Bukiet jubilerski – Wikipedia, wolna encyklopedia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Brooch_%28England%29%2C_18th_century_%28CH_18800413%29.jpg/220px-Brooch_%28England%29%2C_18th_century_%28CH_18800413%29.jpg)
Bukiet jubilerski lub jubilerski bukiet kwiatowy – naśladująca naturę brosza o wzorze kwiatowym zainspirowanym kwiatem, bukiecikiem kwiatów, pąkiem kwiatowym, koszem z kwiatami, listkiem lub gałązką, noszona na przedniej górnej części tułowia na środku lub z boku w celu upiększenia wycięcia sukni pod szyją albo przypinana po jednej ze stron do klapy sukienki, bluzki, żakietu lub płaszcza[1][2]. Popularna w Europie w XVIII wieku, szczególnie w Anglii[2].
W literaturze przedmiotu można też spotkać się z innymi nazwami dla bukietu jubilerskiego tj. devant de corsage[3], bouquet, floral spray, corsage spray[2] lub broszka corsage[1].
Bardzo duże i ciężkie osiemnastowieczne kwiatowe bukiety jubilerskie o kształcie odwróconego trójkąta, przypinane na środku sukni z gorsetem lub na bawecie, są nazywane w języku angielskim stomacher[1].
Historia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Puabi%27s_attendent_headdress_gold_leaves.jpg/220px-Puabi%27s_attendent_headdress_gold_leaves.jpg)
Kwiaty, a także rośliny i owoce, ze względu na formę i barwę, oraz piękno i symbolikę, były i w dalszym ciągu są inspiracją w sztuce złotniczej[2].
Jedną z najstarszych zachowanych kwiatowych ozdób złotniczych jest diadem znaleziony w królewskich grobowcach Pu-abi[2].
Zapisów o klejnotach w formie kwiatów doszukano się w inwentarzach m.in. książąt dworu burgundzkiego[2].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Jeremia_Pauzie%27s_bouquet.jpg/220px-Jeremia_Pauzie%27s_bouquet.jpg)
Brosze przedstawiające kwiatowe bukiety były popularne w XVIII wieku w całej Europie i Rosji, a szczególnie były popularne w Anglii w latach 1714–1830, jako ozdoba wieczorowych sukni najzamożniejszych kobiet[2]. Czasami osiemnastowieczna brosza z brylantów i platyny miała postać obwódki obramującej linię dekoltu od ramienia do ramienia[4].
Kwiatowe wzory klejnotów cieszyły się popularnością także wśród polskich szlachcianek w drugiej połowie XVIII wieku[5]. Imponującą broszę, będącą przykładem jubilerskiego bukietu kwiatowego, można zobaczyć w zbiorach Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. Pochodząca z końca XVIII wieku pokaźna brosza (o wymiarach 19,8 x 12,5 cm i o wadze 313,1 grama) została wykonana z pozłacanego srebra, ametystów, kryształów górskich i emalii[2].
Pojedyncza duża brosza devant de corsage mogła wchodzić w skład garnituru jubilerskiego[6].
Kiedy duże i ciężkie jubilerskie bukiety kwiatowe wyszły z mody i przestały być używane do ozdabiania stroju, to ich kwiatowe elementy były wstawiane do filigranowych wazonów, aby odgrywać rolę bukietu kwiatów na stole. Pewna część z zachowanych jubilerskich bukietów kwiatowych utraciła z tego powodu oryginalne zapięcie[2].
Stomacher
[edytuj | edytuj kod]Olbrzymie i ciężkie ornamentowe brosze stomacher o kształcie odwróconego trójkąta, czyli zwężającego się do dołu, były noszone jako ozdoba sukni z gorsetem[1]. Brosza stomacher zakrywała tułów na środku od linii dekoltu lub nieco poniżej i sięgała niemal aż do talii[7]. Mogła też być przypinana do sukni na bawecie, potęgując jego efekt dekoracyjny[8] albo w celu zakrycia sznurowania gorsetu, które służyło do umocowania tej części garderoby na ciele[9].
Brosza stomacher miała najczęściej wzór kwiatowy lub przypominała z wyglądu kokardę[7]. Była ozdobiona licznymi małymi kamieniami szlachetnymi, a nawet kilkoma zwisającymi dużymi kamieniami[7]. Brosza stomacher mogła składać się z dwóch lub trzech części, możliwych do odłączenia od siebie i osobnego ich noszenia[7]. Ten typ ozdobnej broszy był popularny w XVIII wieku i później, a szczególnie w epoce edwardiańskiej[7].
