Bohatyrowicze – Wikipedia, wolna encyklopedia
![]() Grób Jana i Cecylii | |
Państwo | |
---|---|
Obwód | |
Rejon | |
Sielsowiet | |
Populacja (2009) • liczba ludności |
|
Nr kierunkowy | +375 1515[1] |
Kod pocztowy | 231607 |
Położenie na mapie obwodu grodzieńskiego ![]() | |
Położenie na mapie Białorusi ![]() | |
![]() |
Bohatyrowicze (biał. Багатырэвічы, Bahatyrewiczy; ros. Богатыревичи, Bogatyriewiczi) – wieś na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, w rejonie mostowskim, w sielsowiecie Łunna. W 2009 roku liczyła 9 mieszkańców[2].
Bohatyrowicze obejmują oddzielną dawniej miejscowość Samostrzelniki (biał. Самaстрэльнiкi, Samastrelniki; ros. Самострельники, Samostrielniki).
Wieś znana jest z powieści Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej.
Historia
[edytuj | edytuj kod]W dokumentach występują miejscowości Samostrzelniki (wcześniej Strzelniki) i Bohatyrowicze. Pierwsza nazwa jest wcześniejsza (występuje już w pomiarze włócznej z XVI wieku) i od niej pochodzi nazwisko Strzałkowski. Druga nazwa (zaświadczona w 1789 roku) powstała od nazwiska rodu Bohatyrowiczów, którzy wcześniej mieszkali w Strzelnikach[3].
Prawdopodobnie zaścianek Bohatyrowicze wyodrębnił się z części zaścianku Strzelniki w XVIII wieku. W lustracji wsi z 1775 roku Paweł, Ignacy i Tadeusz Bohatyrowiczowie wymieniani są jako właściciele 3 dymów w Strzelnikach, natomiast dokument "Taryfa ofiary na wojsko 10-go grosza" z 1789 roku wymienia już w parafii Łunna zaścianek Bohatyrowicze i podaje, że mieszkali tam Ignacy, Paweł, Anna, Stanisław, Michał, Tadeusz Bohatyrowiczowie[3].
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego z 1900 roku wymienia obie miejscowości jako okolice szlacheckie (zaścianki)[4][5]. Również w powieści Nad Niemnem Samostrzelniki wymienione są jako sąsiadujące z Bohatyrowiczami[6].
Bohatyrowicze i Samostrzelniki położone były w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim województwa trockiego[7]. W czasach zaborów w granicach Imperium Rosyjskiego, w guberni grodzieńskiej, w powiecie grodzieńskim.
W latach 1921–1939 Bohatyrowicze leżały w Polsce, w województwie białostockim, w powiecie grodzieńskim, w gminie Łunna[8].
Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku Bohatyrowicze zamieszkiwało 76 osób, 70 były wyznania rzymskokatolickiego, 6 prawosławnego, a 1 innej. Jednocześnie 71 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, 4 białoruską, a 1 inną. Było tu 16 budynków mieszkalnych[9].
W wyniku napaści ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 miejscowość znalazła się pod okupacją sowiecką. 2 listopada została włączona do Białoruskiej SRR. 4 grudnia 1939 włączona do nowo utworzonego obwodu białostockiego[10]. Od czerwca 1941 roku pod okupacją niemiecką. 22 lipca 1941 r. włączona w skład okręgu białostockiego III Rzeszy[11]. W 1944 miejscowość została ponownie zajęta przez wojska sowieckie i włączona do obwodu grodzieńskiego Białoruskiej SRR.
W kulturze
[edytuj | edytuj kod]W Bohatyrowiczach rozgrywa się część akcji Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej. Tam też kręcono zdjęcia do filmowej adaptacji z 1939 roku (kopie zaginęły podczas wojny)[12].
Współczesne Bohatyrowicze opisuje Barbara Wachowicz w książce Ty jesteś jak zdrowie z 2007 roku w rozdziale Gniazdo nasze, wszystko nasze[13]. Pokazano je również w dokumentalnym filmie Niemy Niemen z 2020 roku[14].
W Bohatyrowiczach, nazywanych niezmiennie przez żyjących tam Polaków okolicą szlachecką, nadal mieszkają potomkowie rodu Bohatyrowiczów upamiętnionych w literaturze[14][13].
