Ciconia – Wikipedia, wolna encyklopedia
Ciconia[1] | |||||
Brisson, 1790[2][3] | |||||
![]() Przedstawiciel rodzaju – bocian sinodzioby (C. maguari) | |||||
Systematyka | |||||
Domena | |||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | |||||
Typ | |||||
Podtyp | |||||
Gromada | |||||
Podgromada | |||||
Infragromada | |||||
Rząd | |||||
Rodzina | |||||
Rodzaj | Ciconia | ||||
Typ nomenklatoryczny | |||||
Ardea ciconia Linnaeus, 1758 | |||||
| |||||
Gatunki | |||||
|
Ciconia – rodzaj ptaków z rodziny bocianów (Ciconiidae).
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj obejmuje gatunki żyjące przede wszystkim w Starym Świecie[14]. Ze współczesnych gatunków jedynie bocian sinodzioby występuje w Ameryce Południowej, na wschód od Andów, jednak również wymarłe gatunki były rozprzestrzenione na terenach obu Ameryk (m.in. liczne znaleziska na Kubie)[15].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała 75–115 cm, rozpiętość skrzydeł 144–200 cm; masa ciała 1,3–5,5 kg; samice są średnio mniejsze i lżejsze od samców[14].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj zdefiniował w 1790 roku francuski zoolog Mathurin Jacques Brisson w książce swojego autorstwa o tytule Ornithologie[2][3]. Na gatunek typowy Brisson wyznaczył (absolutna tautonimia) bociana białego (C. ciconia).
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]- Ciconia: łac. ciconia „bocian”[16].
- Sphenorynchus: gr. σφην sphēn, σφηνος sphēnos „klin”; ῥυγχος rhunkhos „dziób”[17]. Gatunek typowy: Ciconia abdimii Lichtenstein, 1823.
- Pelargos: gr. πελαργος pelargos „bocian”[18]. Gatunek typowy: Ardea nigra Linnaeus, 1758.
- Dissoura (Dissura): gr. δισσος dissos „podwójny”, od δις dis „dwa razy”, od δυο duo „dwa”; ουρα oura „ogon”[19]. Gatunek typowy: Ardea leucocephala J.F. Gmelin, 1789 (= Ardea episcopus Boddaert, 1783).
- Melanopelargus: gr. μελας melas, μελανος melanos „czarny”; πελαργος pelargos „bocian”[20]. Gatunek typowy: Ardea nigra Linnaeus, 1758.
- Abdimia: epitet gatunkowy Ciconia abdimii Lichtenstein, 1823; Abdin Beğ al-Arnaut (ok. 1780–1827), oficer armii egipskiej, albański gubernator prowincji Dongola w egipskim Sudanie w latach 1821–1825 (jego nazwisko pisano również jako Abdim, Abdi, Abidin lub Abdeen)[21]. Gatunek typowy: Ciconia abdimii Lichtenstein, 1823.
- Diplura: gr. διπλος diplos „podwójny”, od δυο duo „dwa”; ουρα oura „ogon”[22]. Gatunek typowy: Ardea leucocephala J.F. Gmelin, 1789 (= Ardea episcopus Boddaert, 1783); młodszy homonim Diplura Koch, 1850 (Arachnida).
- Diplocercus: gr. διπλος diplos „podwójny”, od δυο duo „dwa”; κερκος kerkos „ogon”[23]. Gatunek typowy: Ardea leucocephala J.F. Gmelin, 1789 (= Ardea episcopus Boddaert, 1783).
- Euxenura: gr. ευ eu „naprawdę”; ξενος xenos „dziwny”; ουρα oura „ogon”[24]. Gatunek typowy: Ardea maguari J.F. Gmelin, 1789.
- Prociconia: gr. προ pro „przed, z przodu”; rodzaj Ciconia Brisson, 1760[25]. Gatunek typowy: †Prociconia lydekkeri Ameghino, 1891.
- Dipluravis: rodzaj Diplura Jerdon, 1864; łac. avis „ptak”[26]. Nazwa zastępcza dla Diplura Jerdon, 1864.
Podział systematyczny
[edytuj | edytuj kod]Do rodzaju należą następujące gatunki[27]:
- Ciconia nigra (Linnaeus, 1758) – bocian czarny
- Ciconia maguari (J.F. Gmelin, 1789) – bocian sinodzioby
- Ciconia ciconia (Linnaeus, 1758) – bocian biały
- Ciconia boyciana Swinhoe, 1873 – bocian czarnodzioby
- Ciconia abdimii M.H.C. Lichtenstein, 1823 – bocian białobrzuchy
- Ciconia episcopus (Boddaert, 1783) – bocian białoszyi
- Ciconia stormi (W. Blasius, 1896) – bocian garbaty
Opisano również gatunki wymarłe:
- Ciconia maltha[15] Miller, 1910 (późny pliocen – późny plejstocen)
- Ciconia gaudryi Lambrecht, 1933
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Ciconia, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b M.J. Brisson: Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés, a laquelle on a joint une description exacte de chaque espece, avec les citations des auteurs qui en ont traité, les noms quils leur ont donnés, ceux que leur ont donnés les différentes nations, & les noms vulgaires. T. 1. Parisiis: Ad Ripam Augustinorum, apud Cl. Joannem-Baptistam Bauche, bibliopolam, ad Insigne S. Genovesae, & S. Joannis in Deserto, 1760, s. 48. (fr. • łac.).
