Filander kosmaty – Wikipedia, wolna encyklopedia
Lagorchestes hirsutus | |||
Gould, 1844[1] | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Typ | |||
Podtyp | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Infragromada | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Plemię | |||
Rodzaj | |||
Gatunek | filander kosmaty | ||
Podgatunki | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
![]() | |||
Zasięg występowania | |||
![]() |
Filander kosmaty[4] (Lagorchestes hirsutus) – gatunek ssaka z podrodziny kangurów (Macropodinae) w obrębie rodziny kangurowatych (Macropodidae).
Taksonomia
[edytuj | edytuj kod]Gatunek po raz pierwszy naukowo opisał w 1844 roku angielski przyrodnik John Gould nadając mu nazwę Lagorchestes hirsutus[1]. Miejsce typowe to obszar Jorku, Australia Zachodnia, Australia[1][5][6][7]. Holotyp to skóra (sygnatura BMNH 44.2.15.16) i uszkodzona czaszka (sygnatura BMNH 46.4.25) dorosłego samca z kolekcji Muzeum Historii Naturalnej w Londynie[8].
Zmienność wewnątrzgatunkowa spowodowała, że zaproponowano różną liczbę podgatunków (niektóre są nadal nieopisane); potrzebne są dalsze badania[7].
Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają trzy podgatunki[7]. Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:
Podgatunek | Oryginalna nazwa | Autor i rok opisu | Miejsce typowe | Holotyp |
---|---|---|---|---|
L. h. bernieri | Lagorchestes hirsutus bernieri | O. Thomas, 1907 | Bernier Island, Zatoka Rekina, Australia Zachodnia, Australia[9]. | Skóra i czaszka dorosłego samca (sygnatura BMNH 6.10.5.18) z kolekcji Muzeum Historii Naturalnej w Londynie, zebrany 16 czerwca 1906 roku przez Guya Shortridge’a[2][9]. |
L. h. dorreae | Lagorchestes hirsutus dorreae | O. Thomas, 1907 | Dorre Island, Zatoka Rekina, Australia Zachodnia, Australia[9]. | Skóra i czaszka dorosłego samca (sygnatura BMNH 0.6.1.18) z kolekcji Muzeum Historii Naturalnej w Londynie, zebrany w lutym 1899 roku przez Johna Tunneya[2][9]. |
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]- Lagorchestes: gr. λαγως lagōs „zając”; oρχηστης orkhēstēs „tancerz”[10].
- hirsutus: łac. hirsutus „włochaty, szczeciniasty”, od hirtus „szorstki, włochaty”[11].
- bernieri: Bernier Island, Australia[2].
- dorreae: Dorre Island, Australia[2].
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Filander kosmaty występuje w zależności od podgatunku[7]:
- L. hirsutus hirsutus – podgatunek wymarły na wolności, kiedyś występował w zachodniej i środkowej Australii kontynentalnej. Osobniki wyhodowane w niewoli wprowadzone zostały na wyspę Trimouille, w archipelagu Montebello w Australii Zachodniej.
- L. hirsutus bernieri – Bernier Island, Australia Zachodnia.
- L. hirsutus dorreae – Dorre Island, Australia Zachodnia.
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała (bez ogona) samic 36–39 cm, samców 31–36 cm, długość ogona samic 26–30 cm, samców 26–28 cm; masa ciała samic 0,9–1,8 kg, samców 0,8–1,6 kg dla podgatunku hirsutus; długość ciała (bez ogona) samic 36–39 cm, samców 31–36 cm, długość ogona samic 24,5–30,5 cm, samców 26–28 cm; masa ciała samic 0,9–1,8 kg, samców 1,2–1,8 kg dla podgatunków bernieri i dorreae[12][13]. Ich futro jest długie, miękkie i grube, w kolorach: piaskowym, płowym a grzbiet i głowa są szaro-rude, łapy są ciemno zabarwione. Samce i samice maja identyczny kolor, ale samice są większe od samców. Mają długie, szpiczaste uszy, duże czarne oczy, krótkie wąsiki.
Ekologia
[edytuj | edytuj kod]Głównym środowiskiem dla niego była pierwotnie pustynia Tanami, która jest ciepła, sucha, z monsunowym klimatem i na wpół jałowa. Ilość pożywienia jest uzależniona od suszy i ilości opadów.
Zwierzęta te wymagają mozaikowatości terenu, złożonej z wypalanych i niewypalanych części trawiastego terenu (różne obszary podatności na ogień i środowiska zapewniające schronienie i zapasy żywności). Tworzą ją zróżnicowanie pożywienia, rozmiary pagórków, i struktura środowiska. Stopień połączenia i dostępności do każdego z tych środowisk były równie ważne. Te dwie wyspy maja kilka głównych typów środowisk: piaszczyste równiny, tereny trawiaste, piaszczyste trawiaste wrzosowiska, nietrwałe wydmy, plaże, martwe wrzosowiska. Występuje we wszystkich środowiskach, ale ulubionymi są umocnione, trwałe wydmy, plaże i oba środowiska wrzosowisk. Chronią się w szczelinach lub w kępach trawy albo w otwartych jamach. Uciekają zygzakowatym śladem, gdy są spłoszone.
Odżywianie
[edytuj | edytuj kod]Są roślinożerne. Jedzą głównie nasiona, owoce, turzyce, sukulenty i zioła. Mogą zmieniać swoje przyzwyczajenia pokarmowe w odpowiedzi na zmiany w środowisku. Jednoliścienne są ich podstawową dietą – 44-65% razem z nasionami, owocami sukulentów, jeżeli są dostępne. Filandry wolą łodygi i liście traw bylinowych (wieloletnich) niektórych gatunków, a w suchszych i uboższych środowiskach mogą nawet żywić się owadami.
