, Kanadę, kilkukrotnie Afrykę Zachodnią[8].
W swoim życiu odbył 30 wypraw i podróży. Napisał 32 książki, które ukazały się w 23 językach w przeszło 10-milionowym nakładzie. Jego książki urzekają plastyką opisu, barwnie zbliżają czytelnikowi ludzi o różnych kolorach skóry, uczą szacunku dla innych kultur i obyczajów, opiewają piękno przyrody. Jest autorem dwóch książek autobiograficznych: „Mój ojciec i dęby” oraz „Wiek męski – zwycięski”[9].
W 1974 pisarz zachęcony namowami czytelników stworzył wraz z rodziną prywatne muzeum podróżniczych trofeów w swym domu w Puszczykowie[10].
W 1983 był członkiem Rady Krajowej PRON[11].
Zmarł 7 marca 1985 w Puszczykowie, gdzie został pochowany na miejscowym cmentarzu. Autorem rzeźby przedstawiającej głowę pisarza i umieszczonej na jego grobie jest Adam Haupt.
Podróże
[edytuj | edytuj kod]- 1927 – północna Norwegia
- 1928 – południowa Brazylia
- 1933 – Amazonia i Peru
- 1935 – Kanada
- 1937 – Madagaskar
- 1939 – Tahiti
- 1940 – Francja, Wielka Brytania
- 1942–1943 – USA, Trynidad, Gujana, Brazylia
- 1945 – Kanada
- 1948 – Meksyk
- 1952–1953 – ZSRR (Gruzja)
- 1956–1957 – Indochiny (północny Wietnam, Laos, Kambodża)
- 1959–1960 – Afryka Zachodnia (Gwinea, Ghana)
- 1961 – północno-zachodnia Kanada
- 1963–1964 – Brazylia, Gujana
- 1965–1966 – Madagaskar
- 1967 – Brazylia
- 1968 – ZSRR (wschodnia Syberia)
- 1969 – Nigeria
- 1970 – Peru
- 1971 – Afryka Zachodnia
- 1972 – Kanada (Kolumbia Brytyjska, Alberta, Quebec)
- 1973 – Ameryka Południowa
- 1975 – Kanada (Ontario, Quebec)
- 1976–1977 – Afryka Zachodnia
- 1978–1979 – Peru
- 1980 – Kanada
- 1981 – Afryka Zachodnia
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Order Budowniczych Polski Ludowej (1979),
- Order Sztandaru Pracy I klasy (1974),
- Order Sztandaru Pracy II klasy (1959),
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1964),
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (19 lipca 1955)[12],
- Srebrny Wawrzyn Akademicki (7 listopada 1936)[13],
- Order Uśmiechu (1969)[4]
Nagrody i wyróżnienia
[edytuj | edytuj kod]Był laureatem wielu nagród, m.in. nagrody literackiej miasta Poznania[14] (1936), Nagrody Ministra Kultury i Sztuki II stopnia za literaturę podróżniczą (1963), nagrody prezesa Rady Ministrów za twórczość dla dzieci i młodzieży (1974) oraz nagrody państwowej I stopnia za całokształt twórczości (1978).
Potomkowie Fiedlera
[edytuj | edytuj kod]Dwaj synowie Arkady Radosław Fiedler (starszy), były poseł oraz Marek Fiedler (młodszy) są także pisarzami i podróżnikami. Pasje do podróżnictwa i twórczości literackiej odziedziczyli także wnukowie Arkady Paweł Fiedler (syn Arkadego Radosława) i Radosław Fiedler (syn Marka). Arkady Radosław ma również wnuka Arkadego Antoniego. Wszyscy mieszkają obok siebie w Puszczykowie, prowadząc Muzeum - Pracownię Literacką Arkadego Fiedlera wraz Ogrodem Kultur i Tolerancji[15].
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]Jest patronem kilkudziesięciu szkół, m.in.: Szkoły Podstawowej w Czapurach[16], Szkoły Podstawowej nr 2 w Dębnie[17], Szkoły Podstawowej w Starej Przysiece Drugiej[18], Szkoły Podstawowej w Zbąszyniu[19], Szkoły Podstawowej nr 18 w Zielonej Górze[20], Zespołu Szkół Nr 12 w Szczecinie, Szkoły Podstawowej w Rychwale[21], Szkoły Podstawowej nr 114 w Krakowie[22], Szkoły Podstawowej w Przeźmierowie[23], Szkoły Podstawowej w Chomęcicach[24], Szkoły Podstawowej nr 13 w Gorzowie Wielkopolskim[25], Szkoły Podstawowej nr 5 w Gnieźnie[26] oraz Szkoły Podstawowej w Golinie Wielkiej[27]. Podróżnik jest również patronem ulic w Polsce i na świecie[28].