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]W pobliżu miejscowości, na zachód od Samostrzelnik, na skarpie nadniemeńskiej, znajduje się opisany w powieści grób Jana i Cecylii, półlegendarnej pary małżonków, którzy mozolną pracą mieli dać początek rodowi Bohatyrowiczów. Na miejscu znajduje się drewniany krzyż z figurą Chrystusa, pamiętający czasy Orzeszkowej[15]. W 2016 roku wyremontowano otoczenie grobu[16].
We wsi zachował się budynek gospodarczy dawnego dworu, a także zabytkowa aleja prowadząca do majątku[17].
W zachodniej części wsi znajduje się geologiczny pomnik przyrody "Samotrzelniki", torfowisko interglacjalne odkryte w 1878 roku przez geologa i hydrologa Antoniego Giedroycia. Na jego terenie zlokalizowany jest grób Jana i Cecylii[18].
Galeria
[edytuj | edytuj kod]- Klemens i Jan Bohatyrowiczowie przy grobie Jana i Cecylii, lata 80. XIX w. Zdjęcie z kolekcji Elizy Orzeszkowej.
- Szlachic Józef Strzałkowski przed swoim domem w Samostrzelnikach, lata 80. XIX w.
- Maria z Osipiczów Strzałkowska z dziećmi, Samostrzelniki, lata 80. XIX w.
- Gwiazda kina Elżbieta Barszczewska na ławeczce Orzeszkowej w Bohatyrowiczach w 1939 r. podczas kręcenia zdjęć do filmu Nad Niemnem.
- Mapa okolic, w których toczy się akcja Nad Niemnem. Zaścianek Bohatyrowicze obejmuje wschodnią część wsi Samostrzelniki. Miniewicze to literacki Korczyn. Mapa z 1926 r.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Miniewicze - pierwowzór Korczyna
- Milkowszczyzna
- Stare Leśne Bohatery
- Nowe Leśne Bohatery
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Почтовые индексы, почтовые коды, телефонные коды городов.
- ↑ Liczby ludności miejscowości obwodu grodzieńskiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 14 października 2009 roku. (ros.).
- ↑ a b Stowarzyszenie Rodów Grodzieńskich [online] [dostęp 2022-01-13] (pol.).
- ↑ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom X - wynik wyszukiwania - DIR [online], dir.icm.edu.pl [dostęp 2021-10-18] .
- ↑ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XV cz.1 - wynik wyszukiwania - DIR [online], dir.icm.edu.pl [dostęp 2021-10-18] .
- ↑ Eliza Orzeszkowa, Nad Niemnem, Nad Niemnem, tom trzeci :: Wolne Lektury [online], wolnelektury.pl [dostęp 2021-10-18] .
- ↑ Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 97.
- ↑ Baza Miejscowości Kresowych. [dostęp 2019-11-19]. (pol.).
- ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych., t. T. 5, województwo białostockie, 1924, s. 39 .
- ↑ Карманный атлас СССР. 11-е изд. – Ленинград: ГУГК при СНК СССР, 1940, karta 39
- ↑ Bezirk Bialystok [online], www.territorial.de [dostęp 2020-04-02] .
- ↑ Nad Niemnem (1939) [online], Fototeka [dostęp 2021-10-18] (pol.).
- ↑ a b Barbara Wachowicz , Ty jesteś jak zdrowie : z Mickiewiczem nad Wilią i Świtezią, ze Słowackim w Krzemieńcu, z Orzeszkową nad Niemnem, Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2007, ISBN 978-83-7399-216-0, OCLC 190865662 [dostęp 2022-01-13] .
- ↑ a b Niemy Niemen [online], VOD Tvp.pl [dostęp 2022-01-13] (pol.).
- ↑ Bohatyrowicze na starych zdjęciach: zdjęcia dodał(a) К. Шастоўскі [online], www.radzima.net [dostęp 2021-10-18] .
- ↑ Białoruskie władze wyremontowały miejsca związane z Elizą Orzeszkową [online], Związek Polaków na Białorusi, 23 sierpnia 2016 [dostęp 2021-10-18] (pol.).
- ↑ K. Shastouski , | zabytki | zdjęcia [online], www.radzima.org [dostęp 2021-10-18] .
- ↑ Памятники природы на территории Мостовского района - [online] [dostęp 2021-10-18] (ros.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Bohatyrowicze, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo, Warszawa 1900, s. 182 .
- Samostrzelniki, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. X: Rukszenice – Sochaczew, Warszawa 1889, s. 257 .