Zachowanie
[edytuj | edytuj kod]Filandry są zwierzętami nocnymi. Wyłaniają się ze swoich jam po zachodzie słońca. Samce wychodzą wcześniej niż samice. Większość aktywności (żerowanie, pielęgnacja itd.) wykonują wczesną nocą. Są one samotnikami i unikają konfrontacji. Kiedy dochodzi do spotkania są zwykle nieagresywne. Do komunikowania się używają języka ciała i odgłosów, pomimo że są nocne. Szczególnie w czasie spotkania samca i samicy. Dwie samice często się obwąchują i odchodzą. Samiec może znakować swoje terytorium przez spryskanie moczem drzewa. W niewoli jest kilka dowodów na hierarchię socjalną wśród samców i samic, przy czym samcza hierarchia dotyczy dostępu do samic i jedzenia. W dziczy zagęszczenie jest tak małe, ze hierarchia nie jest ważna. Zaalarmowany wydaje głośny pisk potem syk i ucieka do kryjówki.
Terytorium
[edytuj | edytuj kod]Dane sugerują, że samce mają większe terytoria, które zawierają mniejsze terytoria wielu samic. Na pustyni Tanami terytoria zawierają gęste pokrycie trawami z rodziny wiechlinowatych, otwarte tereny skaliste (skały osadowe) i ogniowa granica między dojrzałymi trawami a niedawno wypalonymi terenami. Największa aktywność występuje na terenach granicznych. Te skupiska traw są wykorzystywane jako kryjówka podczas poruszania się i schronienie w czasie dnia. Otwarte tereny są bardziej wykorzystywane do żerowania, ponieważ mają większe urozmaicenie i obfitość pokarmu. Wzory wykorzystania środowisk są sezonowe (okresowe) i bazują na opadach.
Rozmnażanie
[edytuj | edytuj kod]Prowadzi samotny tryb życia. Kiedy samce spotykają się z samicami sprawdzają je (czy są gotowe do rozrodu), jeżeli ona nie jest gotowa na zaloty to odsuwa się bądź kopie samca, natomiast samice odpowiadające kładą się akceptując parzenie. W dzikim środowisku samce strzegą swoich partnerek, ponieważ owulujące samice przyciągają wielu samców. W niewoli brak dodatkowych samców w zagrodzie oraz ograniczona przestrzeń usunęła potrzebę obrony partnerek.
Jak inne kangurowate, filandry wykazują zahamowanie rozwoju zarodka bądź nawet wchłonięcie go gdy warunki środowiska są niesprzyjające. Jest to niezwykle ważne w niestabilnych środowiskach, w których żyją. Samice są wrażliwie na zmiany dostępności jedzenia w czasie, gdy noszą młode w torbie lub tuż przed. Krótka ciąża i skrócone życie w torbie (124 dni) pozwala na posiadanie powyżej 3 miotów rocznie. Są zwierzętami poliestralnymi. Czas noszenia młodego w torbie to 5 miesięcy. Samice są dojrzałe płciowo między 5 a 23 miesiącem, samce w wieku 14-20 miesiąca. Samice opiekują się, karmią i chronią młode. Po odstawieniu młodego, matka i inne dorosłe często zachowują się agresywnie wobec młodych. Przyczynia się to do rozproszenia młodych, zmniejszając szanse inbredu i redukując lokalną konkurencję do rzadkich zasobów. Długość życia przeciętnie wynosi 13 lat.
Status zagrożenia
[edytuj | edytuj kod]W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii VU (ang. vulnerable ‘narażony’)[3].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c J. Gould. Descriptions of three New Species of Halmaturus and Lagorchestes. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 12, s. 32, 1844. (ang. • łac.).
- ↑ a b c d e f O. Thomas. List of further collections of mammals from Western Australia, including a series from Bernier Island, obtained for Mr. W.E. Balston; with field-notes by the collector, Mr. G.C. Shortridge. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1906, s. 775, 1907. (ang. • łac.).
- ↑ a b A.A. Burbidge & J. Woinarski , Lagorchestes hirsutus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016, wersja 2021-1 [dostęp 2021-06-21] (ang.).
- ↑ Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 16. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Lagorchestes hirsutus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-06-21].
- ↑ N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Lagorchestes hirsutus Gould, 1844. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-08-13]. (ang.).
- ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 102. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ Subspecies Lagorchestes hirsutus hirsutus Gould, 1844 (extinct). [w:] Australian Faunal Directory [on-line]. Australian Biological Resources Study. [dostęp 2023-08-13]. (ang.).
- ↑ a b c d Subspecies Lagorchestes hirsutus bernieri Thomas, 1907. [w:] Australian Faunal Directory [on-line]. Australian Biological Resources Study. [dostęp 2023-08-13]. (ang.).
- ↑ T.S. Palmer: Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. Washington: Government Printing Office, 1904, s. 361, seria: North American Fauna. (ang.).
- ↑ hirsutus, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2023-08-13] (ang.).
- ↑ M. Eldridge & G. Coulson: Family Macropodidae (Kangaroos and Wallabies). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 721–722. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.).
- ↑ Class Mammalia. W: Lynx Nature Books (A. Monadjem (przedmowa) & C.J. Burgin (wstęp)): All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 67. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- J. Adkins & C. Yahnke: Lagorchestes hirsutus. (on-line), Animal Diversity Web, 2007. [dostęp 2008-04-17]. (ang.).