- ↑ a b M.J. Brisson: Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés, a laquelle on a joint une description exacte de chaque espece, avec les citations des auteurs qui en ont traité, les noms quils leur ont donnés, ceux que leur ont donnés les différentes nations, & les noms vulgaires. T. 5. Parisiis: Ad Ripam Augustinorum, apud Cl. Joannem-Baptistam Bauche, bibliopolam, ad Insigne S. Genovesae, & S. Joannis in Deserto, 1760, s. 361. (fr. • łac.).
- ↑ M.H.C. Lichtenstein: Verzeichniss der Doubletten des Zoologischen Museums der Königl. Universität zu Berlin: nebst Beschreibung vieler bisher unbekannter Arten von Säugethieren, Vögeln, Amphibien und Fischen. Berlin: T. Trautwein, 1823, s. 76. (niem.).
- ↑ J. Brookes: A catalogue of the Anatomical and Zoological Museum of Joshua Brookes. T. 2. London: Richard Taylor, 1828, s. 97. (ang.).
- ↑ J. Cabanis. „Preußischer Staats-Anzeiger”. 240, s. kol. 1484, 1850. (niem.).
- ↑ H.G.L. Reichenbach: Avium systema naturale. Das natürliche system der vögel mit hundert tafeln grösstentheils original-abbildungen der bis jetzt entdecken fast zwölfhundert typischen formen. Vorlaüfer einer iconographie der arten der vögel aller welttheile. Dresden und Leipzig: Expedition der vollständigsten naturgeschichte, 1850, s. xvi. (niem.).
- ↑ Ch.-L. Bonaparte. Tableaux synoptiques de l’ordre des Hérons. „Comptes rendus Hebdomadaires des Séances de l’Académie des Sciences”. 40, s. 721, 1855. (fr.).
- ↑ a b T.C. Jerdon: The birds of India: being a natural history of all the birds known to inhabit continental India, with descriptions of the species, genera, families, tribes, and orders, and a brief notice of such families as are not found in India, making it a manual of ornithology specially adapted for India. Cz. 3. Calcutta: Printed for the Author by the Military Orphan Press, 1864, s. 737. (ang.).
- ↑ P.L. Sclater. Remarks upon the living examples of Ciconia maguari and Ciconia episcopus now in the Society’s Gardens. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 46 (2), s. 633, 1878. (ang.).
- ↑ R. Ridgway. Studies of the American Herodiones. Part I. – Synopsis of the American Genera of Ardeidse and Ciconiidse ; including Descriptions of Three New Genera, and a Monograph of the American Species of the Genus Ardea, Linn. „Bulletin of the United States Geological and Geographical Survey of the Territories”. 4 (1), s. 249, 250, 1878. (ang.).
- ↑ F. Ameghino. Enumeración de las aves fósiles de la República Argentina. „Revista argentina de historia natural”. 1 (6), s. 445, 1891. (hiszp.).
- ↑ E. Strand. Der Gattungsname Diplura. „Societas Entomologica”. 25, s. 14, 1910. (niem.).
- ↑ a b D.W. Winkler , S.M. Billerman & I.J. Lovette , Storks (Ciconiidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Ciconia, DOI: 10.2173/bow.ciconi2.01 [dostęp 2023-10-11] (ang.).
- ↑ a b W. Suárez, S.L. Olson. New records of storks (Ciconiidae) from quaternary asphalt deposits in Cuba. „The Condor”. 105 (1), s. 150–154, 2003. (ang.).
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Ciconia [dostęp 2023-10-11] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Sphenorynchus [dostęp 2023-10-11] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Pelargos [dostęp 2023-10-11] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Dissoura [dostęp 2023-10-11] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Melanopelargus [dostęp 2023-10-11] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Abdimia [dostęp 2023-10-11] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Diplura [dostęp 2023-10-11] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Diplocercus [dostęp 2023-10-11] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Euxenura [dostęp 2023-10-11] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Prociconia [dostęp 2023-10-11] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Dipluravis [dostęp 2023-10-11] .
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Ciconiidae Sundevall, 1836 – bociany - Storks (wersja: 2023-06-21). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2023-10-11].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).