Ozdoby biżuteryjne przypinane do gorsetu sukni były stosunkowo ciężkie i wymagały wsparcia od ubrania. Gdy po 1910 roku sztywne gorsety zostały zastąpione miękkim i luźniejszym strojem, noszenie ogromnych i przyciężkich brosz zostało zaniechane lub brosze te zostały przerobione na lżejsze ozdoby jubilerskie bardziej pasujące do nowego stylu ubrań[4].
- Amerykańska aktorka Edith Kingdon w 1907 roku z perłowo-brylantową broszą devant de corsage[4]
- Maria Teck w sukni ozdobionej trzyczęściową broszą stomacher
- Księżniczka Alicja w sukni ozdobionej broszą stomacher, 1911 rok
Wzorniki jubilerskie
[edytuj | edytuj kod]Wzorów do wykonywania naturalistycznych klejnotów dostarczały tzw. jubilerskie wzorniki. Jednym z najważniejszych był opublikowany w 1762 roku wzornik dla jubilerów autorstwa Pougeta pt. Traité des pierres précieuses et de la maniere de les employer en parure, zawierający plansze z 550 projektami o motywach głównie kwiatowych dla brosz, kolczyków, zawieszeń, pierścieni, naszyjników, egret, ramek do miniatur, sprzączek do butów, uchwytów pieczątek, rękojeści itp.[3]. Klejnoty wzorowane na jego projektach można było znaleźć w całej Europie[2].
Projekty dużych, około 20-centymetrowych, jubilerskich bukietów kwiatowych, do wykonania z kosztownych metali i drogich kamieni, przypinanych na przodzie stanika sukni, ze względu na wysoką cenę przeznaczone były dla władczyń i arystokracji[2].
- Przykłady rysunków – projektów dla brosz nieznanych artystów
- Wzór na broszkę corsage poł. XIX wieku
- Projekt na stomacher 1725–1750
- Wzór na broszkę, 1800–1850
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Corsage and Stomacher. [w:] Antique Jewelry University [on-line]. Lang Antique & Estate Jewelry San Francisco. [dostęp 2020-12-18]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k Ewa Letkiewicz. Jubilerski bukiet kwiatowy z kolekcji wilanowskiej. „Studia Wilanowskie”. XXVI (2019). s. 153-178. DOI: 10.36135/MPKJIII.01377329.2019.SWXXVI.pp.153–178. ISSN 0137-7329.
- ↑ a b Magdalena Bożena Toczyńska: O biżuterii oświeconych uwag kilka w Codzienność i niecodzienność oświeconych. Przyjemności, pasje i upodobania (pod redakcją) Bożeny Mazurkowej z udziałem Małgorzaty Marcinkowskiej i Szymona Piotra Dąbrowskiego. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2013, s. 115, 116.
- ↑ a b c Elise B. Misiorowski, Nancy K. Hays. Jewels of the Edwardians. „Gems & Gemology”. 29 numer 3, s. 165 i 166, 1993. Gemological Insitute of America.
- ↑ Agnieszka Pawlak-Damska: Szlachecki styl i szyk. Co nosiły polskie szlachcianki w drugiej połowie XVIII wieku?. Serwis popularnonaukowy TYTUS, wydawca Fundacja Zakłady Kórnickie, 2018. [dostęp 2020-12-16]. (pol.).
- ↑ Dagmara Wójcik. Klejnoty i uczucia. Biżuteria dawna ze zbiorów Muzeum w Gliwicach (wystawa w willi Caro w Gliwicach). „Polski Jubiler”. 154, Styczeń 2017.
- ↑ a b c d e Harold Newman An Illustrated Dictionary of Jewelry, Thames and Hudson: Stomacher. ADIN Fine Antique Jewellery. [dostęp 2020-12-15]. (ang.).
- ↑ José Blanco F., Patricia Kay Hunt-Hurst, Heather Vaughan Lee, Mary Doering: Clothing and Fashion: American Fashion from Head to Toe: American Fashion from Head to Toe. Santa Barbara, CA: ABC CLIO, 2016, s. 278. ISBN 978-1610693097.
- ↑ Susanne Gänsicke, Yvonne J. Markowitz: Looking at Jewelry: A Guide to Terms, Styles, and Techniques. Getty Publications, 2019, s. 117. ISBN 978-1606065990.