Od 6 lipca 2009 jest również patronem Wielkopolskiego Oddziału Żandarmerii Wojskowej w Poznaniu[29]. Od 1996 w Muzeum-Pracowni Literackiej Arkadego Fiedlera wręczana jest coroczna nagroda „Bursztynowego Motyla” im. A. Fiedlera dla polskiego autora książki podróżniczej. W 2020 Piotr Bojarski wydał jego biografię zatytułowaną Fiedler. Głód świata (Wydawnictwo Poznańskie)[30].
W Puszczykowie wyznakowano szlak pieszy zielony im. Arkadego Fiedlera[31].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Muzeumfiedlera.jpg/300px-Muzeumfiedlera.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Muzeumfiedlera3.jpg/300px-Muzeumfiedlera3.jpg)
Publikacje
[edytuj | edytuj kod]Reportaże i eseje podróżnicze
[edytuj | edytuj kod]- 1926 Przez wiry i porohy Dniestru
- 1931 Bichos, moi brazylijscy przyjaciele
- 1932 Wśród Indian Koroadów
- 1935 Kanada pachnąca żywicą
- 1935 Ryby śpiewają w Ukajali
- 1936 Zwierzęta z lasu dziewiczego
- 1937 Zdobywamy Amazonkę
- 1939 Jutro na Madagaskar!
- 1942 Dywizjon 303
- 1944 Dziękuję ci, kapitanie
- 1944 Żarliwa wyspa Beniowskiego
- 1946 Radosny ptak Drongo
- 1950 Rio de Oro
- 1953 Gorąca wieś Ambinanitelo
- 1957 Wyspa kochających lemurów
- 1960 Dzikie banany
- 1962 Nowa przygoda: Gwinea
- 1965 I znowu kusząca Kanada
- 1968 Spotkałem szczęśliwych Indian
- 1969 Madagaskar, okrutny czarodziej
- 1971 Piękna, straszna Amazonia
- 1973 Mój ojciec i dęby – autobiografia zawierająca wspomnienia z okresu dzieciństwa
- 1976 Wiek męski – zwycięski
- 1983 Motyle mego życia[32]
- 1985 Zwierzęta mego życia[33]
- 1989 Kobiety mej młodości[34]
Powieści
[edytuj | edytuj kod]- 1952 Mały Bizon
- 1954 Wyspa Robinsona
- 1957 Orinoko
- 1980 Biały Jaguar[35]
Wspólnie z Markiem Fiedlerem
[edytuj | edytuj kod]Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ W ewidencji wojskowej figuruje jako „Adam Arkady” lub „Adam Arkadiusz”.
- ↑ a b Arkady Fiedler - biografia, życiorys, cytaty i ciekawostki [online], ObliczaLudzi.com, 24 marca 2018 [dostęp 2022-01-20] (pol.).
- ↑ Fiedler Arkady (1894-1985) • Odkryj Wielkopolskę • sprawdź ciekawe miejsca w Twojej okolicy [online], regionwielkopolska.pl [dostęp 2022-01-20] (pol.).
- ↑ a b c d Arkady Fiedler [online], www.fiedler.pl [dostęp 2022-01-20] .
- ↑ „Dziennik Personalny” (R.2, Nr 1), MSWojsk, 8 stycznia 1921, s. 15 .
- ↑ Arkady Fiedler: śpiew ryb i zapach żywicy cz. 1 [online], histmag.org [dostęp 2021-08-02] .
- ↑ Podróże z Arkadym Fiedlerem: Vazaha, któremu Madagaskar dał dwie żony | Głos Wielkopolski [online], gloswielkopolski.pl [dostęp 2020-12-01] (pol.).
- ↑ a b Jerzy Jernas , Arkady Fiedler – człowiek bez paszportu, 2013 .
- ↑ Arkady Fiedler: Byłem wielkim marzycielem [online], PolskieRadio.pl [dostęp 2015-11-24] .
- ↑ Muzeum Arkadego Fiedlera w Puszczykowie: Od 40 lat to muzeum jest żywe [online], Gloswielkopolski.pl [dostęp 2015-11-24] .
- ↑ Trybuna Robotnicza, nr 109 (12961), 10 maja 1983 roku, s. 6.
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 96, poz. 1298 „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
- ↑ M.P. z 1936 r. nr 261, poz. 461 „za zasługi na polu literatury podróżniczej”.
- ↑ Laureat nagrody literackiej m. Poznania. „Gazeta Lwowska”, s. 3, nr 281 z 5 grudnia 1936.
- ↑ Arkady Radosław Fiedler , Każdy z nich ma w sobie trochę Kolumba : w Gdyni powstaje opowieść o rodzinie Fiedlerów, szczęśliwych podróżników, „Zawsze Pomorze” (6), 2022, s. 18-19, ISSN 2720-3700 .
- ↑ Szkoła im. Arkadego Fiedlera w Czapurach. oficjalna strona.
- ↑ Szkoła Podstawowa nr 2 im. Arkadego Fiedlera w Dębnie. oficjalna strona [dostęp 2021-05-30].
- ↑ Historia wyboru. szkola-przysieka.pl. [dostęp 2018-01-29].
- ↑ Szkoła Podstawowa im. A. Fiedlera w Zbąszyniu. oficjalna strona.
- ↑ Szkoła Podstawowa nr 18 w Zielonej Górze. oficjalna strona.
- ↑ Szkoła Podstawowa w Rychwale. oficjalna strona. [dostęp 2016-03-13].
- ↑ Szkoła Podstawowa nr 114 w Krakowie. sp114.krakow.pl. [dostęp 2016-11-09].
- ↑ Szkoła Podstawowa im. Arkadego Fiedlera w Przeźmierowie. oficjalna strona. [dostęp 2017-12-18].
- ↑ Szkoła Podstawowa im. Arkadego Fiedlera w Chomięcicach. oficjalna strona. [dostęp 2019-03-18].
- ↑ Szkoła Podstawowa nr 13 w Gorzowie Wielkopolskim. oficjalna strona. [dostęp 2019-11-22].
- ↑ Szkoła Podstawowa nr 5 im. Arkadego Fiedlera w Gnieźnie.
- ↑ Szkoła Podstawowa im. Arkady Fiedler Golina Wielka [online], spgolina.pl [dostęp 2021-12-22] .
- ↑ Rytualne żony Arkadego Fiedlera | Nasz Głos Poznański. naszglospoznanski.pl. [dostęp 2018-03-28].
- ↑ Decyzja Nr 182/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie nadania imienia por. Arkadego Fiedlera Wielkopolskiemu Oddziałowi Żandarmerii Wojskowej oraz ustanowienia dorocznego Święta (Dziennik Urzędowy MON Nr 12, poz. 128). Decyzja weszła w życie z dniem ogłoszenia, czyli 6 lipca 2009 r.
- ↑ Głód świata, „IKS. Poznański Informator Kulturalny, Sportowy i Turystyczny”, nr 2(340)/2020, s. 89, ISSN 1231-9139 .
- ↑ Szlak zielony im. Arkadego Fiedlera :: Puszczykowo [online], puszczykowo.pl [dostęp 2022-01-20] .
- ↑ Arkady Fiedler , Motyle mego życia : O wielkiej miłości i wielu miłostkach, Poznań: Wydawn. Poznańskie, 1983, ISBN 83-210-0329-X, OCLC 17465025 [dostęp 2022-01-20] .
- ↑ Arkady Fiedler , Zwierzęta mego życia : rzeczy wybrane, wyd. 1, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1985, ISBN 83-210-0516-0, OCLC 12896532 [dostęp 2022-01-20] .
- ↑ Arkady Fiedler , Kobiety mej młodości : rzeczy wybrane, wyd. 1, Poznań: Wydawn. Poznańskie, 1989, ISBN 83-210-0863-1, OCLC 27229841 [dostęp 2022-01-20] .
- ↑ Arkady Fiedler , Biały Jaguar, wyd. 1, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1980, ISBN 83-210-0206-4, OCLC 7093829 [dostęp 2022-01-20] .
- ↑ a b Arkady Fiedler , Ród Indian Algonkinów, Poznan: Wydawnictwo Poznanskie, 1984, ISBN 83-210-0392-3, OCLC 12195374 [dostęp 2022-01-20] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Rocznik Oficerski Rezerw 1934, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1934, L.dz. 250/mob. 34, s. 185, 717.
- Pierwsza lista oficerów rezerwowych WP. Dodatek do Dziennika Personalnego M.S.Wojsk. nr 37 z 24.09.1921 r.
- Marek Rezler: Sylwetki zasłużonych poznaniaków. Biogramy historyczne. W: Wielka Księga Miasta Poznania. Wyd. 1. Poznań: Dom Wydawniczy „Koziołki Poznańskie”, 1994, s. 734. ISBN 83-901625-0-4.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Muzeum-Pracownia Literacka Arkadego Fiedlera
- Audycja „Mój Poznań, moja Wielkopolska - Podróżnicy z Poznania rodem” w serwisie YouTube, Ratajska Telewizja Kablowa
- ISNI: 0000000083694917
- VIAF: 32124223
- LCCN: n80096645
- GND: 119550342
- BnF: 127734525
- SUDOC: 139070192
- NLA: 35895402
- NKC: jn19990002251
- BNE: XX1270037
- NTA: 115366601
- CiNii: DA0191239X
- Open Library: OL120784A
- PLWABN: 9810596359205606
- NUKAT: n93080894
- J9U: 987007275402705171
- LNB: 000059412
- NSK: 000093790
- BNC: 000497885
- KRNLK: KAC2020O0123
- LIH: LNB:V*379203;=BK